استانبول/ خبرگزاری آنادولو

در پی کاهش شدید ارزش پول ملی ایران در برابر ارزهای خارجی و تشدید مشکلات معیشتی، اعتراضاتی که از ۲۸ دسامبر ۲۰۲۵ با تجمع بازاریان در تهران آغاز شد، به سرعت به تظاهرات گسترده ضدحاکمیتی در ده‌ها شهر این کشور گسترش یافت.

این اعتراضات که تهران، تبریز، مشهد، اهواز، اصفهان، شیراز، قم، یزد، کرمانشاه، کرمان و کرج را در بر گرفت، با آتش‌زدن برخی مراکز دولتی و خودروهای پلیس همراه شد. دولت ایران در واکنش به گسترش ناآرامی‌ها، دسترسی به اینترنت را در سراسر کشور قطع کرد.

۱- اعتراضات در ایران چگونه آغاز شد؟

افزایش شدید نرخ ارز و تشدید رکود و بی‌ثباتی اقتصادی، فشار مضاعفی بر معیشت شهروندان و به‌ویژه بازاریان تهران وارد کرد. در پی این شرایط، گروهی از کسبه با بستن مغازه‌ها و برگزاری تجمعات اعتراضی، نارضایتی خود را اعلام کردند.

این تجمعات به‌تدریج به اعتراضات خیابانی و شعارهای ضدحاکمیتی در شهرهای مختلف تبدیل شد و هزاران نفر به خیابان‌ها آمدند. نیروهای امنیتی که در روزهای نخست مداخله‌ای نداشتند، با گسترش اعتراضات از گاز اشک‌آور و سلاح‌های ساچمه‌ای استفاده کردند و در برخی نقاط درگیری‌هایی میان معترضان و پلیس رخ داد.

۲- واکنش مقام‌های سیاسی ایران چه بود؟

آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر ایران در نخستین واکنش خود در ۳ ژانویه، مطالبات اقتصادی معترضان را «مشروع» دانست اما تأکید کرد با گروه‌هایی که به‌دنبال ایجاد ناامنی هستند، برخورد قاطع خواهد شد. وی افزایش نرخ ارز را «کار دشمن» خواند و گفت برخی تلاش می‌کنند از مشکلات اقتصادی مردم سوءاستفاده کنند.

خامنه‌ای در سخنرانی ۹ ژانویه، آمریکا و شخص دونالد ترامپ را به تحریک اعتراضات متهم کرد و هشدار داد با «عوامل وابسته به بیگانگان» مماشات نخواهد شد.

در این راستا، مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران دو روز پس از آغاز اعتراضات اعلام کرد به وزیر کشور دستور داده با نمایندگان معترضان گفت‌وگو کرده و مطالبات آنان را بشنود. وی در سخنرانی اول ژانویه تأکید کرد مسئولیت وضعیت اقتصادی کشور بر عهده دولت است و نباید آن را به گردن آمریکا انداخت.

پزشکیان همچنین در ۱۱ ژانویه گفت دولت در عین تلاش برای حل مشکلات مردم، اجازه نخواهد داد «آشوبگران» کشور را دچار بی‌ثباتی کنند.

۳- ترامپ و نتانیاهو چه موضعی گرفتند؟

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا در ۲ ژانویه در شبکه‌های اجتماعی اعلام کرد در صورت سرکوب معترضان، آمریکا «به کمک آنان خواهد آمد». وی در روزهای بعد نیز تهدید کرد در صورت ادامه برخورد خشونت‌آمیز، ایران با «پاسخ سخت» واشنگتن روبه‌رو خواهد شد.

ترامپ در اظهاراتی دیگر مدعی شد ایران «بیش از هر زمان دیگری به آزادی نزدیک شده» و آمریکا آماده کمک است. او همچنین از امکان فعال‌سازی اینترنت ایران از طریق استارلینک با همکاری ایلان ماسک سخن گفت.

بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل نیز در ۱۱ ژانویه اعلام کرد اسرائیل از «مبارزه مردم ایران برای آزادی» حمایت می‌کند و مدعی شد ایران و اسرائیل در آینده می‌توانند دوباره متحد شوند.

۴- در جریان اعتراضات چه رخ داد؟

بر اساس گزارش منتشر شده از سوی خبرگزاری فعالان حقوق بشر ایران (هرانا) در ۱۱ ژانویه، در پانزدهمین روز اعتراضات، دست‌کم ۵۴۴ نفر از جمله ۳۷ نیروی امنیتی، یک مقام قضایی و ۸ کودک جان خود را از دست داده و ۱۰ هزار و ۶۸۱ نفر بازداشت شده‌اند.

در حالی که خبرگزاری «تسنیم» شمار نیروهای امنیتی کشته‌شده را ۱۱۱ نفر اعلام کرده، آمار رسمی درباره شمار معترضان جان باخته منتشر نشده است. همزمان اینترنت و شبکه تلفن همراه در بیشتر نقاط کشور مختل یا قطع شده و دسترسی به اغلب رسانه‌های داخلی امکان‌پذیر نیست.

شهردار تهران اعلام کرد معترضان به اموال عمومی و خصوصی خسارات گسترده‌ای وارد کرده‌اند که شامل تخریب ده‌ها خودرو، منازل، مساجد، بیمارستان‌ها و بانک‌ها می‌شود.

۵- احتمال حمله آمریکا به ایران چقدر است؟

رسانه‌های آمریکایی گزارش داده‌اند دولت ترامپ سناریوهای مختلفی برای مداخله در ایران بررسی کرده و قرار است گزارش‌هایی در این باره ارائه شود. به نوشته وال‌استریت ژورنال و آکسیوس، گزینه‌ها شامل حملات سایبری گسترده، اجرای «عملیات استارلینک» و در نهایت حملات هوایی محدود است.

با این حال، سی‌ان‌ان و نیویورک تایمز به نقل از مقام‌های پنتاگون نوشته‌اند نگرانی‌هایی درباره پیامدهای نظامی وجود دارد، از جمله اینکه حمله نظامی می‌تواند موجب همگرایی داخلی در ایران و تضعیف اعتراضات شود.

مقام‌های ایرانی نیز هشدار داده‌اند در صورت هرگونه حمله نظامی، پایگاه‌ها و ناوهای آمریکا در منطقه را اهداف مشروع خود خواهند دانست.