Mümin Altaş
22 سپتامبر 2026•بهروزرسانی: 22 سپتامبر 2026
آنکارا/خبرگزاری آنادولو
رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه که مقالهای با عنوان «سازمان ملل باید حق وتوی شورای امنیت را لغو کند» برای بلومبرگ نوشته است، اظهار داشت: تراژدیهایی مانند همهگیریها، بحرانهای انرژی، اختلال در زنجیرههای تأمین و درگیریهای منطقهای که جهان در سالهای اخیر شاهد آنها بوده است، نشان میدهد که واگذار کردن حل بحرانهای پیش روی جهان به اراده چند پایتخت با واقعیتهای امروز سازگار نیست.
وی افزود: «در جهان امروز روشن است که صلح پایدار با افزایش بلوکهایی که از یکدیگر جدا هستند و با یکدیگر گفتوگو نمیکنند، برقرار نخواهد شد. برای "جهانی عادلانهتر" باید تجربه، ظرفیت و اراده مناطق جغرافیایی مختلف را در یک بستر مشترک گرد هم آوریم.»
اردوغان با تأکید بر اینکه سازوکارهای تصمیمگیری جهانی دیگر نمیتوانند هماهنگ شدن با شرایط امروز را به تعویق بیندازند، خاطرنشان کرد که شورای امنیت سازمان ملل متحد همچنان ساختار پس از جنگ جهانی دوم را منعکس میکند.
رئیس جمهور ترکیه با بیان اینکه ایجاد درکی از نمایندگی مؤثرتر، عادلانهتر و پاسخگوتر یک ضرورت است و راه دستیابی به آن، علاوه بر گسترش نمایندگی، از تقسیم عادلانه مسئولیت رهبری میگذرد، تاکید کرد: ما ناگزیر هستیم تجربه، ظرفیت و اراده مناطق جغرافیایی مختلف را در حل مسائل جهانی و منطقهای دخیل کنیم. فراخوان ما با عنوان "جهان بزرگتر از 5 است" از این منظر دعوتی به درک گستردهتری از مسئولیت است. اکنون ضروری است نیاز به اصلاحات را به یک نقشه راه ملموس تبدیل کنیم. در مرکز این نقشه راه باید لغو امتیاز وتو قرار داشته باشد. زیرا افزودن اعضای جدیدِ برخوردار از امتیازات به شورای امنیت، مشکل متمرکز شدن قدرت تصمیمگیری در دست چند کشور را حل نمیکند و دامنه ساختار امتیازمحور را گسترش میدهد. لغو امتیاز وتو باید هم نقطه آغاز و هم هدف راهبردی اساسی هر اصلاحات معناداری باشد. اصلاحات نمیتواند به معنای اعطای همین امتیاز به کشورهای دیگر باشد. باید در چارچوب مجمع عمومی، ائتلافی گسترده حول این اصل تشکیل شود که هیچ کشوری نباید اختیار جلوگیری دائمی از اراده اکثریت جامعه بینالمللی را داشته باشد.
اردوغان با تأکید بر اینکه توازن میان شورای امنیت و مجمع عمومی نیز باید از نو برقرار شود، اظهار داشت: اختیارات مجمع عمومی باید تقویت شود و ظرفیت نمایندگی شورای امنیت و پاسخگویی آن در برابر مجمع عمومی باید از طریق ساختاری افزایش یابد که در آن عضویت دائم وجود نداشته باشد، اعضای شورای امنیت برای دورههای مشخص به صورت چرخشی از سوی مجمع عمومی انتخاب شوند و کشورهایی که خواهان انتخاب مجدد هستند، در انتخابات دوباره اعتماد اکثریت اعضا را به دست آورند. ما نمیتوانیم نظم بینالمللی آینده را با حفظ سلسلهمراتب گذشته بنا کنیم.
وی افزود: تحولات رخداده در ربع قرن اخیر که از منظر تاریخ جهان میتوان آن را دورهای بسیار کوتاه دانست، نشان داد که هیچ توازن قدرت و هیچ نظم بینالمللی دائمی نیست. نظامی که به بشریت وعده صلح، ثبات و رفاه مشترک میداد، در جلوگیری از جنگهای جدید، کاهش نابرابریها و پاسخگویی به تغییر توازن قدرت ناتوان بوده است.
اردوغان خاطرنشان کرد که در حالی که مراکز جدید قدرت در حوزههایی از اقتصاد و امنیت گرفته تا فناوری و دیپلماسی ظهور میکنند، نهادهای بینالمللی نتوانستهاند با همین سرعت خود را با این تحول هماهنگ کنند.
رئیس جمهور اردوغان با تاکید بر اینکه جنگها، بحران اقلیمی، مهاجرت نامنظم و آسیبپذیریهای اقتصادی بار دیگر اهمیت برخورداری کشورها از نهادهای قدرتمند، اقتصادهای مقاوم و توانمندیهای دفاعی بازدارنده را آشکار کردهاند، اذعان داشت: امنیت و پایداری کریدورهای تجاری، لجستیکی، حملونقل و انرژی بیش از پیش تعیینکننده شده است.
اردوغان با بیان اینکه همزمان با افزایش وزن اقتصادی آسیا، آفریقا نیز خواستار نمایندگی قدرتمندتری متناسب با ظرفیتهای خود است و کشورهای در حال توسعه نیز اولویتهای خود را با صدای رساتری بیان میکنند، اظهار داشت: «افزایش نفوذ برخی بازیگران منطقهای، مسئولیت بیشتر آنها در مناطق جغرافیایی خودشان را نیز به همراه دارد. حل مسائل هر منطقه با روشهایی که از بیرون تعیین میشوند، امکانپذیر نیست. ما معتقدیم رویکردهایی که اراده کشورهای ذیربط، شرایط محلی و منافع مشترک را مبنا قرار میدهند، نتایج پایدارتر و باثباتتری ایجاد خواهند کرد. اینکه کشورهایی که از ظرفیت دیپلماتیک، امکانات اقتصادی و توانایی برقراری ارتباط با طرفهای مختلف برخوردارند، نقشهای مؤثرتری در برقراری صلح و ثبات بر عهده بگیرند، ضرورتی اجتنابناپذیر است. انتظارات درباره اینکه جهانیشدن موجب گسترش رفاه خواهد شد، به طور کامل محقق نشد. در حالی که نابرابریها در توزیع درآمد عمیقتر شدند، فناوری و وابستگیهای اقتصادی به عرصههای جدید رقابت تبدیل شدند. در این شرایط متغیر، برای تأمین عدالت جهانی باید مسئولیتها به صورت عادلانه تقسیم شوند و حق توسعه کشورهای در حال توسعه و دسترسی آنها به منابع مالی مورد نیازشان تضمین شود».
وی با بیان اینکه چنین تغییری مستلزم شکلگیری ارادهای گسترده در سطح بینالمللی است، تاکید کرد: ترکیه به استفاده از روابط قدرتمند جهانی و تجربه خود در دیپلماسی چندجانبه در خدمت این تلاش برای اصلاحات ادامه خواهد داد.
اردوغان با تأکید بر اینکه از تلاشها برای لغو امتیاز وتو، افزایش نقش اعضای منتخب در فرایندهای تصمیمگیری و تقویت نقش مجمع عمومی حمایت میکنند، تصریح کرد: «گرد هم آمدن کشورهای مناطق مختلف در این بستر مشترک، مشروعیت و ظرفیت نمایندگی نظام بینالمللی را تقویت خواهد کرد. در جهان امروز روشن است که صلح پایدار با افزایش بلوکهایی که از یکدیگر جدا هستند و با یکدیگر گفتوگو نمیکنند، برقرار نخواهد شد. برای "جهانی عادلانهتر" باید تجربه، ظرفیت و اراده مناطق جغرافیایی مختلف را در یک بستر مشترک گرد هم آوریم. ترکیه با سنت دیرینه دولتمداری، ظرفیت دیپلماتیک و روابط قدرتمندی که با مناطق جغرافیایی مختلف برقرار کرده است، به ایفای مسئولیتی که بر عهده دارد در این تلاش برای اصلاحات ادامه خواهد داد».
