Antalya'nın Manavgat ilçesinde 28 Temmuz 2021'de başlayan ve kısa sürede çevreye yayılan orman yangını, yaklaşık 140 bin hektarlık alanda etkili olmuştu. Antalya'nın yanı sıra aynı tarihlerde Adana, Mersin ve Muğla'dan da alevler yükseldi. Yangında 7 kişi hayatını kaybetti ve alevler günlerce kontrol altına alınamadı. Aynı yıl orman yangınları sadece Türkiye'de değil, Yunanistan, ABD ve İtalya gibi ülkelerde de krize sebep oldu. 

ARKA PLAN VE İDDİALAR

2024 yılının yaz aylarıyla beraber orman yangınları yeniden Türkiye'nin kıyı kesimlerinde etkili oldu. Haziran ayının ilk günleriyle Türkiye'nin Akdeniz, Ege ve Güneydoğu kentlerinden orman yangını haberleri gelmeye başladı. Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, 15 Haziran 2024'te yaptığı açıklamada bilançoyu şu şekilde özetledi: "Özellikle hava sıcaklıklarının arttığı şu günlerde teyakkuz halindeyiz. 2024 yılının başından bugüne kadar 881 orman yangını, 670 ziraat yangını olmak üzere 1551 adet yangına müdahale ettik. Sadece 1-14 Haziran arasında 263’ü orman olmak üzere yaklaşık 590 yangına müdahale ettik." 

2021'deki Manavgat yangınlarına dönüşme potansiyeli taşıdığı belirtilen bu yangınların hızlı biçimde kontrol altına alınmasına rağmen sosyal medyada bağlamından kopartılan çok sayıda paylaşım yapıldı. Bazı X (eski adıyla Twitter) kullanıcıları, Türkiye'nin yangınlarla mücadele etmek için envanterinde yeterli uçağının olmadığını, risklere karşı gerekli önlemlerin alınmadığını öne sürdü.

BULGULAR

1) Cumhuriyet tarihinin en güçlü hava filosu

Orman yangınlarıyla mücadele kapsamında 3 Mayıs 2023'te, Türk Havacılık ve Uzay Sanayii AŞ (TUSAŞ) tarafından üretilen 1 adet Sikorsky T70 tipi yangın söndürme helikopteri, 4 adet Air Tractor model yangın söndürme uçağı ile 1 adet keşif uçağı, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın katılımı ile gerçekleştirilen törende Orman Genel Müdürlüğü filosuna eklendi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, tören esnasında yüksek teknolojiye sahip insanlı keşif uçağını ve gece görev yapabilen 2,5 ton su atma kapasiteli T70 helikopterini inceledi. Uçağın gövdesine "OTAĞ", helikopterin gövdesine ise "NEFES" ismini yazan Cumhurbaşkanı Erdoğan imzasını attı.

Törende konuşan Orman Genel Müdürü Bekir Karacabey, Cumhuriyet tarihinin ilk yangın söndürme filosunun kurulduğunu belirtti. Karacabey, “Türkiye ormancılık tarihinde önemli bir dönüm noktasını yaşıyoruz. 184 yıllık köklü kurumumuzun artık kendi hava filosu var. Orman yangınları ile mücadelenin en önemli unsurlarından olan hava gücümüzü önemli ölçüde geliştirdik." ifadelerini kullandı. 

Dönemin Tarım ve Orman Bakanı Dr. Vahit Kirişçi, yapay zekanın kullanıldığı akıllı yangın gözetleme kuleleri ve insansız hava araçlarıyla yangına ilk müdahale süresinin 40 dakikadan 11'e düşürüldüğünü ifade etti. 20 adet yangın söndürme uçağının ilk dördünü teslim alındığını ve gelecek üç yıl içinde 16'sının filoya katılacağını belirtti.

2) Envantere 382 yeni araç eklendi

Tarım ve Orman Bakanlığı bünyesindeki Orman Genel Müdürlüğü, araç filosunda genişlemeye gitti.16 Mart 2023'te gerçekleştirilen törenle orman yangınlarında ve diğer afetlerde görev yapacak 117 arazöz, 170 ilk müdahale aracı, 68 kamyon, 10 ekskavatör, 7 dozer, 10 greyder olmak üzere toplam 382 araç OGM envanterine katıldı.

3) Rezerv güçlerle beraber 26 uçak ve 105 helikopter müdahaleye hazır

Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı 9 Mayıs'taki "2024 Yılı Orman Yangınlarıyla Mücadele Hazırlık Toplantısı" sırasında envanter hakkında bilgi verdi. Bakan Yumaklı, yeni düzenlemelerle beraber hava ve kara unsurlarının diğer kurumların sağladığı rezerv güçlerle daha kuvvetli hale geldiğini vurgulayarak şöyle devam etti: 

"Bugün 184'ü akıllı olmak üzere 776 yangın gözetleme kulesi ve 14 insansız hava aracımızla ormanlarımızı 7 gün 24 saat gözetliyoruz. Yangına ilk müdahale süremizi 40 dakikadan 11 dakikaya kadar düşürdük. Hedefimiz bu yıl 10 dakika. Rezerv güçlerle birlikte, 26 uçak, 105 helikopter, 14 İHA, 1649 arazöz ve su ikmal aracı, 2 bin 453 ilk müdahale aracı ve 821 iş makinesi orman yangınlarıyla 2024 yılında mücadelemizin temelini oluşturacak. Biz, tarihimizin en güçlü filosuyla, bütün teknolojik imkanlarımızla, 25 bin orman kahramanı yangın işçimiz ve 122 bin gönüllümüzle yangınlara hazırız." ifadelerini kullandı.

4) Riskli bölgelerde havalar ısınmadan önlemler alındı

Mayıs 2024'te Antalya'da orman yangınlarına karşı mevcutta bekleyen filo genişletildi. Yaz aylarını kapsayan yangın sezonu öncesinde 1 helikopter, 4 küçük tanker uçağına sahip Antalya Orman Bölge Müdürlüğüne tahsis edilmek üzere 6 hafif sınıf helikopter, 2 ağır sınıf helikopter, gece görüşlü helikopter, 2 küçük tanker uçağı ve İHA kiralandı. Tahsislerle bölgedeki uçak sayısı 6'ya, helikopter sayısı 10'a çıkarıldı.

Bölgede karadan müdahale için de 51 ilk müdahale aracı, 117 arazöz, 33 su ikmal aracı, 2 ağır tonajlı su ikmal aracı, 15 dozer, 14 loder, 15 greyder, 8 ekskavatör, 10 treyler hazırlandı. Ayrıca 309 teknik personel, 413 orman muhafaza memuru ve 1279 işçi de olası yangınlara karşı teyakkuza geçti.

Orman içlerindeki yangın havuzlarının sayısı, her 5 kilometrede bir olacak şekilde 288'den 302'ye çıkartıldı. Kara araçları da 143 noktada her yangına yaklaşık 15 dakika içerisinde müdahale edecek şekilde konuşlandırıldı. Yangınların erken tespiti, uzaktan izlenmesi ve etkili kararların alınabilmesi için gözetleme kulelerine 35 kamera yerleştirildi.

5) İzmir ve Balıkesir yangınlarında uçakların rolü

Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, 29 Haziran'da başlayan İzmir'in Torbalı ve Çeşme ilçesiyle Balıkesir'in Susurluk ilçesindeki yangınlarla ilgili açıklama yaptı. Bakan Yumaklı şu alevlerle mücadelede kullanılan ekipmanlarla ilgili şu bilgileri paylaştı:

"Selçuk yangınına ilk anda 4 uçak, 8 helikopter, 80 kara aracı ve yaklaşık 480 arkadaşımızla müdahalede bulunduk. Hava kararınca özellikle gece görüş helikopterleri 3 adet şu anda seslerini duyuyorsunuz. Bu helikopterlerle müdahaleye devam ettik. 118 kara aracı ve yaklaşık 500'e yakın arkadaşımız şu anda müdahaleye devam ediyorlar. Menderes yangınında ise ilk anda 5 uçak, 12 helikopter, 56 kara aracı ve yaklaşık 360'a yakın arkadaşımız müdahaleye başladı. Hava kararınca bu sayı Menderes için söylüyorum 48 kara aracı ve 207 personel olarak devam ediyor. Birbirlerine yakın iki bölgeden bahsediyoruz. Aralarında 20 kilometre var. Zaman zaman arkadaşlarımız koordinasyondaki arkadaşlarımız gerekli olan yerlere hava araçlarını ya da kara araçlarını çekebiliyordu. Gün içerisinde bu sayılar iki yangın arasında değişti."

6) Türk Hava Kurumu uçakları devreye alındı

Türk Hava Kurumu Kayyum Heyeti Başkanı Kemal Yurtnaç 2 Şubat 2024 tarihinde Anadolu Ajansı muhabirine yaptığı açıklamada, THK bünyesindeki CL-215 tipi yangın söndürme uçaklarının bakım ve tamirinin, Türk Havacılık ve Uzay Sanayiinde (TUSAŞ) yapıldığını belirtti.

Yurtnaç, 9 yangın söndürme uçağından 4'ünün aktif olarak kullanıldığını ifade etti. Bu uçaklardan biri 14 Haziran 2024 tarihinde, Aydın’ın Didim ilçesinde çıkan makilik alandaki yangına müdahale ederken Bafa Gölü’ne düşse de diğerlerinin aktif şekilde göreve devam ettiği öğrenildi. Ayrıca düşen uçaktaki 2’si pilot 3 kişi kazadan yara almadan kurtuldu.