11 آگوست 2025•بهروزرسانی: 13 آگوست 2025
استانبول/ نرگس رضایی/ خبرگزاری آنادولو
درست در شرایطی که جمهوری اسلامی ایران امیدوار است با استفاده از سازوکارهای رویهای در شورای امنیت سازمان ملل مانع از فعالسازی مکانیسم ماشه شود و امروز اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه این کشور در نشست خبری، در ارتباط با مذاکرات تهران با سه کشور اروپایی تصریح کرد که نمیتوانیم بگوییم مذاکرات متوقف شده است. در نشست استانبول طرفین توافق کردند که گفتوگوها ادامه پیدا کند ولی در مورد زمان و مکان آن تصمیمگیری نشده است.
آلمان، فرانسه و انگلیس هشدار دادهاند که اگر ایران به میز مذاکره برنگردد، این ساز و کار را فعال خواهند کرد تا تحریمهای بینالمللی پیش از برجام، بار دیگر به صورت خودکار و بدون نیاز به تصویب در شورای امنیت سازمان ملل باز گردد و در این رابطه این سوال مهم مطرح است که در صورت فعال شدن مکانیسم ماشه، چه بر سر نفت ایران خواهد آمد؟
کمااینکه سید حمید حسینی، سخنگوی اتحادیه صادرکنندگان فراوردههای نفت، گاز و پتروشیمی ایران در پاسخ، بر این نکته تاکید میکند که از همه مهمتر مشتریان هستند که احتمالا نگران شوند و با توجه به اینکه تحریمها؛ تحریمهای سازمان ملل است همکاری خود را کمتر کنند، از سوی دیگر ممکن است خواستار تخفیف بیشتر شوند.
در این راستا، امید شکری، استراتژیست انرژی و محقق ارشد مدعو در دانشگاه جورج میسون آمریکا در گفتوگو با خبرنگار «آنادولو» با ارزیابی ابعاد و پیامدهای فعال شدن مکانیسم ماشه و تاثیر آن بر نفت ایران تصریح کرد که با این اتفاق، صادرات نفت ایران با چالشهای بیشتری روبهرو خواهد شد.
- صادرات نفت ایران پرهزینهتر و پرریسکتر خواهد بود
او گفت: با فعال شدن مکانیسم ماشه، صادرات نفت ایران با چالشهای بیشتری روبهرو خواهد شد، اما بهطور کامل متوقف نخواهد شد. ایران در گذشته هم با استفاده از ناوگان سایه، دور زدن تحریمها، و عدم استفاده از سیستمهای ردیابی موفق به حفظ صادرات شده است. در این شرایط، صادرات پرهزینهتر و پرریسکتر خواهد بود، اما همچنان ادامه خواهد یافت.
شکری ادامه داد: چین که حدود ۸۰ تا ۹۰ درصد نفت ایران را جذب میکند، به دلیل نیاز انرژی و تخفیف بالا، به احتمال زیاد همچنان خریدار باقی میماند، گرچه محدودیتهایی مانند افزایش هزینه حمل، سختتر شدن پهلوگیری نفتکشها و فشار بر پالایشگاههای مستقل نیز شدت خواهد گرفت.
استراتژیست انرژی و محقق ارشد مدعو در دانشگاه جورج میسون آمریکا در خصوص آمار صادرات نفت ایران به چین و درآمد حاصل از آن اظهار داشت: بر اساس آمارهای سال ۲۰۲۵، میانگین صادرات نفت ایران به چین حدود ۱.۴ میلیون بشکه در روز بوده و در ماههای اردیبهشت و خرداد به رکورد ۱.۸ تا ۱.۹ میلیون بشکه در روز رسیده است. این میزان نسبت به سالهای ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۳ رشد قابل توجهی دارد. درآمد نفتی ایران از محل فروش به چین در سال ۲۰۲۴ حدود ۴۶ میلیارد دلار برآورد شده که نسبت به ۸ میلیارد دلار سال ۲۰۲۰ افزایش چشمگیری داشته است.
- اتکای بیش از حد به چین، قدرت چانهزنی ایران را تضعیف کرده است
شکری در ادامه تصریح کرد: با این حال، بخش زیادی از این درآمد یا با تأخیر وصول میشود یا به صورت تهاتر با کالاهای چینیِ بیکیفیت انجام میگیرد که ارزش واقعی آن پایینتر از رقم اسمی است.
موضوعی که سال گذشته مرتضی بهروزیفر، عضو هیات علمی موسسه مطالعات بینالمللی انرژی ایران درباره آن صراحتا گفت: «ما نفت را امروز با شرایط بسیار بد و با نرخ پایین و تخفیف بالا میفروشیم و در ازای آن در بهترین حالت کالای بنجل چینی وارد میکنیم، مسلما وضعیت اقتصاد کشور در یکی دو سال گذشته نشان نمیدهد که روزی ۱.۵ تا ۲ میلیون بشکه نفت میفروشیم.»
شکری نیز با تایید آن، بر این باور است رقابت با روسیه و اتکای بیش از حد به چین، قدرت چانهزنی ایران را تضعیف کرده و اجازه داده چین شرایط خود را تحمیل کند. به گفته وی، آمار رسمی صادرات و درآمد نفتی با واقعیتهای اقتصادی مانند نرخ ارز، کسری بودجه و کاهش قدرت خرید همخوانی ندارد و سود واقعی حاصل از صادرات بسیار کمتر از ارقام اعلام شده است. این دیدگاه توسط منابع بینالمللی نیز تا حد زیادی تأیید شده است.
