02 مه 2018•بهروزرسانی: 03 مه 2018
استانبول/مصطفی ملیح آهیسهالی/خبرگزاری آناتولی
در حالی كه برخی گروههای سیاسی در ایران بر وفاداری این کشور به توافق هسته ای در صورت خروج احتمالی آمریکا از آن تاکید دارند، بعضى مقامات تهران نیز اعلام کرده اند که در صورت لغو اين توافق از سوی ترامپ، كشورشان علاوه بر مقابله به مثل، از "ان.پی.تی" نیز خارج خواهد شد.
شرط آمریکا برای تداوم برجام تنها در صورت "توقف برنامه موشک های بالستیک ایران"، در حالی ادامه اجرای توافق هستهای را تهدید میکند که تصمیمات تهران در صورت خروج احتمالی واشنگتن از برجام به شکل شفافی مشخص نیست.
برد موشکی ایران که توانایی هدف قرار دادن بیشتر مناطق اروپا، آسیا و آفریقا و همچنین تمامی خاورمیانه را دارد، کشورهای منطقه و مخصوصا اسرائیل را نگران کرده است.
اصرار و اظهارات مقامات ایران بر ادامه برنامه موشکی بالستیک باعث افزایش دشمنی با این کشور در اسرائیل و کشورهای متحد به تل آویو شده است. انگلستان، آلمان و فرانسه به عنوان کشورهای طرف برجام درحالی بر ادامه اجرای توافقنامه هسته ای تاکید میکنند که در عین حال خواستار گنجانده شدن موادی در مورد فعالیت های موشکی تهران در لابلای برجام هستند.
ترامپ، رئیس جمهور آمریکا در آخرین تصمیمات خود برای رویارویی هرچه بیشتر با ایران، رئیس سابق سازمان سیا مایک پمپئو را به عنوان وزیر امور خارجه و جان بولتون را که همواره در جلسات سازمان مجاهدین خلق به عنوان یکی از گروه های مخالف حکومت ایران شرکت میکند را به عنوان مشاور امنیت ملی خود منصوب کرد.
به نظر میرسد آغاز گفتوگوهای صلح میان کره شمالی و جنوبی و رفع خطر جنگ هسته ای در شبه جزیره کره نیز دست ترامپ را برای اعمال فشار بیشتر بر ایران بازتر گذشاته است.
توافق هسته ای که پس از 23 ماه مذاکره فشرده در جولای 2015 به دست آمد، برای ایران که از مدتها پیش زیر فشار تحریمهای سنگین قرار داشت تبدیل به یک روزنه امید شد. براساس توافق قرار بود ایران بتواند نفت خود را به تمامی کشورها بفروشد، از نظام بانکی بین المللی استفاده کند و منابع مالی خود را به آسانی انتقال دهد. اگرچه بخش از این انتظارات برآورده شد و فروش نفت ایران که بر اثر تحریم ها به یک میلیون بشکه در روز کاهش یافته بود به حدود دو و نیم میلیون بشکه در روز افزایش یافت. همچنین بخش از پول نفتی ایران از کشورهایی مانند چین و هند نیز وصول شد.
حجم تجاری میان ایران و کشورهای اروپایی افزایش یافت، اما وضعیت آنگونه که ایران خواستار آن بود پیش نرفت. چرا که آمریکا به قولهایی که داده بود عمل نکرد و حتی تحریم های جدیدی را علیه تهران وضع کرد و سیستم بانکی بین المللی را بر روی ایران بست. این موارد باعث شد تا بحران اقتصادی در ایران عمیق تر شود. بازارهای مالی پس از دوره کوتاهی روند مثبت، در سراشیبی قرار گرفت و با تعطیلی بسیاری از بنگاه های اقتصادی، بیکاری افزایش و نرخ ارز شاهد ثبت رکوردهای جدیدی شد. حسن روحانی، رئیس جمهور ایران در روزهای آغازین برجام از آب شدن یخها با آمریکا و غرب و از تاثیر مثبتی که این روند بر اقتصاد ایران خواهد داشت سخن میگفت.
شرکت های خارجی اگر چه در این دوره توافقات زیادی را با ایران به امضا رساندند، اما از ترس تحریم های احتمالی واشنگتن از عملی کردن آن سرباز زدند. مقامات ایرانی در حالی اوایل در مقابل تهدیدات ترامپ اظهار میکردند که حتی در صورت خروج آمریکا از برجام، تهران همچنین به آن پایبند خواهد ماند، اما بعدها اعلام کردند که در صورت خروج واشنگتن از توافق هسته ای ایران نیز از آن خارج خواهد شد، حتی علی شمخانی دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران گفته که این کشور خروج از "ان پی تی" را نیز بررسی خواهد کرد.
تصمیمات تهران در صورت خروج احتمالی آمریکا از برجام به دقت دنبال خواهد شد. به نظر میرسد آمریکا همچنان بر فشارهای اقتصادی علیه ایران خواهد افزود و به بهانه دفاع از اسرائیل خواستار پایان برنامه موشکی از سوی تهران خواهد شد. برخی از مقامات ایرانی بر ادامه پایبندی ایران به برجام و "ان پی تی" حتی در صورت خروج واشنگتن از آن اصرار دارند.
مردم ایران اگر چه به دلیل نگرانی از به وجود آمدن وضعیتی شبیه به وضعیت بغرنجی که هم اکنون در سوریه وجود دارد، از بسیاری از مطالبات خود همچون حقوق بشر و آزادی بیان کوتاه آمده اند، اما فساد مالی، بیکاری و بحران اقتصادی فراگیر ایران می تواند به ظهور اعتراضات گسترده ضد حکومتی تبدیل شود. در چنین شرایطی، پذیرش مذاکره بر سر برنامه موشکی ایران در نتیجه فشارهای ترامپ نه تنها ایران بلکه تمامی منطقه را تحت شعاع قرار خواهد داد.
