07 ژوئیه 2017•بهروزرسانی: 08 ژوئیه 2017
استانبول/ خلیل سلحشور/ خبرگزاری آناتولی
محمد اکرام، نویسنده و تحلیلگر سیاسی افغانستان در گفتگو با خبرگزارى آناتولی در واکنش به اظهارات حسن روحانی رئيس جمهور ایران در همایش بینالمللی "مقابله با گرد و غبار؛ چالشها و راهحلها" در تهران درباره سدهای آب در افغانستان گفت: "اظهارات رئیس جمهور ایران مبنى بر اينكه كشورش نسبت به ساخت چندين سد در مسیر رودهای افغانستان؛ مانند بندهای کجکی، کمال خان، بند سلما و غيره بی تفاوت نخواهد ماند، با حسن همجواری، سیاست صلح و مسالمت همسایگی همخوانی ندارد".
وی همچنين تصريح كرد:
"چنين سخنانى حکایت از نیات نادرست مداخله جویانه و تهدید در برابر افغانستان دارد. علاوه بر آن، این دیدگاه و سیاست، با قواعد بین المللی در مورد آبها که از یک کشور به کشور دیگر سرازیر می شود ناسازگار است. افغانستان در این مورد مطابق با قوانین بین المللی عمل میکند، اما دولت ایران می خواهد با زبان زور و تهدید سخن بگوید.
گذشته از اینها، اظهارات روحانی در اين زمينه، منطقی، علمی و واقع گرایانه نیست، زیرا با ایجاد سد و بند در مسیر آب و ذخیره آن می توان جلو ضایع شدن مقادر عظیم آب را گرفت و در مواقع نیاز به کشور دوم و سوم از آن ذخایر کمک کرد. در حالی که بدون ساخت و وجود سدهای آب، نه کشور منبع می تواتد از آن استفاده خوب داشته باشد و نه کشورهای همسایه که آب به جغرافیای آن سرازیر می شود".
همچنین احمد سعیدی، تحلیلگر مسائل سیاسی افغانستان نیز اظهار داشت:
"به عقیده من سخنان آقای روحانی در مورد بندهای آبی افغانستان مداخله صریح و آشکار در امور افغانستان است. با توجه به فضای آزادی و دمکراسی افغانستان، ما از حکومت و رهبران کشور خود انتقاد می کنیم اما به حسن روحانی رئیس جمهور ایران و هیچ شخص و کشوری این حق آن را نخواهیم داد که در امور داخلی ما مداخله کند.
اگر از گذشته های دور بگذریم، در قرن 19 و 20 افغانستان گاهی به عنوان حائل میان دو ابرقدرت وقت به بازی گرفته و در قرن اخیر هم برای اینکه در مسیر انرژی قرار دارد، قربانی شده است".
لازم به ذكر است كه او در صفحه رسمی خود درباره جزئیات قرارداد آب هیرمند میان افغانستان و ایران نيز گفته است:
"در سال 1351 (مارس 1973) معاهده تقسيم آب رودخانه هیرمند میان موسی شفیق صدراعظم وقت افغانستان و امیرعباس هویدا نخست وزیر وقت ایران امضا شد، اما به تصویب شورای ملی افغانستان (پارلمان) نرسید.
مخالفین رژیم همان وقت از معاهده مذكور به عنوان ابزار قوی تبلیغاتی علیه دولت موسی شفیق استفاده کردند. اين معاهده یکی از عوامل براندازی دولت موسی شفیق و کودتای سال 1352 سردار محمد داوودخان محسوب میشود. یعنی قراردادى که موسی شفیق و صدراعظم ایران امیر عباس هویدا امضا کردند چون پارلمان افغانستان آن را قبول نکرد بنابراين قرارداد ملغاست و هیچ اعتبار حقوقی ندارد".
این کارشناس افغان معتقد است: "تاكنون ایران کاملاً خلاف قرارداد سال 1351 رفتار کرده است. طوری که ظرفیت سدهايى را که در آن سوی مرز با افغانستان برای ذخیره آب هیرمند احداث شده است از 0.7 ملیارد مترمکعب به يک ملیارد مترمکعب و حجم آنها از سه به چهار برابر افزايش داده است.
همچنين می توان به خلف وعده صریح دیگر ایران درباره مفاد قرارداد 1351 احداث خط لوله انتقال آب هیرمند به تامین آب شهر زاهدان مرکز استان سیستان و بلوچستان اشاره کرد.
براين أساس هرگاه دولت ایران به عنوان طالب اجرای قرارداد 1351 به خود حق میدهد که قرارداد مورد نظر خود را نقض کند، افغانستان نیز به خود حق خواهد داد تا قرارداد مذكور را مورد تجدیدنظر قرار دهد".
گفتنی است اظهارات روحانی در مراسم افتتاحیه همایش مذکور با واکنش مقامات و نمایندگان پارلمان افغانستان نیز همراه بوده است.
در این زمینه عبدالبصیر عظیمی، معاون مالی و اداری وزیر انرژی و آب افغانستان اظهار داشت: "مدیریت و کنترل آب در افغانستان براساس منافع ملی و احترام به کنوانسیونهای بینالمللی انجام میگیرد. این ساخت وساز یا احداث سد در افغانستان تهدیدی برای ایران نیست بلکه فرصتی برای همکاری مشترک با کشورهای همسایه است".
نجیب الله آزاد، معاون سخنگوی رئیس جمهور افغانستان نیز گفته است:
"این حق ما است که از آبهای کشور خود بهره ببریم. چنین سخنانی بیجاست. افغانستان حق دارد که از منابع خود برای منافع ملت خود استفاده کند و این از اولویتهای ما است. ما در برابر چنین اظهارنظرهايى میتوانیم تنها این را بگویم که، آنها باید فکر کنند که چه میگویند".
اعضای مجلس نمایندگان افغانستان هم اظهارات رئيس جمهور ایران در مورد ساخت سد در افغانستان را "مداخله آشکار ایران در امور کشورش دانسته" و خواستار احضار سفیر این کشور در کابل به وزارت امور خارجه شده اند.
لازم به ذكر است كه مقامات بلندپایه افغانستان و ایران جهت بحث و مذاکره درباره معاهده 1973 رود هیرمند در سپتامبر 2004 در تهران گردهم آمدند.
موسسه مطالعاتی شرق ـ غرب طی گزارشی در سال 2014 درباره منابع آبی افغانستان اعلام کرد: همکاری همسایگان درباره منابع آب، یک گزینه و انتخاب نیست، بلکه تنها راه موجود است. عدم وجود توافقنامه های دوجانبه یا منطقهای در این زمینه، تهدیدی جدی را متوجه توسعه پایدار و امنیت در منطقه کرده است.
حسن روحانی، رئیس جمهور ایران در همایش بینالمللی "مقابله با گرد و غبار؛ چالشها و راهحلها" در تهران در حضور نمایندگان 43 کشور جهان از جمله مصطفی ظاهر، رئیس اداره عالی حفاظت از محیط زیست و عباس بصیر، مشاور ارشد اشرف غنی رئیسجمهور افغانستان در امور محیط زیست، از ساخت سدهاى متعدد در افغانستان انتقاد کرد و گفت که کشورش نمیتواند نسبت به ساخت سدهايى مانند بند کجکی، کمال خان، سلما و غيره بی تفاوت بماند.
