Sosyal medya platformlarında işletilen bazı anonim hesaplar, yanlış haber içerikleriyle okuru yanıltıyor. Künyesi olmayan, kaynağı belirsiz haberleri gazetecilik kurallarına uymadan paylaşan bu hesaplara itibar etmemek gerekiyor. Editörünün kim olduğu açıklanmayan hesapların içeriklerini güvenilir kaynaklardan doğrulatmak şart. Çünkü dezenformasyon ve manipülasyon içeren paylaşımlarla gerçek maskeleniyor.

ANONİM HABER HESAPLARI

Sosyal medya, kullanıcıya içerik üretme imkanı sunulan bir ortam. Kullanıcı, görüşünü yazarak, ses kaydıyla ya da fotoğraf, resim ve videoyla ifade ediyor ve yayıyor. Bunu açık kimliğiyle ya da kimliğini gizlediği anonim hesapla yapıyor.

Gerçek kimliğin gizlendiği anonim hesaplarda, takipçiyle kişisel bilgi paylaşılmaz, gizlilik esastır.  Gerçek kişiyi tanımlayan isim, fotoğraf ve profil bilgilerinden yoksun bu hesapların oluşturulma motivasyonu farklı amaçlardan kaynaklanır. Örneğin bazı anonim haber hesapları, dezenformasyon ve manipülasyon motivasyonuyla yayın yapabiliyor. Önce anonim yolun tercih edilmesine neden olan bazı faktörlere bakalım.

-       Anonim hesap sayesinde kullanıcı daha rahat, söylem daha sert olabiliyor.

-       Saldırgan, kaba, tartışmacı, hakaretamiz ifadeler kullanılabiliyor.

-       Tehdit ve risk algısının bertaraf edilmesi, kontrollü bir güç etkisi yaratabiliyor.

-       Büyük bir yaptırım veya sonuçla karşılaşılmadığı için güvenli bulunabiliyor.

-       Kullanıcı kendini özgür hissedebiliyor. Kısıtlanma yok.

-       Kullanıcı kendini maskeleyerek gerçek hayatta ifade edemeyeceği söylemlerde bulunabiliyor. Arkasında duramayacağı içerikleri paylaşabiliyor.

-       Kullanıcının yüzleşme korkusu yok. Anonim temsil sayesinde ifşa olmayacağını düşünüyor.

-       Kullanıcıda sorumluluktan ve hesap verebilirlikten kaçınma duygusu hakim.

-       Anonim hesap, kullanıcıya istediği kişi olma imkanı tanıyor, gerçek hayattaki nitelikleri dışına çıkabiliyor.  

Şimdi ise genellikle takma isim ve görsel kullanarak haber paylaşan anonim haber hesaplarının bazı özelliklerini gözden geçirelim.

-       Gerçek kimliklerini saklarlar. Bu, hesaptan takipçiyi yanıltabilecek içeriklerin rahatlıkla paylaşılmasına olanak tanır.

-       Kimliği açık etmeden, takipçinin dikkatini çekecek rumuz ya da takma isim kullanırlar.

-       Çoğunlukla anonim kaynaklardan haber ya da analiz paylaşır, hedefleri doğrultusunda yorumlarla yönlendirmede bulunurlar.

-       Toplumda algı yaratmak ve politik hedeflere hizmet etmek için propaganda görevi üstlenirler. Bu tip hesaplar siyasi aktivizm ve sosyal değişim çalışmalarına destek amacıyla kullanılabilir.

-       Genellikle haber kaynaklarını açıklamaz, delil sunmaz, gazetecilik meslek kriterlerini karşılamaz ve üstüne içeriği abartılı biçimde sunma eğilimi gösterirler.

-       Sansasyonel tarzdan hoşlanır, özenli ve hesaplı bir dil ve ifadeyle takipçilerini etkilemeye ve yönlendirmeye çalışırlar.

-       Doğruluğu teyit edilemeyecek tarzda da olsa özgün içerikleri farklı perspektiflerde sunarak ilgi çekmeye çalışırlar. Paylaşımları sık sık tartışmalara neden olur.

Yeni medya uzmanı Martin Lister'e göre kullanıcı gerçek yaşantısının farklı mekânsal ve sosyal kültürünü çevrimiçi platformlara taşır, bunun yanında anonimlik imkânlarını kullanarak deneyler yapmak, risk almak, gerçek yaşamda zor veya bulmaları olanaksız biçimlerde bağlantı bulmak için kullanabilir.

Kaldı ki bazen tek bir kişi bazense grup yönetimiyle işletilebilen bu tip hesaplarda, kötücül stratejiyle çeşitli deneysel faaliyetlerde bulunulduğunu görmek mümkün. Anonim haber hesaplardan dezenformasyon ya da manipülasyon içeren paylaşımlarla takipçilerin yönlendirilmeye çalışıldığına sık sık rastlanıyor. O halde anonim haber hesaplarının olumsuz yanlarına yönelik alınabilecek bazı tedbirleri sıralamakta fayda var.

-       Kimlik doğrulanmalı, anonim hesap olduğu anlaşılıyorsa içeriklere şüpheyle yaklaşılmalı.

-       Sosyal medyada tuzağa düşmemek için medya okuryazarlığı ve farkındalık eğitimi alınmalı.

-       Gizlilik politikası, kullanım koşulları ve ihlal raporları sık sık gözden geçirilmeli. Platformlar, sahte hesaplara ve dezenformasyona karşı kullanıcıları bilgilendirmeli.

-       Şüpheli haber içeriklerinin güvenilir kaynaklardan teyidi sağlanmalı, şüpheli içerikler doğruluk kontrolünden geçirilmeli.

-       Zararlı içeriğin yayılımının engellenmesi için platform algoritmaları filtrelemeli, kullanıcı da fark ettiği sorunları platforma raporlamalı.

-       Sorumlu resmi kurumlarca, platformlar düzenli olarak denetlenmeli. Hukuki yükümlülükler ve yaptırımlar geliştirilmeli.

-       Platformlar otomatik sistemlerden ya da kullanıcılardan gelen ihbarları hızlı değerlendirmeli, kararları hızlı hayata geçirmeli.

-       Gazetecilik meslek kriterleri çerçevesinde dijital etik kurallar ve dijital haber standartları gözden geçirilmeli. Yasal anlamda bağlayıcı düzenleme getirilmeli.

Son dönemde bazı sosyal medya platformlarınca, anonim hesaplarla ilgili, bu tip hesapların yarattığı sorunların giderilmesine yönelik önleyici adımlar atılmaya başladı. Ancak her adımın kendine özgü avantajları ve sınırlandırmaları olabiliyor, bu da karmaşık sorunların üstesinden gelmek için çok çeşitli stratejiler ve yaklaşımlar gerektirebiliyor.

Bazı anonim haber hesaplarının yarattığı tehdidi göstermesi açısından Türkiye’den geçmişte kalmış iki örneği hatırlayalım. X'te yer alan hesaplardan biri "Kaç Saat Oldu?" diğeri "fuatavni"ydi. Yüksek takipçili iki hesabın da ortak yönü haber içerikleri paylaşmasıydı. Anonim hesapların gerçek sahipleri, emniyet güçlerince tespit edilebildi ve hepsi için bir terör örgütüyle bağlantılı oldukları gerekçesiyle hukuki süreç başlatıldı.  "Kaç Saat Oldu?"nun yöneticilerinden birine hapis cezası çıktı. "fuatavni" hesabının firari yöneticilerinden birine ise müebbet hapis isteniyor.

Sonuç olarak genelde bir sahte hesapla başlayan, takipçi sayısı artınca isim ve tarz değiştiren anonim haber hesapları, sosyal medyada yaygın olarak faaliyetlerini sürdürüyor. Bazı hesaplar, güvenirlik sağlamak için tik almış da olabiliyor. Belirli hedeflerle paylaşım yapan bu tip hesaplar, özellikle seçim, savaş, terör, afet gibi dönemlerde dezenformasyon içeren paylaşımlarını artırabiliyor. Kimliği gizlenen, şeffaflıktan uzak hesapların içeriklerine karşı dikkatli olmakta fayda var.