11 آوریل 2025•بهروزرسانی: 12 آوریل 2025
تهران/خبرگزاری انادولو
اگرچه ایران و ایالات متحده پس از تنشهای شدید به نظر میرسد در خصوص مذاکرات به توافق رسیدهاند، کارشناسان ایرانی بر این باورند که برای ادامه مذاکرات و دستیابی به توافق، اعتمادسازی ضروری است و انتظار نمیرود تهران مسائل موشکی یا سیاستهای منطقهای خود را بهجز برنامه هستهای مذاکره کند.
پس از تنشهای شدید میان ایران و ایالات متحده در زمینه برنامه هستهای و یمن که احتمال تبدیل شدن به جنگ را داشت، پس از تبادل نامهها میان دو کشور، تصمیم به مذاکره گرفته شد. این تصمیم نشاندهنده تلاش طرفین برای یافتن راهحلهای دیپلماتیک است.
مسائل مربوط به اعتماد متقابل به نظر میرسد بزرگترین مانع پیشروی موفقیت مذاکرات باشد.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا که در سال 2018 کشورش را بهطور یکطرفه از توافق هستهای «برجام» خارج کرد، ماه گذشته نامهای به علی خامنهای، رهبر ایران ارسال کرد و در آن خواستار مذاکرات مستقیم هستهای با ایران شد.
در جریان این تنشها، ایران در پاسخ به نامه تهدیدآمیز ترامپ که همزمان با اعزام گسترده نظامی، از جمله بمبافکنهای استراتژیک به منطقه بود، از طریق عمان اعلام کرد تحت فشار و تهدید حاضر به مذاکره مستقیم نیست و صرفاً گفتوگوهای غیرمستقیم را میپذیرد.
این وضعیت نشان میدهد که بحران اعتماد میان دو کشور و در نتیجه فاصله عمیق آنها از دستیابی به راهحلهای دیپلماتیک چقدر جدی است.
فشارهای ترامپ نتیجه داد و دو کشور در تاریخ 7 آوریل خبر از آغاز مذاکرات دادند. ایران بر این نکته تأکید کرد که مذاکرات از طریق واسطهگری عمان به صورت غیرمستقیم خواهد بود، در حالی که طرف آمریکایی اعلام کرد که به صورت مستقیم گفتوگو خواهند کرد.
در محافل دیپلماتیک تهران، این اطلاعات در حال گردش است که مذاکرات ابتدا به صورت غیرمستقیم آغاز خواهد شد و در صورتی که اختلافات میان خواستههای طرفین برطرف شود، ممکن است در همان روز مذاکرات مستقیم آغاز شود.
اگرچه طرفین در خصوص مذاکرات به توافق رسیده به نظر میرسند، اما مشکلات اعتماد متقابل، تمایل ایالات متحده به گنجاندن مسائل غیر هستهای در مذاکرات، و تمایل اسرائیل به بههم زدن توافق احتمالی بین تهران و واشنگتن، موانع مهمی هستند که احتمال موفقیت این روند را تهدید میکنند.
دکتر فواد ایزدی، استاد بخش مطالعات بینالمللی دانشگاه تهران، در گفتوگو با خبرنگار آنادولو در اینباره اظهار داشت: علت اصرار ایران بر مذاکره غیرمستقیم این است که در دوره اول ریاستجمهوری خود دونالد ترامپ علیرغم تأیید توافق هستهای توسط شورای امنیت سازمان ملل، کشور خود را از این توافق خارج کرد و به همین دلیل ایران اعتمادی به آمریکا ندارد.
ایزدی با اشاره به اینکه بین دو طرف اختلافات زیادی وجود دارد و پیشتر نیز تلاش کردهاند مشکلات را از طریق یک واسطه حل کنند، افزود که در دیپلماسی، مذاکرات غیرمستقیم بهطور معمول ترجیح داده میشود.
وی گفت: «برای مثال، هماکنون روسیه و اوکراین مذاکرات مستقیم انجام میدهند. در آنجا آمریکا بهعنوان میانجی نقش ایفا میکند و مذاکرات بهطور غیرمستقیم انجام میشود. چرا اینگونه است؟ زیرا زمانی که اختلافات زیادی بین دو طرف وجود داشته باشد، مذاکرات غیرمستقیم میتواند به شکست در اولین دیدار منجر شود و ادامه نیابد.»
سامان نیازی، کارشناس روابط بینالمللی نیز با اشاره به اینکه دلیل درخواست ایران برای مذاکره غیرمستقیم عدم اعتماد به ایالات متحده است، گفت: نتایج این مذاکرات غیرمستقیم، پیشنیازی برای ابتکار ایران در ادامه مذاکرات و رسیدن به توافق نهایی خواهد بود.»
نیازی همچنین با بیان اینکه رئیسجمهور ترامپ امیدوار بود که کشورهای خلیج از گزینه نظامی علیه ایران حمایت میکنند، اما این کشورها برای دوری از جنگ و ادامه روند توسعه، از حمایتی که دولت ایالات متحده انتظار داشت، خودداری کردند، افزود که طرفین اکنون تصمیم گرفتهاند که روند را از طریق دیپلماسی ادامه دهند.
وی با اشاره به برخی موانع مانند مشکلات اعتماد که در برابر احتمال یک توافق وجود دارد، گفت: «با ارزیابی وضعیت کنونی، اگر طرف آمریکایی قصد آسیب رساندن به منافع ملی ایران را نداشته باشد، فکر میکنم رسیدن به یک توافق غیرممکن نیست.»
