09 ژانویه 2020•بهروزرسانی: 10 ژانویه 2020
استانبول/ شاهین دمیر/ خبرگزاری آناتولی
دکتر حقی اویغور، معاون رئیس مرکز مطالعات ایران «ایرام» در ترکیه و کارشناس مسائل سیاسی این کشور در پنلی که با موضوع «مرحله جدید در تنش ایران و آمریکا؛ آیا این پایان جنگهای نیابتی در منطقه است؟» در استانبول اظهار داشت: کشته شدن قاسم سلیمانی فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران ایران به نوعی حادثه 11 سپتامبر ایران است. ایرانیها خود را برای یک دوره بسیار فرساینده آماده می کنند.
معاون رئیس مرکز مطالعات ایران در ترکیه در این پنل که در در مرکز پژوهشهای مسائل سیاسی، اقتصادی، اجتماعی «ستا» برگزار شد، افزود: با توجه به این مسائل وضعیت کنونی بسیار خطیر است. در این شرایط نمی توانیم از یک مذاکرات سازنده صحبت کنیم. باید نفشههای احتمالی در مورد مراحل بعد از تنش موجود میان ایران و آمریکا در محافل و نهادهای مختلف ترکیه مورد بررسی قرار گیرد. ابعاد سیاست اعمال فشار حداکثر دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا بر ایران با کشته شدن قاسم سلیمانی بیشتر نمایان شد.
اویغور با توجه به اقدامات تنشزای ایران که از ماه مه ادامه دارد، گفت: ایران با توجه به موازنه حقوق بین المللی برخی اقدامات مانند سرنگونی پهپاد، حمله به آرامکو و نفتکشها هرچند که این دو مورد را بر عهده نگرفت، تنش با واشنگتن را میلیمتری افزایش داد. ولی ترامپ با این اقدام یکباره سطح تنش را به بالاترین سطح ممکن رساند.
این کارشناس ترکیه با بیان این که موضوع سلیمانی تمام جناحهای ایران را شدیدا متاثر کرد، در رابطه با تاثیر آن بر سیاست داخلی این کشور اظهار داشت: ایران پس از این اتفاقات دیگر بر سر میز مذاکره نخواهد نشست. سیاست داخلی در ایران یکپارچه و به نوعی یکرنگ خواهد شد. احتمال وقوع درگیری نظامی مستقیم و غیر مستقیم با آمریکا وجود دارد. ما می دانیم که این امر در انتخابات مجلس نیز تاثیر گذار بوده و نمایندگان و حتی رئیس جمهور نزدیک به خط نظام و رهبری این کشور انتخاب خواهند شد.
اویغور در ارتباط با واکنش کشورهای همپیمان ایران درباره اقدام اخیر آمریکا گفت: روسیه و چین واکنش خاصی به این موضوع نشان ندادند. اتحادیه اروپا بر عکس به خط مشی آمریکا نزدیک شد. از سوی دیگر نیز اقتصاد ایران در وضعیت وخیمی قرار دارد. برای جلوگیری از این تنش فزاینده سران ژاپن، فرانسه و ترکیه نیز تلاشهایی کردند، اما ایران به مسیر خود ادامه داد.
وی ادامه داد: پرتاب چندین موشک بالستیک در مقابل انظار عمومی به پایگاههای آمریکایی تبعات جدی در پی دارد. سخنرانی ترامپ در پی این اتفاق به همراه ژنرالها نیز این پیشبینی را تقویت می کنند.
اویغور در ارتباط با موضع ترکیه در این زمینه گفت: موقعیت ترکیه به عنوان کشور ناتو و همسایه مهم ایران بسیار حساس است. ایران انتظارات بالایی از ترکیه دارد اما واکنش آنکارا نمی تواند با توجه به این واقعیتها بسیار سخت باشد. ترکیه با ایران در سخت ترین شرایط نیز می توانند همکاری کند.
وی همچنین هشدار داد: در صورت وقوع جنگ مخالفان نظام کنونی ایران به ویژه گروههای کرد که بیش از همه سازمان یافته هستند، وارد عمل خواهند شد.
پروفسور کمال اینات، عضو هیئت علمی دانشگاه ساکاریا و مدیر بخش پژوهشهای مسائل انرژی ستا در رابطه با فعالیتهای ایران در روزهای آینده اظهار داشت: ایران پس از این تجربه بار دیگر بر اهمیت داشتن سلاح هسته ای پی برده است. به عقیده من تهران در این زمینه گامهای جدیدی بر خواهد داشت.
اینات تاکید کرد: ایران اکنون می داند این موضوع بسیار حساس است چون از سوی دیگر نیز توافق «برجام» با کشورهای 1+5 نه تنها از سوی آمریکا بلکه از سوی کشورهای اروپایی حتی چین و روسیه حمایت نشد. مساله بازگشت ایران به فعالیتهای هستهای ممکن است تحریمهای جدیدی را متوجه ایران کند، اما این کشور در حال حاضر با تحریمهای آمریکا دچار مشکل شده است. هرچند مردم ایران از مسئله تحریم ها ناراضی هستند. اما اتفاقات اخیر شاید بتواند موضع مخالف مردم این کشور را تا حدی نرم کند.
- کاهش حجم تجاری ترکیه و ایران به دلیل تحریمها
پروفسور اینات که مدیریت این پنل را نیز بر عهده داشت، در ارتباط با تاثیر منفی تحریمها بر اقتصاد ترکیه و همچنین میزان تجارت دو کشور گفت: ترکیه از سیاست آمریکا در مورد ایران آسیب می بیند. صادرات ترکیه به ایران پس از بازگشت مجدد تحریمهای آمریکا در سال 2018 حدود 23 درصد کاهش پیدا کرد و حجم تجاری خارجی بین دو کشور هم 40 درصد افت داشت.
وی همچنین در این زمینه افزود: حجم تجاری ایران و ترکیه در سال 2019 بر خلاف میل سران دو کشور که دستیابی به 30 میلیارد دلار در 11 ماه نخست سال گذشته، 5 میلیارد دلار بود، که احتمالا در کل سال حدود 5.5 میلیارد دلار شود. این میزان برای هر دو کشور بسیار کم است.
- احتمال موج جدید مهاجرت در صورت درگیری ایران و آمریکا
مدیر بخش پژوهشهای مسائل انرژی ستا با بیان این که تنش میان ایران و آمریکا نیز خسارات جدی به ترکیه را در پی دارد، گفت: اگر در ایران نیز وضعیتی مشابه با عراق و سوریه به وجود بیاید، این بحران ضمن ایجاد موج بزرگ مهاجرت به سمت ترکیه، خطرهای امنیتی در پی خواهد داشت. تضعیف ایران در رقابت دو کشور به نفع ترکیه است به شرطی که ایران دچار بحران شدیدی نشود.
- درگیری نظامی مستقیم ایران و آمریکا
مصطفی جانر، کارشناس مسائل خاورمیانه و ایران هم حمله موشکی ایران به پایگاههای عین الاسد و اربیل را نشانگر ظرفیت نظامی این کشور دانست و گفت: این موشکها به زمین خالی برخورد نکرده و به انبارهای مهمات و بخشهای دیگر این پایگاهها اصابت کرده است. عدم وجود خسارت جانی در بین نظامیان آمریکا به این معنی نیست که در آینده هم این اتفاق نیفتد. پرتاب مستقیم موشک نشان می دهد که ایران و آمریکا احتمال رویارویی مستقیم با هم را دارند.
گفتنی است در پی کشته شدن قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران ایران در عراق از سوی آمریکا در بامداد 3 ژانویه جاری تنشها بین تهران و واشنگتن بالا گرفته و ایران بامداد روز گذشته در واکنش به کشتهشدن سلیمانی دهها فروند موشک بالستیک به سمت پایگاه عینالاسد محل استقرار نیروهای آمریکایی واقع در استان الانبار عراق شلیک کرد.
پنتاگون نیز اعلام کرد که ایران با بیش از 12 موشک بالستیک دو پایگاه عین الاسد و اربیل در عراق را هدف قرار داده است.
