06 مه 2018•بهروزرسانی: 07 مه 2018
استانبول/شاهین دمیر/خبرگزاری آناتولی
کاظم سجاد پور، رئیس مرکز آموزش و پژوهش های بین المللی وزارت امور خارجه ایران طی اظهاراتی در نشست «رقابت و همکاری برای معماری امنیتی جدید در خاورمیانه در سایه تحول طبیعت درگیری ها و درک تهدید» که در چارچوب کنفرانس موسسه بین المللی پژوهشی الشرق با عنوان «به سمت تنظیمات امنیتی جدید برای منطقه خاورمیانه و آفریقا» در استانبول برگزار شد، در ارتباط با موضع این کشور در قبال برخی تحولات اخیر در کشورهای منطقه به ویژه در سوریه گفت:
«برخی مسائل در منطقه وجود دارند که باید تحلیل خوبی از آن ها صورت گیرد. شما باید قبل از ارایه هر راهکاری برای این مسائل نخست تصویر کلی را ببینید. در این زمینه می توان با تکیه بر «فرض» و «عقیده» و «همکاریها» به چند راه حل دست یافت.
فرض ها می توانند کلید اصلی تنطیمات امنیتی منطقه باشد. یکی از این ها فرضها «غیرممکن بودن» است به طور مثال باید فرض کرد که «همکاری در خاورمیانه غیر ممکن است» زیرا در طبیعت خاورمیانه چنین اندیشهای وجود دارد. این دیدگاه از سوی بازیگران بین المللی طراحی می شود و برای ما کارساز نخواهد بود.
فرض دوم نیز «تشابه» در قالب الگوبرداری از اروپاست، اما این نیز پاسخ نخواهد داد. زیرا ساختار کشورهای ما با آن ها بسیار متفاوت است. فرض سوم نیز داشتن یک قدرت بزرگ برای برقراری امنیت منطقه است.
اما عقیده می تواند اعتماد به نفس منطقه ای را به بار آورد، یعنی منطقه باید از اعتماد به نفس کافی برای حل مشکلاتش برخوردار باشد. اکنون در چهلمین سال انقلاب ایران قرار داریم. ایران به وسیله این انقلاب اعتماد به نقس ملی کسب کرده است. نخست باید در اقصی نقاط این منطقه باید اعتماد به نفس ایجاد کرد.
مولوی که امروز آرامگاهش در قونیه است، در بلخ به دنیا آمد و به فارسی تعلیم دید. او نماد نحوه ارتباط منطقه ای ما قبل از مداخلات امپریالیست ها در این منطقه بود.
دامنه عقیده و همکاری باید گسترده باشد، برای آن نیز به بسته های همکاری نیازمندیم. در این راستا باید تصمیماتی گرفته شوند، این تصمیمات فارغ از مقاومت ها میسر نخواهد شد».
در حوزه خلیج فارس باید بیاندیشیم برای برقراری صلح پایدار چگونه می توانیم زمینه برد برد را تاسیس و همه بازیگرهای منطقه را پوشش دهیم».
مسعود اوزجان، رئیس آکادمی نهاد نخست وزیری ترکیه نیز در این زمینه اظهار داشت:
«بحران ها کوتاه مدت، میان مدت و برخی نیز ناگهانی هستند. بهار عربی و برخی بحران های منطقه موارد جدیدی نبودند. خاورمیانه در دوران جنگ سرد شاهد رقابت قدرت های بزرگ در منطقه بود. پس از پایان این دوران بحران های دیگری مانند جنگ عراق با کویت و بحران های دیگری پدید آمد.
شورش جهان عرب بیشتر در بستر تحولات سیاسی، اجتماعی و اقتصادی صورت گرفت. ترکیه در این دوره بر رفع مطالبات مردم این کشورها تاکید داشت و همچنان نیز موضع کشور در این زمینه تغییر نیافته است.
یکی دیگر از دلایل اصلی وقوع بهار عربی؛ تضعیف خدمات رسانی دولتهای منطقه به مردم و تامین نیازهای آن ها بود. نیازهای مردم در زمینه مشارکت در صحنه سیاسی و اجتماعی نیز بی توجه ماند.
ترکیه در این دوران شاهد عدم موفقیت ساختارهای حکومتی بود. مشکلات منطقه بیشتر به صورت سیاسی دیده می شوند، اما مشکلات اصلی مطالباتی هستند که هنوز تامین نشدهاند».
جمال خاشقچی، روزنامه نگار و کارشناس مسائل سیاسی از عربستان سعودی نیز به تشریح مواضع کشورها در رویدادهای منطقهای به ویژه بهار عربی پرداخته و گفت: عربستان سعودی دارای یک سلطنت 100 ساله است و سلطنتها همواره از دموکراسی و تحول هراس دارند. این موضوع در طول تاریخ به این منوال بوده است. با توجه به مطالبات مردم و ساختار منطقه باید به این موضوع بیاندیشیم که چرا نمی توانیم زمینه همکاری را در منطقه فراهم کنیم.
وی با اشاره به رویکرد کشورهای خاورمیانه در قبال بهار عربی آن ها را به سه دسته تقسیم کرد و ادامه داد:
«گروه مخالف بهار عربی مانند عربستان سعودی، لیبی و امارات متحده عربی مخالف تحول در منطقه هستند. آن ها می گویند که ساختار سنتی عرب ها بهتر بوده و دموکراسی خواستگاه غربی دارد بنابراین نمی توان در این منطقه آن را پیاده کرد.
گروه دوم نیز مانند کشورهای عراق، ایران و گروه حزب الله می گویند، ما از این انقلاب حمایت می کنیم، اما در عین حال نیز از رژیم سوریه حمایت کردند.
ایران و سعودی ها در اصل به گونهای هر دو مخالف بهار عربی هستند. ایران به خاطر نگرانی از متاثر شدن کشورهای منطقه از گفتمان سکولاریست در این جنبشها با آن مخالفت می کند. اما از سویی نیز از یک ساختار سکولاریستی در سوریه حمایت می کند. مخالفت سعودی ها در این زمینه در یک مسیر متفاوت قرار دارد.
سومین گروه نیز کشورهای حامی بهار عربی مانند ترکیه و قطر هستند. قطر شاید قدرت زیادی نداشته باشد، اما فرصت آزادی بیان را به حامیان بهار عربی می دهد. سعودیها از این رو فشارهای زیادی به روی قطر وارد کرده و در تلاش برای تعطیلی رسانه های این کشور هستند. ترکیه نیز در راستای منافع خود با عربستان سعودی و ایران روابط خود را توسعه داده و از بهار عربی حمایت می کنند.
گروه چهارم نیز خنثی هستند مانند تونس و اردن که خواستار ثبات بوده و از این رو با این مسئله مخالفت یا موافقت نمی کنند».
فلاح مصطفی باقر، رئیس وزارت روابط خارجه اداره اقلیم کرد شمال عراق نیز مشکل خاورمیانه را چشم پوشی از هویت ملل در این منطقه خواند و اظهار داشت:
"جهان در حال تحول و دگرگونی است ما باید مشکلات را شناسایی و نقشه راه را مشخص کنیم. چارچوب هویت و منابع که در منشور سازمان ملل وجود دارد را باید مرور کنیم، اما متاسفانه در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا اصولا مردم از این موارد دور هستند.
اگر مردم این منطقه مورد احترام قرار نگیرند و وارد روند نشوند، دستیابی به یک راهکار عملی نخواهد شد. اکنون مشکل آمریکا و ایران پس از 12 می وارد یک فاز جدیدی خواهد شد. از سوی دیگر مشکل عربستان سعودی و ایران نیز منطقه را متاثر می کند. تروریسم در عراق در دوران پسا داعش همچنان ادامه دارد.
چرا در زمینههای مشترک منافع مان را مورد ارزیابی قرار نمی دهیم. ما باید همدیگر را بپذیریم. باید تمایز بین دین و دولت وجود داشته باشد. اگر قرار است ما مرزها را برداشته و به انسان ها رسیدگی کنیم، باید همدیگر را پذیرفته و به هم احترام بگذاریم".
گفتنی است در چارچوب این کنفرانس نشستهای دیگری با مضامین مختلف مانند نقش بازیگران و منابع منطقهای، موضوع یمن و راهکارهای مرتبط با آن، امکانات همکاری های دو و چند جانبه با حضور کارشناسان، اساتید و مقامات کشورهای مختلف برگزار شد.
