استانبول/ خلیل سلحشور/ خبرگزاری آنادولو
هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه جمعه شب در یک مصاحبه اختصاصی با شبکه سیانان ترکیه با اشاره به مسابقه با زمان برای جلوگیری از گسترش جنگ، تصریح کرد که پروفایل شریک قابل اعتماد و صادقی که رئيسجمهور رجب طیب اردوغان در طول سالها از خود به نمایش گذاشته، نقشی کلیدی در شنیده شدن صدای دیپلماسی آنکارا نزد طرفین منازعه میان ایران و جبهه آمریکا-اسرائیل و پیشبرد مذاکرات بنیادین برای دستیابی به صلح پایدار ایفا کرده است.
فیدان در پاسخ به سؤالی درباره نقش میانجیگری ترکیه در جنگ آمریکا-اسرائیل و ایران، این فرآیند را به دلیل نشان دادن خطر گسترش جنگ، "فشرده، بحرانی و در معرض خطر" توصیف کرد.
فیدان با بیان اینکه در آن دوره برای متوقف کردن جنگ با زمان مسابقه میدادند، خاطرنشان کرد که در این شرایط، شنیده شدن صدای بازیگران قابل اعتماد برای هر دو طرف یک نیاز مبرم و ضروری است. فیدان با بیان اینکه ترکیه در طول تنش میان طرفین، تلاشهای دیپلماتیک خود را بدون وقفه ادامه داد، گفت: «پروفایل فردی امین، شریک قابل اعتماد و صادق که رئیسجمهور ما در طول سالها با خط مشی منسجم و آیندهنگرانه خود ایجاد کرده، در اینجا نقش بسیار جدی ایفا کرد.»
وزیر امور خارجه ترکیه، با جلب توجه به اینکه فعالیتهای میانجیگری انجام شده توسط پاکستان، قطر و ترکیه در این چارچوب بسیار حرفهای و هماهنگ بوده است، گفت: «در جنگ روسیه و اوکراین موضوع به هیچوجه پیش نمیرود، اما در جنگ آمریکا و ایران، در چنین زمان کوتاهی، برقراری حداقل آتشبس در جنگی با این شدت بالا ممکن شد. در حال حاضر مذاکرات اصلی برای دستیابی به راه حل پایدار ادامه دارد. امیدوارم در آنجا نیز به نتیجهای برسند.»
-سیاستهای اسرائیل در منطقه
فیدان در پاسخ به سؤالی درباره تأثیر اسرائیل در مذاکرات میان ایران و آمریکا گفت: «متأسفانه اسرائیل با تعریف بدون استثنای جامعه بینالمللی، یک کشور نظمستیز است که به آن (محرک/آزاردهنده) میگوییم؛ کشوری که به همه جا ناامنی، ظلم، خون و قتلعام میآورد و توسط یک باند چشم و گوش بسته اداره میشود.»
فیدان با بیان اینکه در جامعه بینالمللی در خصوص ماهیت سیاستهای اسرائیل تا حد زیادی اتفاق نظر وجود دارد، اظهار داشت با این حال، "تصویر ساختهشده از اسرائیل" در طول سالها، دیدن واقعیت را برای بسیاری از کشورها به مدت طولانی دشوار کرده بود.
وی با اشاره به اینکه مکانیزمهای تصمیمگیری سیاسی در آمریکا ساختاری بسیار پیچیده دارد، گفت: «همه میدانند مکانیزمهای سیاسی داخلی چگونه شکل میگیرند. مکانیزمهای ساختاری بسیار پیچیدهای وجود دارد. یک سیستم دستکاریشده وجود دارد که توسط آنها (صهیونیستها) ایجاد شده است. فردی که از درون آن سیستم بیرون میآید، برای اینکه بقای خود را در آن سیستم حفظ کند، باید در جهت خدمت به اهداف مشخص صهیونیسم که از الزامات سیستم است، فعالیت کند. اینها مشکلات سیستماتیکی است که باید میان خودشان حل کنند.»
فیدان با اشاره به رابطه میان آمریکا و اسرائیل ارزیابی کرد: «ببینید، سیاستمداران در آمریکا تا زمانی که به منافعشان خدمت کند از اسرائیل حمایت میکنند، اما منفعت در این فرآیند آنقدر طولانیمدت پیش رفته که حمایت از اسرائیل و همپوشانی منافع، به یک فرض دائمی تبدیل شده است.»
فیدان در پاسخ به این سؤال که آیا رابطه میان آمریکا و اسرائیل یک بازی هماهنگشده است یا خیر، ادامه داد:«هیچکس خواهان تداوم چیزی که به ضررش باشد نیست. بنابراین من اینجا نمیگویم این یک بازی هماهنگشده است. یعنی از آن زاویه به موضوع نگاه نمیکنم. اگر به نفعش عمل کند تا یک جایی پیش میرود. از نقطهای که به ضررش تمام شود، مجبور است از معادله خارج شود. ببینید، در ماجرای تنگه هرمز نیز پس از اینکه ایران تنگه هرمز را بست، مهمترین دلیل عملی ما برای دستیابی به آتشبس، فشار عظیمی بود که بازیگران بینالمللی از جمله ما به دلیل تنگه هرمز هم بر ایران و هم بر آمریکا وارد کردند. زیرا این موضوع بر انرژی، اقتصادها، امنیت غذایی و بسیاری از چیزها تأثیر گذاشته بود. اکنون دولتی در آمریکا که این میزان بالای تأثیرگذاری را حس میکند، در حالی که به سمت انتخابات میاندوره میرود، میگوید من باید این را متوقف کنم. زیرا هم متحدانم این را از من میخواهند و هم قیمت انرژی در کشورم افزایش یافته که به ضرر مردمم است. بنابراین، در اینجا موضوعی فراتر از حرفشنوی اسرائیل مطرح است. این دیگر معادله اسرائیل نیست، بلکه موضوعی مربوط به منافع خود آمریکا است.»
فیدان با تأکید بر اینکه معتقد است سیاست اسرائیل در منطقه تغییر نخواهد کرد، گفت: «تا زمانی که (بنیامین) نتانیاهو و باند او در آنجا هستند، من باور ندارم این موضع سیاسی تغییر کند. این چیزی است که آنها به آن باور دارند. آنها سالهاست خود را به این شرط مشروط کردهاند: تا زمانی که کشورهای منطقه را آزار ندهیم، تقسیم نکنیم، تضعیف نکنیم و انسانها را نکنیم، شانسی برای موفقیت ندارم. فرد خود را به این باور رسانده و در این مسیر پیش میرود.»
-«اسرائیل فقط مشکل ما نیست، مشکل جهان است»
وزیر فیدان با بیان اینکه دشمنی با اسرائیل در سراسر جهان از محوطههای دانشگاهی تا روزنامهها افزایش یافته است، گفت: «این آدمها جلوی چشم همه دست به قتلعام میزنند. جلوی چشم همه نقش بیثباتکننده در همه جا ایفا میکنند. در گذشته میتوانستند این میزان از نقش بیثباتکننده را با یکی دو حرکت رسانهای ساده پنهان کنند، اما اکنون دیگر نمیتوانند آن را مخفی کنند.»
فیدان با اشاره به اینکه مدیریت تلآویو برای تغییر چهره مخدوش خود به دنبال دشمن جدیدی میگردد، اظهار داشت: «تا زمانی که اسرائیل یا هر بازیگر دیگری با منافع ملی و منطقهای ما تلاقی داشته باشد، دلیلی برای ترس، واهمه یا عقبنشینی از کسی نداریم. برای ما مشکلی نیست؛ دعوا کار ماست، اصلاً مسئلهای نیست. مشکل چیست؟ مشکل این است که اسرائیل فقط مشکل من نیست، بلکه مشکل جهان است».
هاکان فیدان با تأکید بر اینکه اسرائیل نه تنها برای ترکیه، بلکه به مشکل مشترک تمام جامعه بینالمللی تبدیل شده است، سخنان خود را اینگونه ادامه داد: «این آدمها به باری تبدیل شدهاند که بشریت دیگر قادر به تحمل آن نیست. با این سیاستها و این تفکراتشان، بشریت نمیتواند آن را تحمل کند. وجدان بشری نمیتواند آن را تحمل کند، سیستمهای سیاسی و اقتصادی نمیتوانند تحمل کنند. از هر سیستمی که نزدیک شوید، پارامتری برای تحمل این آدمها وجود ندارد. بنابراین، ما به جامعه بینالمللی وقتی از من میپرسند، همیشه میگوییم چرا این را فقط مشکل من میکنید؟ من ممکن است تنها کشوری باشم که با صدای بلند با این موضوع مخالفت میکند، اما این مشکل، مشکل همه شماست. اگر میخواهید من به تنهایی مشکل همه شما را در میان خودتان حل کنم، پس همه باید بیایند، دستشان را زیر سنگ بگذارند، موضع دیپلماتیک خود را اتخاذ کنند و تحریمهای لازم را علیه آن آدمها وضع کنند».
فیدان با یادآوری اینکه ترکیه در این چارچوب تصمیم گرفت حجم تجاری حدود 10 میلیارد دلاری خود با اسرائیل را متوقف کند، تأکید کرد که این اقدام بیش از آنکه با هدف فروپاشی مستقیم اقتصاد اسرائیل باشد، با هدف ارسال یک پیام سیاسی قوی انجام شده است.
وزیر فیدان با جلب توجه به اینکه کشورهای اروپایی برای نخستین بار در تاریخ محدودیتهایی برای فروش سلاح به اسرائیل وضع کردهاند، از عبارات زیر استفاده کرد: «این اتفاق برای اولین بار رخ میدهد. به دلیل هولوکاست (نسلکشی یهودیان)، اسرائیل مانند باری بر وجدان اروپا بود و اسرائیل نیز تا پایان از این موضوع سوءاستفاده کرد. به همین دلیل تساهل بیانتها نسبت به اسرائیل وجود داشت. اکنون میبینیم آن تساهل از بین رفته است. برای سیاستمداران رادیکال در اسرائیل، بهویژه برای سیاستی که در کرانه باختری اعمال میکنند، اکنون ممنوعیتهای سفر اعمال میشود، احکام بازداشت صادر میشود. دیوان کیفری بینالمللی حکم بازداشت نتانیاهو و دوستانش را صادر کرد؛ یعنی بشریت و جامعه بینالمللی در واقع در نقطهای تمام تلاش خود را به کار میبندد».
هاکان فیدان با اشاره به اینکه در داخل اتحادیه اروپا نیز بحثهای شدیدی در خصوص اتخاذ موضع تندتر علیه اسرائیل جریان دارد، گفت: «من فکر نمیکنم از این به بعد کارشان اینقدر آسان باشد. دیگر در وضعیتی نیستند که بتوانند به این راحتی پیش بروند. به انتهای جایی که میتوانستند برسند، رسیدهاند. اسرائیل به پای خود شلیک کرد. ما همگی این را میگوییم و نتانیاهو بزرگترین بدی را در حق جامعه خود انجام داد».
-سیر روابط آمریکا و ترکیه
هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، با تأکید بر اراده قوی رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور کشور و دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا برای لغو قانون کاتسا، اعلام کرد که گامهای لازم در این خصوص برداشته میشود.
فیدان با یادآوری اینکه حضور دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا در نشست ناتو در آنکارا تأیید شده است، گفت: «این امر به خودی خود یک خبر مهم و مثبت برای جامعه ناتو است. آنها جملهای هم به آن اضافه کردند: "آقای ترامپ در این نشست شرکت میکند زیرا دعوتکننده آقای اردوغان است. اگر آقای اردوغان دعوت نکرده بود، او شرکت نمیکرد." این اکنون واقعاً به یک معادله استراتژیک بسیار بزرگ تبدیل شده است.»
وی با تأکید بر اینکه این معادله با توجه به چالشها، درگیریها، مشکلات کنونی، جابجاییها و بازتنظیمها در ائتلاف ناتو، نقشی حیاتی ایفا میکند، افزود: «در اینجا البته چشمانداز رهبری جهانی که رئیسجمهور ما در طول سالها نشان داده، شبکه روابطی که توسعه داده و اعتمادی که جلب کرده، اعتبار او در چشم مردم و نقطهای که ترکیه به آن رسیده، فوقالعاده مهم است.»
فیدان با اشاره به اینکه در طول سالها فراز و نشیبهایی در روابط با آمریکا مشاهده شده است، گفت که حوزههای تجارت، اقتصاد، روابط مردمی، آموزش و فناوری بسیار خوب پیش میروند.
وزیر فیدان تصریح کرد: «بهویژه در موضوعات ژئوپلیتیک... تغییر سیاست آمریکا در سوریه که در دوره (باراک) اوباما آغاز شد، تبدیل ناگهانی مبارزه با بشار اسد و رژیم به مبارزه با داعش و روند حمایت از یپیگ موضوعی سیاستی بود که امنیت ملی ترکیه را تهدید میکرد. در دوره دوم ترامپ، این سیاست رسماً کنار گذاشته شد»، وی خاطرنشان کرد که این امر بزرگترین حوزه مشکلساز میان دو کشور را برطرف کرده است.
فیدان با اشاره به اینکه اهداف راهبردی ترکیه با سیاستهای ترامپ در زمینههای پایان دادن به جنگ اوکراین و برقراری ثبات در سوریه و عراق همسو است، گفت: «موضوع برقراری صلح در لبنان مهم است. در طرح صلح غزه نیز تا حدودی امکان همکاری با یکدیگر برای توقف جنگ فراهم شد. در برخی موضوعات، زمانی که روابط ترکیه و آمریکا واقعاً خوب باشد، بر ثبات منطقه نیز تأثیر مثبت میگذارد».
فیدان با تأکید بر اینکه ترکیه بر اساس اهداف خود دست به انتخابها و مذاکرات آگاهانه میزند، اظهار داشت که موضوعاتی مانند کاتسا وجود دارد که از طریق کنگره آمریکا حل نشده است.
وی با اشاره به اینکه تحریمهای کاتسا در حال حاضر تنها موضوع منفی و آزاردهنده نهادی و پایدار در قبال ترکیه است، توجهات را به این نکته جلب کرد که تحریمهای بسیاری از کشورها علیه ترکیه در 3-4 سال گذشته لغو شده است.
فیدان با بیان اینکه اکثر این تحریمها «قانونی نبودند، بلکه اداری بودند»، ادامه داد: «فقط همین یکی باقی مانده بود. ما در این زمینه نیز اقدامات لازم را انجام میدهیم. زیرا هم در رئیسجمهور ما و هم در آقای ترامپ اراده قوی برای لغو آن وجود دارد. سپتامبر سال گذشته که دو رهبر در واشنگتن با یکدیگر دیدار کردند، اراده خود را در این خصوص ابراز نمودند و به ما وزرا دستور داده شد که این مشکل را حل کنیم. وزیر دفاع ما و من در این زمینه مشغول کار فشردهای هستیم. اما در خطوط کلی، رابطهای رو به رشد و خوب جریان دارد».
فیدان در پاسخ به سؤالی درباره اینکه آیا تحریمهای کاتسا لغو خواهد شد یا خیر، گفت: «این کار گامهای مشخصی دارد. مطالعاتی در این راستا در حال انجام است. با اجرایی شدن آنها، افکار عمومی ما نیز شاهد آن خواهند بود.»
وی با بیان اینکه این اتفاق ممکن است در آیندهای نزدیک رخ دهد، افزود: «زیرا انجام اقدامات اجرایی و تکمیل فرآیند قانونی در کنگره همیشه همزمان پیش نمیرود. اما از نظر اداری و اراده سیاسی، مشکلی در دولتها وجود ندارد. با این حال باید دید فرآیند در کنگره آمریکا چگونه پیش خواهد رفت.»
-موضوع موتورهای جنگنده (قاآن) و جنگندههای اف-35
فیدان در پاسخ به این سؤال که آیا موضوعی که ترامپ آن را "سورپرایز" خوانده، مربوط به فروش موتورهای جت درخواستی ترکیه برای جنگنده ملی (قاآن) از آمریکا است یا خیر، گفت: «ما به طور کلی برای رفع تحریمها علیه ترکیه به طور جدی تلاش میکنیم. موضوع کاتسا جنبه قانونی دارد. اما برای رفع تحریمها در سایر زمینهها کار بسیار سیستماتیکی داشتیم و تأثیرات آن را هم میبینیم. از یک سو پرونده هالکبانک و از سوی دیگر رفع موانع در سایر موضوعات درخواستی ترکیه و بازگشت به یک رابطه عقلانیتر».
فیدان با بیان اینکه فروش مقادیر باورنکردنی سلاح و مهمات به دلایل تجاری به بسیاری از کشورهای غیرعضو ناتو که منافع مشترک کمتری با آمریکا دارند، در حالی که به ترکیه فروخته نمیشود، از نظر دولت ترامپ دیدگاه قابل توجیهی ندارد، تأکید کرد که تأثیر برخی افکار سیاسی علیه ترکیه که در طول سالها شکل گرفته را در اینگونه رویدادها میبینند و برای حل این مسئله تلاش میکنند.
فیدان با اشاره به اینکه نمیخواهد به نام آمریکا درباره آنچه ترامپ اعلام خواهد کرد صحبت کند، گفت: «از نظر روابط دوجانبه، هیچ موضوعی بین ترکیه و آمریکا وجود ندارد که نیاز به تیره شدن روابط داشته باشد.»
وی با بیان اینکه در موضوعات منطقهای نقاط اختلافی وجود دارد اما میتوانند درباره آنها گفتگو کنند، افزود: «زمانی که حوزه بزرگی از روابط وجود دارد که میتواند هر دو طرف را تغذیه کند، پیش نبردن آن و قربانی کردنش در راه سیاستهای هویتی و ایدئولوژیهای معکوس، چیزی نیست که بازیگران عقلانی آن را بپذیرند».
فیدان در پاسخ به این سؤال که "آیا بازگشت ترکیه به برنامه اف-35 یک احتمال واقعبینانه است؟" گفت: «در آنجا باید تفکیک قائل شد. لغو ممنوعیت فروش اف-35 و تحویل جنگندههایی که خریداری کردهایم و جنگندههای بعدی که در صورت تمایل خواهیم خرید، با بازگشت به برنامه به عنوان یکی از شرکای تولیدکننده، دو موضوع کاملاً مجزا هستند».
وی با بیان اینکه مسئله لغو ممنوعیت فروش موضوع آسانتری است، گفت: «این یک تصمیم اداری است. فکر میکنم این اتفاق بعد از موضوع کاتسا رخ خواهد داد. مسئله بازگشت به برنامه اف-35 به تصمیم جدیدی بستگی دارد که کنسرسیوم دوباره با تشکیل جلسه اتخاذ خواهد کرد و یادآور شد که شرکای کنسرسیوم در سالهای گذشته تصمیمی مبنی بر اخراج ترکیه از این برنامه گرفته بودند».
-روابط با کشورهای غربی و لغو محدودیتها
فیدان در پاسخ به سؤالی درباره نحوه لغو محدودیتها در روابط با کشورهای غربی، اظهار داشت: «موفقیت نتیجه کار سیستماتیک بوده است. رئیسجمهور ما کاریزما و نفوذ سیاسی بسیار جدی دارد. ترکیه قدرت بسیار بزرگی دارد و بوروکراسی ما از تجربه بسیار قوی برخوردار است.»
او افزود که زمان تصدی پست وزارت امور خارجه، بررسی کرده است که کدام کشورها و به چه دلایلی علیه ترکیه تحریم اعمال کردهاند».
هاکان فیدان با بیان اینکه محدودیتهای مربوط به بازار قابل درک است، ارزیابی کرد که موضوع اقدام امنیتی اروپا (SAFE) مربوط به بازار بوده است. فیدان گفت: «اینکه چیزی را که میخواهیم پولش را بدهیم و بخریم به ما ندهند، موضوع متفاوتی است. این یک رفتار است و این رفتار دلایلی دارد. به صورت روشمند روی این موضوعات کار شده است. برخی از این محدودیتها در فرآیند ورود فنلاند و سوئد به ناتو و برخی دیگر از راههای دیگر و در سکوت حل و فصل شدند. آنها عموماً چشماندازی را ارائه میدهند که میتواند به نفع هر دو طرف باشد. خوشبختانه در حال حاضر این مشکل با بسیاری از کشورها از جمله کانادا و کشورهای عضو ناتو برطرف شده است. حتی اکنون به دنبال این هستیم که چگونه میتوانیم این روابط را فراتر ببریم».
-منافع ترکیه در شرایط در حال تغییر جهانی
فیدان در پاسخ به سؤالی درباره اینکه آمریکا ترکیه را در منطقه چگونه تعریف میکند و آیا روابط دو کشور متوازن است یا خیر، گفت: «این رابطه دارای یک بعد متغیر و یک بعد ثابت است. ایستادن شانه به شانه دو کشور در یک ائتلاف امنیتی، بخش پایدار رابطه است. بعد متغیر رابطه، تغییر منافع کشورها در منطقه و جهان است. در پیوند ترنسآتلانتیک، منافع اروپا تغییر میکند، منافع آمریکا تغییر میکند. در داخل اروپا، بازیگران بین خود تقسیم میشوند. در روابط ترکیه و آمریکا نیز وضعیتهای مشابهی وجود دارد. این موضوع از دولتی به دولت دیگر و از شرایطی به شرایط دیگر تغییر میکند».
فیدان با اشاره به اینکه همگان میبینند ترکیه در بسیاری از موضوعات مانند اوکراین، غزه، سوریه، ایران، خلیج، خطوط انرژی و اتصال استراتژیک چقدر نقش سازنده و ثباتآفرین ایفا میکند، گفت: «این نقش در واقع دلایل زیادی را برای کشوری مانند آمریکا که در سطح جهانی بیش از حد توان خود بار مسئولیت بر دوش میکشد، ایجاد میکند تا در نقاط مشخصی به شرکایی مانند ترکیه اعتماد کند. هر کشوری در چارچوب استراتژی ملی خود، کشورها و بازیگران دیگر را در جایی جایگذاری میکند، توضیح داد ترکیه بر آنچه بر اساس درک خود از حاکمیت ملی و ارادهاش میخواهد، تمرکز دارد. من میبینم که آمریکا در رقابت جهانی به مرحله جدیدی رسیده است. در موضوعات مربوط به چین، باید تغییر سیاست بسیار جدی اعمال کند. وقتی به سند استراتژی امنیت ملی ارائه شده توسط دولت ترامپ نگاه میکنید، در واقع یک بازتعریف بسیار رادیکال و انقلابی وجود دارد، بازتعریفی از کل روابط بینالملل است، و آمریکا در حال بازخوانی روابط خود با تمام متحدانش است».
فیدان با بیان اینکه باید به وضعیتی که تعامل آمریکا در روابط با سایر کشورها برای ترکیه ایجاد میکند نگریست، گفت: «کانادا در حال گشایش یک رابطه راهبردی بسیار جدی با ترکیه و کشورهای همتراز است. این کار را بر مبنای عقلانی و با استفاده از ابزارهای عقلانی پیش میبرد؛ مانند صنایع دفاعی، تجارت و غیره. اکنون ارتقای توافقنامه تجارت آزاد مطرح است و انتظار میرود رهبران آن را اعلام کنند».
هاکان فیدان با اشاره به اینکه پتانسیل همکاری بسیار جدی با کانادا در زمینه انرژی هستهای وجود دارد، موانع در صنایع دفاعی برطرف شده و جامعه ترک در کانادا روز به روز تأثیرگذارتر میشود، خاطرنشان کرد که بازتعریف روابط آمریکا و کانادا به این شکل بر ترکیه تأثیر میگذارد.
وی با به اشتراک گذاشتن این اطلاعات که در حال انجام اقداماتی هستند تا روابط با کره جنوبی نیز از حالت موردی و هدفمند به حالتی ساختاری و تداومدار تبدیل شود، اظهار داشت که کره جنوبی نیز پاسخ جدی به این رویکرد حرفهای ترکیه داده است.
رایزنیها در چارچوب نشست ناتو
فیدان در پاسخ به سؤالی درباره احتمال برگزاری دیدار دوجانبه و هیئتهای نمایندگی رهبران آمریکا و ترکیه و همچنین برگزاری نشست خبری مشترک، گفت که گزینههای بسیار زیادی روی میز است.
وزیر فیدان با اشاره به اینکه روز گذشته با مقامات مربوطه در مجتمع ریاستجمهوری گرد هم آمدهاند و رئیسجمهور اردوغان پس از دریافت گزارش آمادهسازیها، دستورات خود را صادر کرده است، افزود: «دیدارهای دوجانبهای وجود دارد که او انجام خواهد داد؛ نه تنها با آمریکا، بلکه مقامات انگلستان، آلمان، فرانسه، ایتالیا و سایر کشورها میآیند. بسیاری از آنها درخواست دیدار با رئیسجمهور ما را دارند. ما موضوعاتی روی میز در ترکیه داریم. همه میخواهند از این فرصت برای پیشبرد امور استفاده کنند. اردوغان و ترامپ خواهان لغو کاتسا هستند، تصریح کرد که آنها در فرآیند پیشبرد این موضوع قرار دارند».
-چشمانداز مالکیت منطقهای ترکیه
وزیر فیدان با بیان اینکه چشمانداز "مالکیت منطقهای" که ترکیه مدتهاست از آن دفاع میکند، روز به روز بیشتر مورد استقبال قرار میگیرد، تأکید کرد: «مشکلات منطقه باید توسط کشورهای منطقه حل شود. گروه تماس 8 کشوری که در جریان روند غزه تشکیل شد، برای نخستین بار امکان توسعه یک ابتکار منطقهای مشترک را برای کشورهای مسلمان عرب و غیرعرب فراهم کرد، اظهار داشت موضع مشترکی که کشورهای منطقه پس از تحولات 8 دسامبر 2024 در سوریه اتخاذ کردند نیز نمونه موفقی از این درک است. آنها در چارچوب یک مکانیسم چهارجانبه متشکل از ترکیه، عربستان سعودی، مصر و پاکستان فعالیت میکنند، گفت که هدف این کشورها توسعه روابط، تقویت ثبات منطقهای و تولید راهحلهای مشترک برای مشکلات همهگیر است».
فیدان با تأکید بر اینکه 4 کشور مذکور دارای وزن ژئوپلیتیک مهمی در جغرافیای مختلف هستند، خاطرنشان کرد: «همه طرفها در خصوص نیاز به توسعه اقتصادی، ثبات و صلح منطقهای دارای درک مشترکی هستند. رهبران کشورها در این زمینه در اصول به توافق رسیدهاند و مأموریت پیشبرد مطالعات را به وزرای امور خارجه واگذار کردهاند. مکانیسم چهارجانبه تاکنون 4 بار در راستای این هدف تشکیل جلسه داده است. در صورت دستیابی به یک توافق پایدار میان آمریکا و ایران، نحوه شکلگیری معماری جدید امنیت و نظم منطقه نیز مورد بحث قرار گرفته و جلب توجه کرد که ترکیه نخستین کشوری بوده که این بحث را آغاز کرده است».
هاکان فیدان با تأکید بر اینکه اولویت کشورهای منطقه، توسعه اقتصادی و رفاه است، گفت: «با این حال، تروریسم، سیاستهای توسعهطلبانه اسرائیل و سایر بحرانهای منطقهای همچنان اصلیترین مشکلات تولیدکننده بیثباتی هستند. مکانیسم چهارجانبه نه تنها این 4 کشور، بلکه به طور غیرمستقیم سایر کشورهای منطقه را که در حوزه نفوذ آنها قرار دارند نمایندگی میکند. صرفِ کنار هم آمدن این 4 کشور و گفتگو درباره یک موضوع، به خودی خود از نظر نمادگرایی سیاسی مرحله مهمی را تشکیل میدهد. من صراحتاً معتقدم این مرحله روز به روز به یک مکانیسم استراتژیکتر و نتیجهبخشتر تبدیل خواهد شد. چشمانداز رئیسجمهور ما نیز در همان راستا است، اما ما همیشه اینگونه عمل میکنیم؛ قبل از اینکه موضوعی به ثمر بنشیند، به پایان برسد و نتیجه دهد، نمیخواهیم بیانیه بسیار بزرگی صادر کنیم، اما تلاش در این مسیر وظیفه ما و بزرگترین چشمانداز ماست».
فیدان با جلب توجه به اینکه ترکیه درک خود از مالکیت منطقهای را تنها به خاورمیانه محدود نمیکند، ارزیابی کرد: «ما در قفقاز نیز با اجرایی کردن فرمت 3+3 یا کار با 3 کشور همین کار را انجام میدهیم. در بالکان همین کار را میکنیم، در آفریقا تلاش میکنیم همین کار را انجام دهیم. این رویکرد ما به تمام مشکلات در حوزههای استراتژیکی است که در آنها قرار داریم.»
-«بزرگترین نشست در تاریخ ناتو خواهد بود»
فیدان در خصوص نشست ناتو که در آنکارا برگزار خواهد شد، با اشاره به اهمیتِ "برگزاری آن"، گفت: «این نشست در هر صورت برگزار میشد، اما البته آمدن آمریکا و آقای ترامپ به این نشست که به عنوان بنیانگذار، هدایتکننده و حامل ناتو قرار دارد و اعلام این موضوع، به خودی خود بزرگترین مسئله است».
فیدان با اشاره به تصمیم دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا برای حضور در این نشست به دلیل برگزاری آن در ترکیه و به میزبانی رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور کشور، این ارزیابی را مطرح کرد که آمریکا در دوره ترامپ نقش خود را در جهان بازتعریف کرده و با این کار روابط ترنسآتلانتیک تغییر یافته و اروپا از زمان جنگ جهانی دوم تاکنون خود را "تا این حد تحت یک تهدید بزرگ" حس نکرده است.
هاکان فیدان با ذکر حملات روسیه به اوکراین، بازتعریف خودِ آمریکا، جنگهای تجاری و سایر بازیگران به عنوان نمونه، گفت: «چین دیگر یک ابرقدرت توقفناپذیر است».
فیدان با اشاره به بازتوزیع موضوعاتی چون فناوری، هوش مصنوعی، بازارها و سرمایه و تغییر قدرت، گفت: «گرد هم آمدن یکی از موفقترین ائتلافهای امنیتی تاریخ بشریت در این پیچ تاریخی، در این آستانه و در دورهای که این میزان بلاتکلیفی وجود دارد، به نظر من بزرگترین نشست در تاریخ ناتو خواهد بود. تاکنون دوره دیگری نبوده که این تعداد حوزه مشکلساز بزرگ در یک زمان با هم تلاقی داشته باشند، امیدوارم این اتفاق دیگر تکرار نشود.قرار گرفتن ترکیه در مرکز این رویدادها، مدیریت آنها و بر دوش کشیدن بار این مسئولیت، طبعاً به خودی خود کاری آسان نیست. همیشه میگویم، رهبری طولانیمدت رئیسجمهور ما، تجربه کردن و حس کردن تمام مشکلات بینالمللی تا به امروز، عبور از آنها، تمام مبارزاتی که در داخل و خارج وارد آنها شده و در نتیجه، داشتن یک چشمانداز واقعی در خصوص اینکه جهان به کجا میرود و به کجا باید برود؛ این موضوعی نادر است. زیرا بسیاری از رهبران ممکن است در این موقعیت نباشند. ببینید، توسعه درک و چشمانداز برای رهبران یک فرآیند است؛ یعنی این اتفاق در یک روز، دو روز، 3 سال یا 4 سال رخ نمیدهد. شما باید زمان بسیار طولانی در آنجا بمانید و آن مبارزه را در راس یک قدرت بزرگ انجام دهید. رهبران زیادی با این ویژگی وجود ندارند که بارها و بارها این مأموریت را از ملت خود دریافت کرده باشند».
فیدان با تأکید بر اینکه کادرهایی مانند کادرهای موجود در ترکیه نیز زیاد نیستند، گفت: «بنابراین من ایفای چنین نقش کلیدی توسط ترکیه در این زمان بسیار حساس برای صلح جهانی و امنیت منطقهای خودمان را بسیار ارزشمند میدانم.»
-وضعیت در ائتلاف ناتو
وزیر امور خارجه ترکیه گفت: در ناتو، آمریکا به تنهایی یک گروه است، گروه دوم را کشورهای عضو اتحادیه اروپا تشکیل میدهند و گروه سوم را کشورهای خارج از این دو گروه شامل میشوند. در دورهای که این کشورها با دیدن تهدیدهای مختلف در جغرافیای مختلف، فرآیندهای توسعه اقتصادی متفاوتی را در حال حاضر مدیریت میکنند و در فرآیند بازتعریف روابط میان خود هستند، گرد هم آمدن آنها در آنکارا و تلاش برای همسو کردن چشماندازهای مختلف اهمیت دارد»، اعلام کرد که آنکارا محل تعریف و پذیرش "ناتو 3.0" خواهد بود.
فیدان با تشریح دوره جدید ائتلاف اظهارداشت: «سیستم تقسیم بار مسئولیت که از جنگ جهانی دوم تا سال 2026 ایجاد شده بود، دیگر مانند گذشته نیست. این موضوع در حال تغییر است، ما اکنون سیستم امنیت اروپا را که آمریکا در آن بازیگر مسلط و حامل بار بود، تغییر میدهیم. این موضوع فراتر از یک تصمیم اجباری و تحمیلی از سوی آمریکا به تنهایی است؛ بلکه موضوعی است که کشورهای آنجا همگی با هم درباره آن میگویند این منطقی است، ما هم باید این کار را بکنیم، وابستگی را کاهش دهیم و بار خودمان را خودمان به دوش بکشیم. موضوع اختصاص 5 درصد از بودجه به هزینههای دفاعی اهمیت دارد. پذیرش بدون استثنای این موضوع توسط تمام کشورها و اقدام بر اساس آن در آینده فوقالعاده مهم است، ارزیابیهایی در خصوص موضوع تقسیم بار مسئولیت انجام داد».
وی با بیان اینکه یکی از دلایل "تاریخی" نامیده شدن نشست آنکارا این است که برای نخستین بار «مجمع صنایع دفاعی» بخشی از برنامه رسمی ناتو است و برای اولین بار مجمعی با این مقیاس بزرگ برگزار میشود، خاطرنشان کرد این امر نشان میدهد موضوع صنایع دفاعی یکی از پایههای اصلی در استراتژیهای عمومی دفاعی است.
-امنیت در دوره جدید و حمایتگرایی اتحادیه اروپا
وزیر امور خارجه فیدان با تأکید بر اینکه این موضوع از نظر تغییر استراتژی و منطق نیز فوقالعاده اهمیت دارد، اعلام کرد که این امر از دستاوردهای اصلی نشست است.
فیدان با بیان اینکه نوع تغییر برای ترکیه در دوره جدید نیز فرآیندی در حال تکامل است، گفت: «زیرا همانطور که گفتم در حال حاضر بحثهای سیاسی وجود دارد، تغییرات عملی عقبتر حرکت میکنند، اما ما میبینیم که حوزه همکاری عظیمی در زمینه صنایع دفاعی گشوده خواهد شد، ولی در کنار آن حوزه رقابت بزرگی نیز باز خواهد شد. ما باید این همکاری و رقابت را به صورت موازی پیش ببریم. از سوی دیگر، نوع آزمونها و تهدیدها نیز تغییر خواهد کرد و متناسب با آن باید عمل کرد.»
فیدان با تأکید بر اهمیت چشمانداز، ارزیابی کرد که حتی در داخل اتحادیه اروپا نیز هنگام همکاری، همیشه این سؤال مطرح است که آیا کسی به دنبال تسلط یافتن است یا خیر، و مسئله شماره یک در استراتژیهای دفاعی، "اعتماد مطلق" است.
فیدان با بیان اینکه وقتی موضوع نسپردن امنیت به دست دیگری مطرح میشود، باید تمام بار دفاعی را خودتان توسعه دهید، افزود: «وقتی میگویید در چارچوب همکاری، بار دفاعی را با هم توزیع کنیم و به اشتراک بگذاریم، آنوقت باید ببینید چه میزان ظرفیت به چه کسی میرسد. اکنون کشورهای اروپایی که در طول تاریخ با هم جنگیدهاند، در غیاب آمریکا یک نظم همکاری دفاعی توسعه میدهند، در حالی که در اینجا وارد جزئیات نمیشوم، در میان خودشان موضوعات بسیار حساس زیادی دارند که در افکار عمومی مطرح نمیکنند».
فیدان اعلام کرد که از نظر ترکیه و رئیسجمهور اردوغان، مشکلی در اراده برای ایفای نقش فعال در تامین امنیت منطقهای وجود ندارد.
فیدان با بیان اینکه اروپاییها در طراحی سیاست این موضوع، تبدیل این سیاست به یک استراتژی و تبدیل استراتژی به سیاستهای تاکتیکیِ قابل اجرا دیدگاههای متفاوتی دارند و این موضوع را با مقامات اتحادیه اروپا نیز در میان گذاشتهاند، اظهار داشت آنها میبینند که اروپا به طور فزایندهای با رویکرد حمایتگرایی در موضوعاتی چون اقدام امنیتی اروپا (SAFE) و همچنین "ساخت اروپا" حرکت میکند. هاکان فیدان با تشریح روش اتحادیه اروپا در این خصوص، خاطرنشان کرد جنبه مثبت این کار ماندن پول در داخل و جنبه منفی آن کاهش رقابت است.
فیدان با بیان اینکه اروپا در حوزهای که حمایتگرایی انجام نمیدهد توانایی رقابت با بازیگرانی چون چین را ندارد، اشاره کرد که حمایتگرایی در بلندمدت میتواند نتیجه معکوس داشته باشد. به مقامات اتحادیه اروپا اعلام کردیم که در صورت شراکت اقتصادی با آنکارا، بازاری با 500 میلیون نفر جمعیت میتواند شکل بگیرد.
فیدان با ارائه جزئیاتی در این باره افزود: «فکر میکنم اتحادیه اروپا در کوتاهمدت میتواند با سیاستهای درونگرا و حمایتگرایانه از بخشهای خاصی محافظت کند، اما در بلندمدت این کار ممکن است چندان مؤثر نباشد. زیرا هیچ نسخهای برای نحوه رقابت اقتصادهای غربی با قدرت تولید ارزان چین وجود ندارد. در حال حاضر همه تلاش میکنند این موضوع را مدیریت کنند، احزابی که از طریق انتخابات سیاسی به قدرت رسیدهاند تلاش میکنند این موضوع را به مردم خود منعکس نکنند، اما باز هم اتحادیه اروپا در راس نهادهایی قرار دارد که بهترین توانایی تصمیمگیری را در این خصوص دارند».
وزیر فیدان یادآور شد بخشی از اتحادیه اروپا که به نمایندگی از کشورهای عضو تصمیمگیری میکند، ارتباط چندانی با سیاست روزمره ندارد و ساختاری متشکل از بوروکراتها، غیرمرتبط با ساختارهای ملی، فراملی، تکنوکراتتر، سردتر و واقعبینتر است.
وضعیت کنونی در ساختار ترنسآتلانتیک
فیدان با اشاره به اینکه در روابط ترنسآتلانتیک، "دعوا نکردن" دولت آمریکا با بازیگران اروپایی اهمیت دارد، اظهار داشت پتانسیل اختلاف همواره وجود دارد. فیدان با خلاصهسازی فرآیند و بحثها، به وضعیت رئیسجمهور اردوغان به عنوان فردی مورد اعتماد، اعتمادآفرین و عاقل در نزد تمام رهبران توجه نشان داد.
وزیر امور خارجه، هاکان فیدان، با بیان اینکه: «اخیراً در اروپا و غرب چیزی گفته میشود؛ موضوع اینکه ترکیه "تنها بزرگسال درون اتاق" است»، بر اهمیت رسیدن ترکیه به این نقش به عنوان بازیگری که همواره صلح، ثبات، همکاری و آرامش را تشویق میکند، تأکید کرد.
فیدان با اشاره به اینکه بحثهای واقعی و واقعبینانه میان متحدان همیشه سالم است، گفت: «هیچکس نباید آنچه را در درون دارد پنهان کند. بگذارید بحث کنند، یعنی بعد از اینکه درها بسته شد؛ اما وقتی بیرون میآیند، پیام اتحاد همچنان داده شود. ما این را تشویق خواهیم کرد. تمام استراتژی ما بر این اساس است».
-اظهارات اوزگور اوزل
وزیر امور خارجه، فیدان، در ارزیابی اظهارات اوزگور اوزل، رئیس گروه حزب جمهوریخواه خلق (CHP) گفت: «اساساً وقتی نه تنها به این نوشته آقای اوزل، بلکه به تمام فراخوانهای بینالمللی او نگاه میکنید، این را میبینید: "من در اینجا از نظر سیاسی در وضعیت سختی هستم، چرا نمیآیید به من کمک کنید؟" در واقع چیزی که سعی دارد بگوید همین است. در درون خود با یکسری بنبستهای سیاسی، درگیریها و مشکلات مواجه است. تعریف این موضوع به این شکل، در واقع عدم تفکیک برخی مرزها است. اکنون وقتی کشورهای عضو ناتو، رهبران یا سایر کشورها با رئیسجمهور ما ارتباط برقرار میکنند، با دولت جمهوری ترکیه، رئیسجمهور آن و وزرای آن ارتباط برقرار میکنند... هر دولتی با هر دولت دیگری بر اساس منافع ملی خود رابطه برقرار کرده و آن را پیش میبرد. این قاعده شماره یک روابط بینالملل است. اکنون او این را اینگونه بیان میکند: "شما در واقع با دولت جمهوری ترکیه رابطه برقرار نمیکنید، بلکه با حزب عدالت و توسعه رابطه برقرار میکنید"؛ میخواهد بحث را به اینجا بکشاند. این موضوع از نظر منطقی نیز در درون خود چندان منسجم نیست. این مسئلهای نیست که ما صراحتاً زیاد روی آن توقف کنیم و آن را جدی بگیریم. در اینجا یک فریاد سیاسی در درون خود وجود دارد».
فیدان با بیان اینکه اوزل در همه جا هر نوع شکایتی را مطرح میکند، افزود: «در واقع او در درون خود دچار یک تناقض (ایروانی) ایدئولوژیک نیز میشود. هر از گاهی، کسی که صاحب یک گفتمان سیاسی است که به شدت به ضد ناتو بودن افتخار میکند، اکنون به نقطهای رسیده است که میگوید: ناتو را آنها نمیتوانند حفظ کنند، بلکه من میتوانم از آن محافظت کنم. من حتی نمیخواهم این تفکر التقاطی و این تضادها را به زبان بیاورم.»
وزیر فیدان با اشاره به اینکه وقتی از سطح راهبردی به این موضوع نگریسته میشود، این مسئله چیزی نیست که بازیگران دولتی "آن را جدی بگیرند"، اظهار داشت: «روابط بینالملل اینگونه پیش نمیرود، موضوعات ژئواستراتژیک اینطور کار نمیکنند. آنها به شکل دیگری عمل میکنند.» وی در ادامه افزود که باید زاویه دید را تغییر داد.
-«اگر دیپلماتها کار دیپلماسی را به خوبی انجام ندهند، بار مسئولیت بر دوش نظامیان میافتد»
فیدان در پاسخ به این سؤال که "نشستن و گفتگو با روسیه بر سر یک میز در کمال آرامش و در عین حال میزبانی از ناتو چه وضعیتی است؟ آیا این یک سیاست موازنه اجباری است؟ یا نتیجه سیاست ترکیه در توانایی گفتگو با همگان به شکلی مناسب است؟" گفت: «البته دومی درست است؛ یعنی توانایی ترکیه در گفتگو با همگان و مهمتر از آن، نگاه به گفتگو به عنوان ابزار اصلی. ببینید، ما همیشه میگوییم؛ اگر دیپلماتها کار دیپلماسی را به خوبی انجام ندهند، بار مسئولیت بر دوش نظامیان میافتد. بر دوش اقتصاد میافتد. وقتی راهی مانند گفتگو وجود دارد که باید تا انتها از آن استفاده کرد، چرا باید به آنجا برسیم؟»
فیدان با بیان اینکه باید برای استفاده از راههای دیگر نیز آماده بود، تأکید کرد که بزرگترین ویژگی رهبری رئیسجمهور رجب طیب اردوغان این است که "هیچگاه خود را محدود به یک روش خاص (مقدسسازی روش) نمیکند و به نتیجه نگاه میکند."
فیدان با اشاره به اینکه رئیسجمهور اردوغان در مسیر رسیدن به نتیجه، بدون نگرانی و تردید به راه دیپلماسی متوسل میشود و به منافع ملی ترکیه توجه دارد، گفت: «نیازی نیست که ما دشمنان کشورهای دیگر را به همان شکل دشمن خود کنیم. ما خودمان بالغ هستیم و تفکیک دوست و دشمن را خودمان انجام میدهیم. ما پیمانهای مشخصی داریم؛ در داخل ناتو، ما یک متحد هستیم.»
فیدان با به اشتراک گذاشتن این اطلاعات که در میان تصمیمات اتخاذ شده توسط اروپا در قبال روسیه، بخشهایی وجود دارد که ترکیه با آنها همراهی کرده، بخشهایی که در قبال آنها بیطرف مانده، بخشهایی که در برابرشان ایستاده و بخشهایی که در قبال آنها سکوت اختیار کرده است، تأکید کرد که در انجام همه این کارها، منافع ملی را مد نظر داشتهاند.
فیدان گفت: «ما با روسیه مینشینیم و گفتگو میکنیم، روابط تجاری داریم. با ایران روابط بسیار زیادی داریم، با اروپا روابط باورنکردنی داریم، با ناتو رابطه داریم، با آسیا-پاسیفیک داریم، با همه جا رابطه داریم»، وی خاطرنشان کرد که درگیری طرفها در درون خود، ترکیه را تحت فشار و تنش قرار میدهد اما رهبری کشور توانایی مدیریت این وضعیت را دارد و به همین دلیل است که بار دیگر به رئیسجمهور اردوغان نیاز دارند.
وی با بیان اینکه: «آمدن دوباره رهبری که 20 سال در قدرت بماند و پس از 20 سال همان اعتبار را حفظ کند، آن هم در دورهای که از چنین مراحل حساسی عبور میکنیم، کارهای آسانی نیست»، این ارزیابی را مطرح کرد که مدیریت روابط با بازیگرانی که با یکدیگر در تضاد هستند، یک "هنر" است.
-سفر به روسیه
فیدان با بیان اینکه رئیسجمهور اردوغان همواره با ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه در حال رایزنی است، تأکید کرد حوزههایی چون حوضه دریای سیاه، قفقاز، آسیای مرکزی، خاورمیانه و آفریقا که ترکیه در آنها سیاست خارجی فعالی دارد، برای کشور حائز اهمیت است.
فیدان با اشاره به اینکه اگر از نیت طرف مقابل اطلاعی در دست نباشد، تمام برنامهها باید بر اساس بدترین سناریو تنظیم شود، اظهار داشت که برنامهریزی بر اساس بدترین سناریو، هزینهها را افزایش میدهد و حس دشمنی را تغذیه میکند.
فیدان در خصوص دیدار خود با پوتین، ارزیابیهای زیر را ارائه داد: «من این پذیرش را به نام رئیسجمهورمان میبینم. یعنی چون حامل پیام رئیسجمهورم هستم، پذیرفته میشوم. موضوعاتی را که رئیسجمهورم درباره آنها گفتگو خواهد کرد و مسائلی را که به من دستور داده است، به آقای پوتین منتقل میکنم. پاسخها و نظرات را در آنجا دریافت کرده و سپس نظرات خود را تحلیل میکنیم و نزد رئیسجمهور خود میآوریم. در واقع این گفتگوی رئیسجمهورمان با آقای پوتین از طریق من است؛ باید به این شکل به آن نگاه کرد.»
فیدان با بیان اینکه در این دیدار، آخرین وضعیت جنگ روسیه و اوکراین و اینکه روسیه و پوتین در کجا ایستادهاند مطرح شد، گفت: «زیرا آخرین بار در ماه مه گذشته که من رفتم، دوباره در این باره به طور مفصل گفتگو کرده بودیم. در آنجا چشماندازی وجود داشت که او ارائه داد. پس از آن، ما با مذاکرهکنندگان آنها بسیار گفتگو کردیم. اکنون لازم بود دوباره از زبان خود آقای پوتین بشنویم؛ در کجا ایستادهایم؟»
فیدان با تأکید بر اینکه موضع روسیه در روند صلح جاری در قفقاز، موضوع فلسطین، غزه، لبنان و مسئله سوریه مهم است، افزود: «صراحتاً ما در این مناطق منافعی داریم و بر اساس موقعیت سیاستی خودمان، ترجیحات و هدایتهایی که آقای پوتین در برخی موضوعات اتخاذ خواهد کرد نیز مهم است. موضوعات دوجانبه مشابهی وجود دارد که همه آنها را مطرح کردیم.»
وزیر فیدان در خصوص روند صلح روسیه و اوکراین اظهار داشت: «آقای پوتین به صراحت گفت، هر آنچه در آلاسکا با آقای ترامپ بر سر آن توافق کردند، "من در همان نقطه ایستادهام."»
-روابط با اتحادیه اروپا: موضوعات اتحادیه گمرکی و آزادسازی ویزا
فیدان با اشاره به اینکه با 3 مقام اتحادیه اروپا که به ترکیه سفر کرده بودند درباره موضوعات بسیاری گفتگو کردهاند، گفت: «شنیدن چشمانداز اتحادیه اروپا برای ترکیه و انتظارات ما از زبان رئیسجمهورمان، یعنی از بالاترین مرجع و اراده، برای آنها مهم بود.»
فیدان دیدگاه خود را اینگونه به اشتراک گذاشت: «اتحادیه گمرکی نیاز به مدرنسازی و بهروزرسانی دارد. در این خصوص هر دو طرف همعقیدهاند اما در اینجا یک موضوع مسدودکننده وجود دارد؛ موضعی است که بخش رومنشین (قبرص جنوبی) اتخاذ کرده است. البته در عبور از آن با حوزههایی از مشکل مواجه هستند. از سوی دیگر، مسئله ویزا مطرح است. در این خصوص ما باید چند گام برداریم، اما تا زمان تحقق آزادسازی ویزا، موضوعات مربوط به ویزا در اتحادیه اروپا باید مدیریت شود. آنها به زعم خود میگویند: "ما این کار را بسیار آسان کردیم و خوب انجام دادیم." اما آمار و اقدامات در کشور ما اصلاً این را نشان نمیدهد.»
فیدان با اشاره به اینکه با افزایش درآمد ملی در ترکیه و افزایش تعاملات بینالمللی، مردم تمایل بیشتری دارند تا برای آموزش، تجارت، کار، سفر و هنر به کشورهای اروپایی بروند، اظهار داشت که کشورهای اروپایی به تدریج در سیاست ویزای خود در حال متمرکز شدن (سیستم مرکزی) هستند.
فیدان با جلب توجه به اینکه تقاضای درخواست ویزا از ترکیه به اروپا هر سال افزایش مییابد، گفت: «نرخهای پذیرش و رد شدن تقریباً با کل جهان همسطح است؛ در کشور ما نیز همینطور است.»
فیدان با تأکید بر اینکه خواهان تحقق آزادسازی ویزا برای سفر به اتحادیه اروپا هستند، گفت: «در این خصوص نیز چند گام داریم که باید برداریم؛ برای آن تلاش میکنیم.»
فیدان با به اشتراک گذاشتن این اطلاعات که 5-6 موضوع در خصوص قوانین و مقررات باقی مانده است، گفت: «پلتفرمی نیز وجود دارد که آقای جودت (معاون رئیسجمهور) آن را هماهنگ میکند. تأییدیه آن را نیز از رئیسجمهورمان دریافت کردیم. تلاش خواهیم کرد آن را اجرایی کنیم؛ لازم است برخی قوانین از مجلس بگذرد.»
وزیر فیدان با بیان اینکه تحرک مشخصی در روابط میان ترکیه و نهادهای اتحادیه اروپا ایجاد شده است، گفت: «برای دستیابی به خروجیهای راهبردی ملموستر و بزرگتر، اتحادیه اروپا باید تصمیماتی را در درون خود اتخاذ کند. در ترکیه هیچ مشکل نیت و ارادهای وجود دارد. اتحادیه اروپا باید برخی مسائل را با این موضوعات مبتنی بر اجماع آرا در درون خود حل کند.»
-«ترکیه باید با بالاترین میزان دقت به این موضوع (فتو) توجه کند»
فیدان در پاسخ به سؤالی درباره اینکه با نزدیک شدن به 10امین سالگرد روز دموکراسی و ملیگرایی 15 ژوئیه، آیا ترکیه همچنان باید در برابر خطر گروه تروریستی فتحاللهگولر (FETÖ) هشیار باشد یا خیر، گفت: «ترکیه باید با بالاترین میزان دقت به این موضوع توجه کند. زیرا کادر مدیریتی که پس از مرگ رهبر مؤسس این سازمان جایگزین او شدهاند، از اهداف و اقدامات خود در قبال ترکیه دست برنداشتهاند. عملیاتهای آنها علیه دولت ترکیه و کسانی که دولت را اداره میکنند، ادامه دارد. همکاریهایی که با خارجیها برقرار کردهاند به همان شکل جریان دارد. ما در اینجا هیچ عبارتی مبنی بر "توبه، پشیمانی، دست کشیدن از اقدام و مخالفت با ترکیه و بازگشت به زندگی عادی" مشاهده نمیکنیم.»
فیدان با جلب توجه به اینکه تلاش فتو برای سازماندهی مجدد ادامه دارد، گفت: «البته آنها قدرتی در داخل نهادهای عمومی ندارند، اما از همان جایی که ایستادهاند، جستجوها برای اینکه "چه کاری میتوانم انجام دهم؟" همچنان ادامه دارد. در اینجا، در نقطهای که حتی پکک میگوید "من دیگر از اقدام مسلحانه در ترکیه دست میکشم"، باقی ماندن فتو در موقعیتی که میگوید "من به مبارزه با ترکیه ادامه خواهم داد"، طبعاً این ضرورت را ایجاد میکند که دولت باید این تهدید را به عنوان یک اولویت امنیت ملی ببیند؛ یعنی تمام نهادهای امنیتی نیز مجبورند بر این اساس حرکت کنند.»
فیدان در ارزیابی موضع متحدان ناتو در قبال سازمانهای تروریستی، با تأکید بر اینکه روابط میان برخی کشورها و سازمانهای تروریستی به صورت تصادفی شکل نگرفته است، گفت که این وضعیت در طول زمان ایجاد شده و به همان شکل در طول زمان پایان خواهد یافت.
فیدان با بیان اینکه این روابط محصول فرآیندهای مشخصی هستند، گفت: «رابطه میان این کشورها و سازمان تروریستی هنگام تولد و رشد به خودی خود ایجاد نشد، هنگام نابودی نیز به خودی خود از بین نخواهد رفت. این فرآیندها وجود دارند و انشاءالله این فرآیندها را مدیریت خواهیم کرد.»
فیدان با اشاره به اینکه فتو در گذشته با نفوذ به نهادهای دولتی فعالیت میکرد اما امروز از چنین ظرفیتی برخوردار نیست، گفت: «قبلاً آنها افرادی در قوه قضاییه داشتند، در پلیس آدم داشتند، در ارتش آدم داشتند و کارهای مشخصی را انجام میدادند. اکنون چه میکنند؟ اکنون بیشتر در عملیات روانی از آن استفاده میکنند».
فیدان با بیان اینکه نهادهای اطلاعاتی فعالیتهای این سازمان را از نزدیک دنبال میکنند، گفت: «این سازمان از فعالیتهای خود علیه ترکیه و فعالیتهایش در قبال بدنه خود دست برنداشته است. یعنی ما در اینجا شاهد یک پشیمانی، بازگشت، تلاش برای عفو یا عباراتی چون "ما اشتباه کردیم، دین را هم اشتباه فهمیدیم، به جامعه هم خیانت کردیم، نتوانستیم نیت کسانی که در راس بودند را بخوانیم" نیستیم. یعنی موضع آنها در قبال این دولت و این جامعه، در حال حاضر دقیقاً همان چیزی است که در آن دوران در آن نقطه ایستاده بودند».
ترافیک دیپلماتیک فشرده ترکیه
فیدان با اشاره به اینکه ترافیک دیپلماتیک فشردهای که اخیراً پیش برده است، بازتابی از درک "سیاست خارجی 360 درجه" است که ترکیه در سطح جهانی دنبال میکند، گفت که آنکارا از امنیت تا تجارت، و از فناوری تا ثبات منطقهای، دیپلماسی فعالی را در حوزه وسیعی پیش میبرد.
فیدان با بیان اینکه با هدف تقویت امنیت ترکیه و افزایش تجارت خارجی آن، تماسهای دیپلماتیک چندبعدی را پیش میبرند، تأکید کرد بهویژه در سالهای اخیر، توسعه تجارت خارجی از نظر رفاه و اشتغال در ترکیه اهمیت راهبردی پیدا کرده است.
فیدان با جلب توجه به اینکه تحولات بینالمللی به طور مداوم در حال تغییر است، اظهار داشت به همین دلیل ترکیه مجبور است روابط خود را با کشورهای مهم به طور منظم بهروزرسانی کرده و بر اساس شرایط جدید بازتعریف کند.
فیدان با بیان اینکه تماسهای خود را با کره جنوبی در زمینه هوش مصنوعی و انرژی هستهای، و با کانادا، روسیه، مصر، اندونزی و کشورهای آسیا-پاسیفیک در حوزههای مختلف برای توسعه همکاریها ادامه میدهند، اظهار داشت با دولت جدید در بنگلادش نیز روابط نزدیکی برقرار کردهاند.
فیدان با اشاره به اینکه بنگلادش پس از سالهای طولانی بار دیگر به یک بازیگر فعال در سیاست بینالملل تبدیل شده است، به این نکته اشاره کرد که بنگلادش با حمایت ترکیه موفق شد در انتخابات ریاست مجمع عمومی سازمان ملل متحد پیروز شود.
فیدان ارزیابی خود را اینگونه پایان داد: «اگر آنها پیروز نمیشدند، بخش رومنشین قبرس رئیس دورهای میشد. میتوانید تصور کنید؟ تلاش دیپلماتیک ارائه شده در اینجا، از نظر امنیت، توسعه تجاری، پیشبرد منافع شرکایمان، برقراری صلح و برقراری نظم اهمیت دارد. خوشبختانه ترکیه واقعاً در تمام پلتفرمها یک بازیگر مثبت، سازنده اما قدرتمند و معتبر است و اینکه در هر جایی که میرویم اینگونه مورد پذیرش قرار میگیریم، ما را نیز خرسند میکند».
news_share_descriptionsubscription_contact
