Avrupa Birliği'nin (AB) çevre kirliliğiyle mücadele kapsamında tekstil sektöründe değişikliğe gittiği yönündeki haberler, sosyal medyada "Pamuklu kıyafetler yasaklanıyor" başlıklı içeriklerin yayınlanmasına neden oldu.  

ARKA PLAN VE İDDİALAR

Sosyal medya platformunda paylaşılan bir içerikte AB'nin çevre kirliliğiyle mücadele kapsamında tekstil sektöründe değişikliğe gittiğini anlatan bir haber görseli alıntılanarak, pamuğun yasaklanacağı ileri sürüldü.

İçerik metninde "Kimyasalı yasaklamayacağım diye doğal olanı yasaklamak mı? ... Tamamen doğal pamuğu yasaklayıp kimyasal plastiği mecbur tutmak ne demek? ... " ifadelerine yer verildi. İddia çeşitli yorumlar ve haber içerikleriyle yayıldı.

BULGULAR

Anadolu Ajansı Teyit Hattı açık kaynaklardan konuyla ilgili paylaşımları inceledi. Konunun çeşitli mecralarda haberleştirildiği, sosyal medya haber hesapları ve kullanıcıları tarafından paylaşıldığı ve yorumlandığı görüldü.

"Pamuk 5 yıl içinde yasaklanacak: Tekstilde devrim gibi karar" başlığıyla 6 Şubat 2025'te yayımlanan ve alıntılanan bir haberde "AB'nin döngüsel ekonomi hedefleri doğrultusunda, 2050 yılına kadar tüm tekstil ürünlerinin geri dönüştürülebilir olması planlanıyor. 2030 yılı itibariyle tekstil ürünlerinin yüzde 50'sinin en az kısmen, yüzde 25'inin ise tamamen geri dönüştürülebilir malzemelerden üretilmesi gerekecek. Pamuk gibi geri dönüştürülmesi zor olan doğal liflerin yerine, plastik şişelerden elde edilen sentetik kumaşların kullanımı teşvik edilecek" ifadesi yer aldı.

Konu hakkında Avrupa Komisyonu Çevre Genel Müdürlüğü sosyal medya hesabından açıklama yapıldı. Sürdürülebilir ve Döngüsel Tekstiller İçin AB Stratejisi'yle ilgili bir linke yönlendiren paylaşımda gelecekte pamuğun yasaklanmasının planlanmadığı, bu tür bilgilerin doğru olmadığı ve mevcut AB mevzuatında pamuğu yasaklayan bir düzenleme bulunmadığı belirtildi.

AVRUPA BİRLİĞİ'NDE DÜZENLEME BULUNMUYOR

Anadolu Ajansı Teyit Hattı’nın başvurduğu Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından paylaşılan "AB'nde pamuğun yasaklanması" iddialarına ilişkin bilgi notunda "Bazı platformlarda paylaşılan 'Avrupa Birliği'nin tekstil sektöründe geri dönüşüm hedefleri kapsamında geri dönüşümü zor olan pamuk gibi lifli materyallerin kullanımının yasaklanacağı’ haberleri gerçeği yansıtmamaktadır.” denildi. Bilgilendirmede şu detaylar yer aldı:

-    Bu konuda Avrupa Komisyonu Çevre Genel Müdürlüğü tarafından 08 Ocak 2025 tarihinde bir sosyal medya platformu aracılığıyla “pamuğun yasaklandığı/yasaklanacağı bilgisinin doğru olmadığı bu yönde bir planlamanın yapılmadığı” bilgisi paylaşılmıştır.

-     Mevcut durumda, tekstil sektörüne ilişkin AB, sürdürülebilir ve döngüsel bir tekstil sektörü yaratmak için 30 Mart 2022 tarihinde 'AB Sürdürülebilir Tekstil Stratejisi'ni yayımlamıştır. Bu strateji belgesi ile AB, AB pazarına sunulan tüm tekstil ürünlerinin dayanıklı, onarılabilir, geri dönüştürülebilir, tehlikeli maddelerden arındırılmış, sosyal haklara ve çevreye saygılı bir şekilde üretilmiş ürünler olmasını hedeflemektedir.

Bu çerçevede Strateji ile:

-        2030 yılı itibarıyla AB pazarına sunulacak tüm tekstil ürünlerinin uzun ömürlü ve geri dönüştürülebilir olması, çevreye zararlı kimyasal içermemesi, büyük ölçüde geri dönüştürülmüş liflerden, sosyal haklara ve çevreye halel getirmeden üretilmesi,

-      Tüketicinin daha uzun ömürlü ve kaliteli tekstil ürünlerine erişim sağlaması, ‘fast-fashion’ eğiliminin sona ermesi, yeniden kullanım ve tamir imkanlarının yaygınlaşması,

-     Rekabetçi ve iklim değişikliğine dirençli, yenilikçiliğin ön plana çıktığı sektörde, üreticinin tedarik zincirinin her aşamasında ürünün sorumluluğunu alması,

-         Yenilikçi liften-life geri dönüşüm kapasitesinin artırılması amaçlanmaktadır.

PAMUĞUN KULLANIMININ YASAKLANMASI SÖZ KONUSU DEĞİL

AB'nin 2019'da açıkladığı ve 2050 yılında iklim-nötr ilk kıta olma hedefini ortaya koyduğu Avrupa Yeşil Mutabakatı'yla ilgili detaylı bilgiye Ticaret Bakanlığı'nın internet sitesinden erişilebilir.

Ticaret Bakanlığı Uluslararası Anlaşmalar ve AB Genel Müdürlüğü AB Tek Pazar ve Yeşil Mutabakatı Dairesi'nce yapılan bilgilendirmede de tekstil ve hazır giyim ürünlerinde pamuk kullanımının yasaklanması söz konusu olmamakla birlikte, sürdürülebilirlik sertifikasına sahip pamuğa olan talebin artmasının beklendiği belirtildi. Avrupa Yeşil Mutabakatı – Sürdürülebilir ve Döngüsel Tekstil Stratejisi başlıklı açıklamada şu hususlara yer verildi:

Malumları olduğu üzere, tekstil ve konfeksiyon sektörü iklimle değişiklikle mücadeleye olumsuz etkileri nedeniyle döngüsel ekonomiye geçiş kapsamında öncelikli sektörler arasında yer almaktadır. Bu çerçevede, Avrupa Birliği tarafından 30 Mart 2022 tarihinde açıklanan Sürdürülebilir ve Döngüsel Tekstil Stratejisi ile:

- 2030 yılı itibariyle AB pazarına sunulacak tüm tekstil ürünlerinin uzun ömürlü ve geri dönüştürülebilir olması, çevreye zararlı kimyasal içermemesi, büyük ölçüde geri dönüştürülmüş liflerden, sosyal haklara ve çevreye halel getirmeden üretilmesi,

- Tüketicinin daha uzun ömürlü ve kaliteli tekstil ürünlerine erişim sağlaması, ‘fast-fashion’ eğiliminin sona ermesi, yeniden kullanım ve tamir imkanlarının yaygınlaşması,

-“Petten-life yerine yenilikçi “liften-life” geri dönüşüm kapasitesinin artırılması amaçlanmaktadır.

Bu doğrultuda, 28 Haziran 2024 tarihinde yasalaşan 2024/1781 sayılı Sürdürülebilir Ürünler için Eko-Tasarım Tüzüğü (ESPR) ile belirlenen çerçeveye dayanarak, tekstil ve hazır giyim sektöründe eko-tasarım kuralları belirlenmesine yönelik mevzuat çalışmaları başlatılmıştır. Söz konusu mevzuat çalışmalarının 2026 yılında tamamlanması ve 18 aylık geçiş takvimi dikkate alındığında, eko-tasarım kurallarının olası geçiş süreleri ile beraber 2028 yılı ortasından itibaren uygulamaya geçmesi öngörülmektedir.

AB pazarına girişte kural haline gelmesi öngörülenhazır giyim sektörüne ilişkin olası eko-tasarım kurallarının bazıları aşağıda sıralanmakta olup, söz konusu kuralların uygulanabilirliğine ilişkin çalışmalar Avrupa Komisyonu tarafından (ülkemizin de dahil olduğu) ilgili paydaşların katılımı ile değerlendirilmektedir.

-       Dayanıklılık ve tamir edilebilirlik performans sınıflandırması,

-       Ürün yaşam döngüsünde kullanılan su, enerji ve emisyon salınımı için azami limitler,

-       Ürün yaşam döngüsünde oluşan atık için azami limit,

-       Asgari sürdürülebilirlik sertifikasına sahip girdi kullanımı (pamuk),

-       Geri dönüştürülebilir materyal kullanımı,

-       Asgari geri dönüştürülmüş içerik kullanımı,

-       Karbon ayak izi azami limiti,

-       Düşük karbonlu enerji kullanımı asgari limiti,

-       Tamir edilebilirlik için yedek parça erişilebilirliği.

Bu itibarla, AB’nin sürdürülebilir ve döngüsel politikaları gereği, tekstil ve hazır giyim ürünlerinde mikroplastik salınım riski nedeniyle petten life değil liften life geri dönüşümün tercih edilmesi beklenmekte olup, bu politikanın eko-tasarım kurallarına ne şekilde yansıyacağı önümüzdeki dönemde yapılacak çalışmalar ile belirlenecektir. Dolayısıyla, tekstil ve hazır giyim ürünlerinde pamuk kullanımının yasaklanması söz konusu olmamakla birlikte, sürdürülebilirlik sertifikasına sahip pamuğa olan talebin artması beklenmektedir.

Öte yandan, gerek Tek Kullanımlık Plastik Direktifi gerekse Ambalaj ve Ambalaj Atıkları Tüzüğü kapsamında plastik ambalajlara getirilen asgari geri dönüştürülmüş içerik zorunluluğu nedeniyle plastik atıkların ambalaj sektöründe girdi olarak kullanımının artması öngörülmekle birlikte, hazır giyim sektöründe ise aynı oranda düşüş beklenmektedir.

UZMANLAR ANLATIYOR

PAMUK YASAK DİYE BİR ŞEY SÖZ KONUSU DEĞİL

İş insanları için AB üyesi ülkelerin pazarına erişimde önemli olan Avrupa Yeşil Mutabakatı'nı hatırlatan Türkiye Giyim Sanayicileri Derneği (TGSD) Başkanı Toygar Narbay, "Pamuk yasak gibi bir şey söz konusu değil ancak kullanım miktarının azaltılması için 2019'da bir mutabakat imzalanmıştı. 2026'dan itibaren tekstil de bu regülasyonlara tabi tutulacak." dedi. Narbay şu hususlara dikkati çekti:

-       İki adım var. İlki, daha uzun dayanan ürünler… Alım ve üretim miktarını etkileyecek. İkincisi, ürünü kullandıktan sonra geri döndürülebilir olması. Bu ürünün geri dönüştürülebilir malzemeyle üretilmesini gerektiriyor.

-       Dönüşüm süreci başladı. Yavaş yavaş büyük firmalar, hazırlıklara başladı. Yakında AB ülkeleri geçiş sağlayacak.

-       Bizi ne kadar bağlıyor? Ben Türkiye'yi olumlu etkileyeceğini öngörüyorum. Sipariş hacimleri düşeceği için… Yakın tedariğin önemi artacak. Biz o zincirin bir parçasıysak uymak zorundayız. Bakanlıklarımız da çok hazır ve donanımlı.

PAMUK ÜRETİCİSİNİ ENDİŞELENDİRECEK BİR DURUM YOK

Harran Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Osman Çopur ise Anadolu Ajansı Teyit Hattı'na konuyla ilgili değerlendirmede bulundu. Çopur, AB stratejisinin geri dönüşümü teşvik edecek bir düzenleme olduğunu belirterek, "Geri dönüşümü sağlamak için yapılan bir şey bu. Pamuk üreticisini endişelendirecek bir durum yok.  Zaten pamuk ürünlerinde de geri dönüşüm yapılabiliyor. Pamuk tarımını daha verimli ve karlı yapabilmesi için, üretim maliyetlerinin azaltılması için, su tasarrufuna yönelik çalışmalara ağırlık verilmesi ve karbon ayak izinin azaltılması için çalışma yapılması, ülkemizin tekstil sektöründeki rekabet gücünü artıracaktır." dedi.