05 اکتبر 2021•بهروزرسانی: 07 اکتبر 2021
استانبول/خبرگزاری آناتولی
در پی بروز برخی اختلافات بین تهران و باکو، بسیاری از رسانهها، سیاستمداران و حتی نمایندگان پیشین و کنونی مجلس ایران بار دیگر دولتهای ترکیه و آذربایجان، بهویژه رهبران این دو کشور را آماج انواع توهین و تهدید و کلمات رکیک و دور از عرف دیپلماتیک و اصول و مرام حسن همجواری قرار داده و تمام مشترکات فرهنگی و دینی و مناسبتهای سیاسی و اقتصادی را نادیده گرفتند.
در همین راستا، دکتر افشار سلیمانی، سفیر سابق ایران در باکو در مصاحبه با خبرگزاری «آناتولی» گفت: درست نیست که در فضای سیاسی، بینزاکتی صورت بگیرد و باید بر اساس منطق، اخلاق و دیپلماسی اظهارنظر کرد. بیاخلاقی از سوی طرفین هیچ ثمری ندارد و به جایی هم نخواهد رسید و باعث سوءاستفاده دیگران میشود. برخیها سخنان نامناسبی به زبان آوردند. البته بعضی از مقامات مانند وزیر کشور و دبیر شورای امنیت ملی ایران واکنشهایی منطقی داشتهاند.
وی در ادامه تاکید کرد: ایران و آذربایجان باید شرایط فعلی را به درستی مدیریت کنند. کشورها بایستی اشتراکات منافع را جدی گرفته و اختلافات را کنار بگذارند تا به نفع مردمان منطقه و همچنین صلح و ثبات منطقه کار کنند. برای تحقق این مهم باید ایران با آذربایجان و ترکیه نشست داشته باشند. با دیپلماسی مشکلات قابل حل هستند و همه طرفها باید تنشزدایی را در دستورکار خود قرار و هرچه سریعتر کمیته حقیقتیاب تشکیل بدهند. ملتهای منطقه به آرامش و آسایش احتیاج دارند. به همین دلیل باید با سند حرف زد و از جدل دوری شود.
سفیر سابق ایران در جمهوری آذربایجان راجع به عوامل تنش اخیر نیز اظهار داشت: آقای الهام علییف درباره ورود کامیونهای ایرانی به خانکندی اعلام کرد که وزارت خارجه آذربایجان بصورت کتبی همچنین با دعوت از سفیر به این امر معترض و خواستار توقف آن شده است. طبق گفته او، ایرانیها به این اعتراض اهمیتی نداده و باکو هم در محور گوریس-قاپان (واقع در مسیر منتهی به ایروان) که جزیی از خاک آذربایجان است پست گذاشت تا کامیونهای عبوری را بازرسی کرده و عوارض بگیرد. این اقدام موجب ناراحتی ایرانیها شد.
او درباره دلیل استفاده کامیونهای ایرانی از محور مذکور نیز گفت: مسیرهای داخلی ارمنستان مشکل دارد و ایرانیها از آنجا برای رفتن به اروپا استفاده نکرده و از راه آذربایجان یا دریای خزر به روسیه و گرجستان رفتهاند. ایران نگران است که درصورت انسداد مسیر گوریس-قاپان، به آذربایجان و ترکیه وابسته شود. درحالیکه این نگرانی و پیشبینی درست نیست.
سلیمانی افزود: اعتراض دیگر جمهوری آذربایجان به مانور ایرانیها بود و اعلام کرد زمانی که اراضی ما در اشغال ارمنستان بود، تهران هیچ واکنشی نشان نداد. این اعتراض هم موجب ناراحتی ایرانیها شد. البته بهتر بود علییف صبوری میکرد تا ایران هم واکنش نشان نمیداد. طرفین سند همکاری نظامی و دوستی امضا کرده و متعهد شدهاند مانع دخالت عناصر ثالث در امور دو کشور شوند.
این دیپلمات باسابقه راجع به بهره برداری برخی کشورها از تنش مذکور هم گفت: ایران و آذربایجان باید مذاکرات دوجانبه با حضور ترکیه انجام بدهند تا کشوری مثل روسیه نتواند منافع خود را از تنش فعلی تأمین کند. متاسفانه اختلافات مسلمانان و کشورهای اسلامی باعث شده است تا اسرائیل درصدد پیمان صلح ابراهیم باشد. روسیه، اسرائیل و آمریکا هیچکدام مصلحت ایران، ترکیه و آذربایجان را نمیخواهند.
دکتر حسن بهشتیپور، کارشناس مسائل بینالملل نیز در گفتگو با «آناتولی» با اشاره به تنش اخیر آنکارا-تهران تصریح کرد: نباید این ذهنیت در افکارعمومی پررنگ شود که لازم است با ترکیه وارد فضای تجادلی شویم. باید از شعار دادن و تحریک جامعه به جد پرهیز کنیم و در عین حال که اقتدار خودمان را نشان میدهیم، رویکردی منطقی را در قبال همسایه مهمی چون ترکیه در پیش بگیریم. آداب همسایگی باید مورد توجه قرار بگیرد، حتی اگر به خاطر برخی اقدامات و سیاستها از همدیگر گلهمند باشند.
او در ادامه خاطرنشان کرد: در شرایطی که ایران تحت تحریمهای سفت و سخت است، ترکیه عملاً آب باریکهای را فراهم کرده تا مناسبات اقتصادی با کشورمان داشته باشد. ترکیه در این شرایط میتواند برای ایران در چارچوب همکاری دوجانبه منافع قابل توجهی داشته باشد. البته ترکیه هم به ایران نیاز دارد و به همین دلیل هر دو کشور باید سیاست تنشزدایی را در دستور کار خود قرار بدهند. بنابراین ایران و ترکیه چارهای جز تکیه به راههای دیپلماتیک ندارند.
حسن بهشتیپور افزود: ایران و ترکیه طی 43 سال گذشته رابطهای مملو از فراز و نشیب را تجربه کردهاند، اما هرگز فضای بحرانی بین طرفین وجود نداشته و تنشهای مقطعی با کمترین هزینه ممکن برطرف شده است. درگیری هم ایران و هم ترکیه را با چالشهایی جدی روبرو خواهد کرد. پس بهتر است گرهی را که با دست میشود باز کرد را با دندان باز نکرد.
این تحلیلگر مسائل سیاسی در پایان اظهار داشت: این روزها هم ایران و هم ترکیه شرایط سخت اقتصادی را تجربه میکنند. به همین دلیل دو کشور به جای وارد شدن به جنگی که قطعاً مورد استقبال اسرائیل قرار خواهد گرفت، باید برای ترمیم فضای مخدوش اقتصادی به همدیگر کمک کنند. افزایش تنش بین ایران و ترکیه اگر به درگیری بیانجامد، فقط اسرائیل و آمریکا به هدفشان که همان بیثباتی منطقه است، خواهند رسید. آنها همیشه در کمین هستند تا از آب گل آلود خاورمیانه ماهی بگیرند.
