Piyasa manipülasyonu ve spekülatif haber riski, deepfake ve oltalama gibi yöntemlerle hedef alınan bankacılık sektörü için dezenformasyon eğitimi kritik hale geldi. Türkiye Bankalar Birliğinin (TBB) bankacılık çalışanlarına yönelik eğitim programları kapsamında dezenformasyon da yer aldı.

TBB Eğitim Merkezi'nin Ocak-Mart 2026 Eğitim Dönemi program kataloğuna göre "Yeni medya zekası: Finansal itibarı algoritmalar çağında yönetmek" başlıklı programda dezenformasyon konu ediliyor. Eğitim programıyla "Bankacılık liderlerine, dijital medya ekosistemindeki algoritmik kamuoyunu, finansal dezenformasyonu ve viral kriz dinamiklerini analiz ederek proaktif itibar yönetimi stratejileri geliştirme ve kurumsal algı risklerini yönetme yetkinliği kazandırmak" amaçlanıyor. Eğitim kapsamında "Sosyal Medyada 'Güven' ve 'Panik' Söylemlerinin Yayılma Mekaniği", "Astroturfing, Bot Ağları ve Manipülatif Kampanyaların Anatomisi", "Yankı Odaları ve Algoritmik Kamuoyu: Krizler Nasıl Büyür?" ve "Yapay Gündem Analizi ve Savunma Mekanizmaları" gibi başlıklar tartışılacak.  

Eğitimden beklenen sonuçlar

Eğitimde odak noktaları; dezenformasyon, dijital itibar, algı yönetimi, kriz simülasyonu, yapay gündem, bot tespiti ve söylem analizi olarak belirlendi. Eğitimin, bankacılık sektöründen üst düzey yöneticilerin, hukukçuların, risk yönetimi, uyum, iç iletişim ve kurumsal iletişim ekiplerinin katılımına uygun olduğu belirtildi. Eğitimden beklenen sonuçlar ise şöyle sıralandı:

-       BİLİR: Dijital medyada bir finansal krizin yayılma mekaniklerini (viral dinamikler) ve tetikleyicilerini bilir. Astroturfing, bot ve trol ağları gibi yapay gündem oluşturma tekniklerini temel metrikleriyle tanır. Nitel veri analizi ve temel NLP tekniklerinin bir kriz anında sağlayacağı stratejik içgörüleri bilir.

-       ANLAR: Kurumsal itibarın artık sadece şirketin kontrolündeki kanallarla değil, kontrol dışı algoritmik kamuoyu ile şekillendiğini anlar. Sosyal medya verilerinden sadece "ne" söylendiğini değil, "neden" ve "nasıl" söylendiğini de anlamanın stratejik önemini kavrar.

-       YAPAR: Temel metrikleri ve ücretsiz online araçları kullanarak şüpheli sosyal medya aktivitelerini (bot/trol ağları) teşhis eder. Bir kriz senaryosu karşısında, farklı paydaşlara yönelik (müşteri, regülatör, medya) stratejik karşı iletişim planı hazırlar. Potansiyel itibar risklerini önceden tespit ederek önleyici tedbirler alır ve proaktif algı yönetimi stratejileri geliştirir.

Finansal dezenformasyon nedir?

Finansal dezenformasyon, finansal bilginin kötücül niyetle ve kasıtlı olarak yanlış, yanıltıcı ve manipüle edici biçimde yayılması anlamına geliyor. Doğrudan para, yatırım, bankacılık, borsa, enflasyon, kredi ve faiz gibi finansal kararları hedef alan bu tip bir dezenformasyon yayılımıyla piyasayı etkilemek, ekonomik ya da politik kazanç elde etmek,  güven sarsıp panik yaratmak veya bireyleri-kurumları dolandırmak amaçlanabilir. Finansal dezenformasyon genel olarak şöyle gerçekleşebilir:

-       Dezenformasyon hedef odaklı ve planlıdır.

-       Sosyal medya, sahte haber siteleri, forumlar gibi tüm dijital kanallarda eş zamanlı olarak yüksek hızda yayılır.

-       Deepfake içerikler, manipüle edilmiş grafikler, yapay zeka üretimi gerçek dışı raporlar, sahte ekran görüntüleri kullanılabilir. 

Finansal dezenformasyon, bankaları, regülatörleri, şirketleri ve bireyleri doğrudan etkileyebildiği ve maddi manevi zarara neden olabildiği için kasıtlı olarak tasarlanmış bir finansal silah olarak değerlendirilebilir. Bir sahte içerik, çok yüksek bir mevduat hareketini tetikleyebilir, borsada işlem gören bir şirkete değer kaybettirebilir. Finansal dezenformasyonla ilgili şöyle örnekler verilebilir:

-       Sahte bir kurumsal açıklamaya dayandırılarak ya da bir genel müdürün deepfake sesi-görüntüsü kullanılarak, "Banka battı, bankaya el kondu, paranızı çekin" gibi bir iddianın yayılması. Bu tip bir dezenformasyonla itibar kaybı, hızlı ve yüksek miktarda mevduat çıkışı veya likidite krizi hedeflenebilir.

-       Sahte bilançolara ve bilgilere işaret edilerek, "X hissesi uçacak ya da batacak" şeklinde bir iddianın paylaşılması. Bu tip bir dezenformasyon, hisselerde alış-satış hareketliliğine, piyasa manipülasyonuna, yol açabilir.

-       "Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) altın alımını yasakladı", "Merkez Bankası faiz indirecek", "Kriptodan vergi kalktı" ve "Yüzde X getiri sağlayacak yatırım" gibi sahte bilgiler, kasıtlı olarak paylaşılarak, finansal dezenformasyon hedeflenebilir. 

Günümüzde bankacılık sektöründe dezenformasyon eğitimini önemli kılan çok sayıda neden var. Siber dolandırıcılar, deepfake yöntemiyle, bir banka genel müdürünün ya da müşterisinin sesini, görüntüsü taklit ederek, telefonla talimat verebilir. Banka çalışanı, bu tip bir sahteciliği fark etmezse yüksek tutarlarla işlem yapabilir.  "Yeni BDDK talimatı geldi, ilgili işlemi gerçekleştirin, çok acele sistemi güncelleyin" gibi sahte bildirimlerle banka çalışanları hedef alınabilir. Oltalama yöntemi bağlamında müşterinin karşı karşıya kaldığı sahte elektronik posta veya uygulama saldırılarına da çok sık rastlanıyor. Müşteri, mesajın bankadan geldiğini düşünerek bilgi paylaşabiliyor. Banka çalışanları, dezenformasyonu anlamazsa, tuzağa düşebilir ve müşteriyi de yanlış yönlendirebilir.