Omid Shamizi
20 ژوئیه 2019•بهروزرسانی: 21 ژوئیه 2019
استانبول/خبرگزاری آناتولی
چهل وپنج سال از اجرای «عملیات صلح قبرس» توسط نیروهای مسلح ترکیه در بیستم ژوئیه سال 1974 برای نجات ترکهای جزیره قبرس از ظلم و ستمی که شاهد آن بودند، میگذرد.
اسم رمز این عملیات «عایشه به تعطیلات برود» بود و سبب توقف خونریزیها در قبرس شد. تحولاتی که زمینه آغاز عملیات صلح قبرس را فراهم کرد از سال 1959 آغاز شده بودند.
جمهوری قبرس بر اساس اصل برابری مردم ترک و رومتبار این جزیره و ضمانت کشورهای ترکیه، انگلستان و یونان در سال 1959 بر اساس توافقنامه های زوریخ و لندن تاسیس شد.
اگر چه پس از تشکیل این جمهوری درگیریهای کوچکی در قبرس وجود داشت، اما حملات گروههای مسلح وابسته به یونان به ترکهای جزیره در سال 1963 به شدت افزایش یافت.
در نتیجه ترکهای قبرس به زور و اجبار از اداره کشور ترد شدند. این حملات که با هدف الحاق این جزیره به یونان صورت می گرفت، بین سال های 1963 تا 1974 ادامه یافت.
نیکوس سامپسون، یکی از رهبران گروه شبه نظامی «EOKA-B» در 15 ژوئیه سال 1974 با حمایت دولت نظامی یونان علیه ماکاریوس سوم، رئیس جمهور وقت قبرس دست به کودتا زد.
وقتی خبر کودتا در جزیره به آنکارا رسید، شورای امنیت ملی ترکیه تشکیل جلسه داد. بعد از نشست شورای امنیت، بولنت اجویت نخست وزیر وقت ترکیه به نیروهای مسلح کشور دستور آماده باش داد.
واکنش افکارعمومی جهان به دولت نظامی قبرس نیز سبب ایجاد زمینه مناسب به نفع ترکیه شد. ترکیه در ابتدا برای انجام عملیات مشترک در جزیره به انگلستان یکی از کشورهای ضامن مراجعه کرد. پیشنهاد همکاری اجویت در لندن توسط نخست وزیر انگلیس پذیرفته نشد.
فخری کوروتورک، رئیس جمهور ترکیه دستور تشکیل جلسه فوق العاده پارلمان کشور را داد. اجویت در 18 ژوئیه با جوزف سیسکو، معاون وزیر امور خارجه آمریکا در لندن ملاقات کرد، اما با این حال اوضاع در منطقه «خط سبز» قبرس متشنج تر شد.
مجلس ترکیه طی جلسه فوق العاده ای به ارزیابی وضعیت قبرس بعد از کودتا پرداخت و در 19 ژوئیه، سیسکو از آتن به آنکارا آمد و مشخص شد که مذاکرات وی با طرف یونانی نتیجه بخش و موفق نخواهد بود.
-عایشه به تعطیلات برود
در همان روز ناوگان متعلق به فرماندهی نیروی دریایی ترکیه در دریای مدیترانه به حال آماده باش درآمد.
عملیات صلح قبرس ارتش ترکیه، 20 ژوئیه در مناطق لفکوشه-حمیدکوی- گون یلی و پینارباشی جزیره قبرس آغاز شد. اسم رمز عملیات «عایشه به تعطیلات برود» بود. عایشه نام دختر توران گونش، وزیر خارجه وقت ترکیه بود که در کنفرانس ژنو حضور یافت.
بولنت اِجِویت، نخست وزیر وقت ترکیه آغاز عملیات را با این اظهارات، اعلام کرد:
"ما معتقدیم که در حال انجام خدمت بزرگی برای صلح و بشریت هستیم. امیدوارم که به سوی نیروهای ما شلیکی صورت نگیرد و منجر به یک درگیری خونین نشود.
ما در واقع برای جنگ نمیرویم، بلکه برای ایجاد صلح به جزیره میرویم. ما میرویم تا صلح را نه فقط برای ترکها بلکه برای یونانی ها (روم تبارها) نیز به ارمغان بیاوریم".
هواپیماهای ترکیه، 21 ژوئیه اقداماتی علیه مواضع یونانیها انجام دادند. پیشروی نیروهای ترک ادامه داشت و در روز سوم عملیات کنترل جاده مواصلاتی لفکوشه به گیرنه به دست ترکهای جزیره افتاد.
- بخش ترک نشین لفکوشه به دریا دسترسی یافت
ترکیه با درخواست شورای امنیت، عملیات را در ساعت 17 روز 22 ژوئیه متوقف کرد. با تلاش وزرای امور خارجه آمریکا و انگلستان توافق آتشبس میان ترکیه و یونان به امضا رسید.
نیکوس سامپسون، که توسط کودتاچیان یونانی سرکار آورده شده بود، در 22 ژوئیه از ریاست جمهوری استعفا داد. طی عملیات 3 روزه ارتش ترکیه 57 تن شهید و 184 تن نیز مجروح شدند.
با روی کار آمدن دولت غیرنظامی در یونان، گفتگوهای صلح جزیره 25 ژوئیه 1974 درژنو آغاز شد. ترکیه طی این گفتگوها ایجاد سیستم فدراسیونی در قبرس را به یونان پیشنهاد کرد.
-نقض آتش بس از سوی طرف یونانینشین
در حالی طرفین در مذاکرات صلح ژنو که 30 ژوئیه پایان یافت بر ادامه آتش بس تاکید کردند. طرف یونانینشین جزیره ششم آگوست حملاتی را از بخش غربی گیرنه علیه ترکها آغاز کرد.
ارتش ترکیه با عقب راندن نیروهای رومی، توانستند لاپتا را نیز کنترل کند. طرفین پس از این رخداد بار دیگر در ژنو مذاکره کردند. رئوف دنکتاش به عنوان رهبر ترکها و گلافکوس کلریدیس به عنوان رهبر رومیهای قبرس در این مذاکرات حاضر شدند.
هیئت ترک حاضر در مذاکرات خواستار تهیه یک قانون اساسی جدید، ایجاد دولت فدراتیو دو بخشی و کنترل 34 درصد از مساحت جزیره شد. کنفرانس به دلیل عدم پذیرش درخواست طرف ترک از سوی یونانی ها سیزدهم آگوست بی نتیجه پایان یافت.
-آغاز عملیات دوم
نیروهای ترک در چهاردهم آگوست عملیات دوم را در جزیره آغاز کردند و موفق شدند تا شانزدهم آگوست ماگوسا و لفکه را به کنترل خود درآورند. طرف یونانی یکبار دیگر تئافق آتشبس را نقض کرد و نیروهای ترک مجبور واکنش علیه رومیها شدند.
- قتلعام ترکهای قبرس
با ورود نیروهای ترکیه به بخشهای اشغالی جزیره ابعاد کشتاری که رومیها طی سالهای گذشته علیه ترکها انجام داده بودند، آشکارتر شد. اجساد 57 ترک در گوری دسته جمعی در روستای ترکنشین آتلیلار در 15 کیلومتری ماگوسا کشف شد.
طرفین در 22 آگوست با ایجاد «خط سبز» به تبادل اسرا پرداختند. در اول سپتامبر نیز جسد سوخته 88 تن درون گودالی در نزدیکیهای ماگوسا کشف شد.
در 13 فوریه 1975 پس از بینتیجه ماندن مذاکرات طرفین، تشکیل دولت فدراتیو ترک قبرس به رهبری رئوف دنکتاش اعلام شد. در 15 نوامبر 1983 نیز با رای پارلمان قبرس نام این دولت به جمهوری ترک قبرس شمالی تغییر یافت.
اکنون با گذشت 44 سال از آغاز وقایع و علیرغم برگزاری مذاکرات متعدد به دلیل رویکرد آشتی ناپذیر طرف رومنشین راه حل مناسبی برای اتحاد طرفین حاصل نشده است. تصاویر مربوط به آن دوره به خوبی نشانگر وضعیت جزیره در آن روزهاست.
