توازن قدرت در ایران و بحران سوریه

استانبول/‌ خبرگزاری آناتولی

حسن روحانی، رئیس جمهور ایران موفق شد علی خامنه ای، رهبر دینی کشور را در خصوص موضع انرژی هسته ای که بعدا از آن بعنوان « نرمش قهرمانانه» یاد کرده است، متقاعد کند.

اکنون این سوال پیش می آید که با این حساب چرا برای تغییر موضع درباره سوریه هیچ تلاشی صورت نمی گیرد؟ عملکرد روحانی در روند توافق هسته ای نشان می دهد که او از توانایی متقاعد کردن رهبر ایران برای ممانعت از همکاری با بشار اسد در مورد قتل عام های سوریه برخوردار است.

نقش سازنده روحانی در بحران سوریه می تواند موقعیت او در مورد توافق هسته ای را نیز تقویت کند، زیرا دستاوردهای اقتصادی که از این توافق حاصل شد صرف محافظت از اسد می شود. در نتیجه روحانی بیشتر وعده هایی را که در زمینه اقتصادی به مردمش داده بود نتوانست برآورده کند. اگر بخواهیم شفاف تر بیان کنیم در جریان توافق هسته ای و کاهش تحریم ها بیشترین سود شامل مردم ایران نشده و حاصل « مکانیزم جنگ نیابتی» ایران در سوریه شد.

یکی از اهداف این تواقفنامه نجات کشور از انزوای طولانی مدت آن و افزایش اعتبار گذرنامه ایرانی بود. اما اگر نگاهی واقع گرایانه داشته باشیم شاهد کاهش بیشتر اعتبار گذرنامه ایران خواهیم بود. گذرنامه ایرانی در گذشته به دلیل سخنان رهبر این کشور علیه آمریکا و اسرائیل دست کم در دنیای اسلام از اعتبار خاصی برخوردار بود اما حضور دولت ایران در بحران سوریه موجب شده است تا محبوبیت او در افکار عمومی به شدت کاهش یابد.

بسیاری از تحلیلگران در تحلیل دخالت ایران در سوریه به نظریه های روابط بین الملل تکیه می کنند اما این موضوع باعث می شود تا واقعیت ساختار قدرت در ایران بعنوان یک عنصر مهم درنظر گرفته نشود. در واقع علت بی تفاوتی روحانی در مورد بحران سوریه را باید در رقابت سیاسی او با روشنفکران ایران و مبارزه قدرت جستجو کرد.

روحانی جزء معدود روحانیانی است که در مسائل امنیتی تجربه داشته و درمورد دینامیک درونی نیروهای مسلح ایران و سپاه از دانش بالایی برخوردار است. بر سر کار آمدن روحانی به دلیل حساسیت شرایط سلامت رهبر دینی کشور مصادف با دوره مهمی در ایران بود. اهمیت این دوره با پیروزی وی در دومین دوره ریاست جمهوری که قرار است در ماه مه 2017 برگزار شود ثابت خواهد شد.

رهبر دینی ایران در 76 سالگی به گونه ای وانمود می کند که گویا در سلامت کامل به سر می برد، اما اخبار حاکی از آن است که او به سرطان پروستات مبتلاست. علی رغم آنکه نام برخی افراد در مورد جانشینی خامنه ای مطرح می شود کسی دقیقا نمی داند چه کسی قرار است به جای او بر سر کار آید.

رئیس جمهور ایران تصور می کند این مقام توسط 12 روحانی دینی به وی داده شده است زیرا هنگام فوت آیت الله خمینی، خامنه ای رئیس جمهور بود اما کاملا مشخص است که روحانی که نامزد انتخابی اصلاح طلبان و اعتدالگریان است از شانس کمتری در برابر کاندیدهای مورد حمایت محافظه کاران برخوردار است.

سپاه پاسداران انقلاب به طور عمومی نقش مهمی در تعیین رهبر جدید دارد. اگر چنین است، پس بیشتر فرماندهان سپاه از روحانی حمایت نمی کنند. به همین دلیل روحانی با دخالت سپاه و هزینه شدن منابع مالی کشورش در جنگ سوریه مخالفت نمی کند. با افزایش شمار قربانیان شهروندان ایرانی در جنگ سوریه اعتبار سپاه پاسداران نیز در جامعه به سرعت رو به کاهش است. خلاصه سپاه هنگام انتقال قدرت در ایران به قدر کنونی قدرتمند نمی شود. از سوی دیگر جنگیدن سپاه در دو جبهه، آن ها را به اتخاذ رویکرد معتدل و مســالمت جویانه وا می دارد.

سپاه پاسداران که از این روند نگران است، در جنگ سوریه به جای ایرانی ها از سربازان مزدور لبنانی، افغان و پاکستانی استفاده می کند. در حالی که پیکرهای قربانیان مفقود جنگ عراق علیه ایران پس از تفحص طی مراسمی در سراسر این کشور به خاک سپرده می شود، پیکر ایرانی هایی که در زمان های اخیر در سوریه کشته شدند، شبانه و بدون سر و صدا دفن می‌شوند.

روحانی همزمان با عدم مخالفت خود با دخالت سپاه پاسداران در سوریه روحانیون شیعه در حوزه قم را که جنگ در سوریه را مقدس می دانند، دنبال کسب رضایت آن ها است. زیرا به اعتقاد روحانیون شیعه جنگ در سوریه که به منزله انتقام گرفتن از نواده های یزید بن معاویه است، وظیفه اللهی به شمار می رود. بنابراین روحانی از بحران سوریه به نفع خود بهرهبرداری می‌کند. می توان گفت سوری ها از یک سو قربانی تنش های قدرت های جهانی، از سوی دیگر قربانی رقابت های نخبگان ایرانی شده اند.

( تشگام کمال، پژوهشگر مقیم ترکیه در حوزه های سیاست های خارجی و داخلی ایران بوده و تحلیل این پژوهشگر انعکاس دهنده سیاست خبرگزاری آناتولی نیست )