'Hakikat-sonrası' nedir?

Meltem Sarsılmaz / 16.02.2023

Dünya her çağda farklı kavramlar üreterek içinde yaşanılan anı adlandırmak istedi. Her geçen gün gelişen ve ilerleyen insanlık var olmak adına ürettiği kavramlarla hem geçmişle olan ilişkisini hem de yeni ile kuracağı bağı tesis etmek için durmadan yol almaya devam ediyor. Bugüne kadar kendini inşa eden insanın sınırlarını belirleyen kavramlar yavaş yavaş etkisini yitirirken insanlık bir kez daha yeni bir arayışın içinde: 'Post-truth' (hakikat-sonrası).

Kavram, Oxford Sözlüğü tarafından 2016’da “yılın kelimesi” seçildi. Türkçe karşılığı olarak 'hakikat-sonrası’, ‘gerçeklik-ötesi’ gibi terimler kullanılıyor.

Oxford sözlükte yer alan uzun tanımı, "Kamuoyunun şekillendirilmesinde nesnel gerçeklerin, duygu ve kişisel inanca hitap etmekten daha az etkili olduğu koşullara ilişkin ya da bunları ifade eden şeyler." ifadelerini içeriyor.

Kavram ilk defa 1992'de Sırbistan kökenli ABD'li oyun yazarı Steve Tesich tarafından yazılan "Government of Lies" (Yalanlar Hükümeti) başlıklı bir makalede yer aldı. Uzun bir sürenin ardından 'hakikat-sonrası' kavramı önemli siyasi olayların yaşandığı 2016 yılında çarpıcı bir şekilde gündeme geldi. 

Kavramın bu denli gündeme gelmesinde ise  dünyada yaşanan 2 önemli siyasi olay oldukça önemli. Bunlar 2016 ABD Başkanlık Seçinler seçimleri ve İngiltere'nin Avrupa Birliği'nden ayrılması. 

Bu iki oylamayı önemli kılan da iç içe geçen yalan ve gerçeklerin, sonuçlarda büyük ölçüde etkili olması. Bir diğer ifadeyle; yalanların gerçekmiş gibi sunularak seçmenlerin tercihlerinde etki oluşturulması.

Örnek verecek olursak; ABD’nin 45. Başkanı Donald Trump'ın, 2016 seçim kampanyasında ortaya attığı 'Meksikalı göçmenlerin suç oranlarını arttırdığı' iddiası. İddiayı çürütecek pek çok bilimsel araştırma olmasına rağmen bu iddiaya inananların oranı oldukça yüksekti.

Hakikat sonrası çağın kendini diğerlerinden ayıran özelliği artık yalanların, doğru olmadıkları ispatlansa bile hakikat olarak kabul edilmesi. Kitle iletişim araçları ve sosyal medya ile 'hakikat-sonrası', etkisini daha da artırıyor.