Cinsiyet değişikliğiyle ilgili sağlık kurulu raporlarındaki düzenleme, sosyal medyada gündem oldu. Bazı sosyal medya kullanıcıları, düzenlemeyi 'Türk aile yapısına zarar vereceği' ve 'cinsiyet değiştirmeyi teşvik ettiği' iddiasıyla eleştirdi.

ARKA PLAN VE İDDİALAR

ABD merkezli sosyal medya platformu X'te yer alan paylaşımlarda; sağlık kurulu raporu veriliş nedenleri arasına 'cinsiyet değişimi' seçeneği eklendiği belirtilerek, cinsiyet değişikliğine ilişkin yeni bir hak tanındığı iddiası yayıldı. Sosyal medya kullanıcıları arasında etkileşime neden olan içeriklerde, Türk aile yapısına zarar vereceği yorumlarıyla yer aldı.

BULGULAR

Türkiye'de cinsiyet değişikliği sürecini ve gerekli yasal şartları Türk Medeni Kanunu'nun 40. maddesi düzenliyor. Bu bağlamda cinsiyet değişikliği talebinde bulunan kişilerin mahkemeye başvurabilmesi için resmi sağlık kurulu raporu alması bir zorunluluk. Söz konusu madde şöyle:

Cinsiyetini değiştirmek isteyen kimse, şahsen başvuruda bulunarak mahkemece cinsiyet değişikliğine izin verilmesini isteyebilir. Ancak, iznin verilebilmesi için, istem sahibinin 18 yaşını doldurmuş bulunması ve evli olmaması; ayrıca transseksüel yapıda olup, cinsiyet değişikliğinin ruh sağlığı açısından zorunluluğunu (…)bir eğitim ve araştırma hastanesinden alınacak resmi sağlık kurulu raporuyla belgelemesi şarttır. Verilen izne bağlı olarak amaç ve tıbbi yöntemlere uygun bir cinsiyet değiştirme ameliyatı gerçekleştirildiğinin resmi sağlık kurulu raporuyla doğrulanması halinde, mahkemece nüfus sicilinde gerekli düzeltmenin yapılmasına karar verilir.

Anadolu Ajansı'nın yayımladığı habere göre Sağlık Bakanlığı, cinsiyet değişikliğiyle ilgili sağlık kurulu raporlarındaki düzenlemeye ilişkin, "Bu düzenleme, yeni bir kolaylık ya da imkan getirmemektedir. Amaç, mevzuata aykırı uygulamaların önüne geçmek, standardizasyonu ve denetimi sağlamaktır." açıklamasında bulundu. Bakanlıktan yapılan açıklamaya göre, Türk Medeni Kanunu'nun 40. maddesi uyarınca, cinsiyet değişikliği talebinde bulunan kişilerin mahkemeye başvurabilmeleri için resmi sağlık kurulu raporu almalarının zorunlu olduğu belirtildi. Mahkemelerin de bu raporu talep ettiği vurgulanan açıklamada, şunlar kaydedildi: "Yeni düzenleme ile önceden 3 hekim tarafından düzenlenebilen raporlar, artık 7 uzman hekimin yer aldığı tam teşekküllü kurul tarafından hazırlanabilecektir. Kurul, genel cerrahi, psikiyatri, endokrinoloji, üroloji, kadın hastalıkları ve doğum, plastik cerrahi, tıbbi genetik uzmanlarından oluşmaktadır. Kurul öncesinde her bir uzman hekim tarafından ayrı ayrı muayene yapılması şart koşulmuştur. 3 hekimli raporlara otomatik olarak şu ibare eklenmektedir: 'Cinsiyet değişimi amaçlı raporların tam teşekküllü kurulda düzenlenmesi gerekmektedir. Bu rapor, cinsiyet değişimi amaçlı kullanılamaz.' Sonuç olarak bu düzenleme, yeni bir kolaylık ya da imkan getirmemektedir. Amaç, mevzuata aykırı uygulamaların önüne geçmek, standardizasyonu ve denetimi sağlamaktır. Sağlık hizmet sunucuları bilgilendirilmiş, eksik rapor düzenlenmesinin önüne geçilmiştir."

T.C. Sağlık Bakanlığı Sağlıklı Çözüm adlı hesaptan da konuyla ilgili iki ayrı paylaşım yapıldı. İlk açıklamada, basın yayın organları ve sosyal medya mecralarında "Sağlık kurulu raporu veriliş nedenleri arasında cinsiyet değişimi seçeneği eklendi" iddialarıyla yapılan haber ve paylaşımların gerçeği yansıtmadığı ifade edildi. Paylaşımda şu bilgi yer aldı: "Söz konusu düzenleme ile kontrol ve denetim mekanizmalarının güçlendirilmesi ve uygulamada karşılaşılan hataların giderilmesi amaçlanmıştır. Yapılan düzenleme cinsiyet değişikliğine ilişkin yeni bir hak tanımamakta veya kolaylık sağlamamaktadır."

Basın açıklamasında ise yeni düzenlemeyle önceden 3 hekim tarafından düzenlenebilen raporların artık 7 uzman hekimin yer aldığı tam teşekküllü kurul tarafından hazırlanabileceği vurgulandı. Açıklamada, "Kurul; Genel Cerrahi, Psikiyatri, Endokrinoloji, Üroloji, Kadın Hastalıkları ve Doğum, Plastik Cerrahi, Tıbbi Genetik uzmanlarından oluşmaktadır. Kurul öncesinde her bir uzman hekim tarafından ayrı ayrı muayene yapılması şart koşulmuştur. Üç hekimli raporlara otomatik olarak şu ibare eklenmektedir: 'Cinsiyet değişimi amaçlı raporların tam teşekküllü kurulda düzenlenmesi gerekmektedir. Bu rapor cinsiyet değişimi amaçlı kullanılmaz.' Sonuç olarak bu düzenleme yeni bir kolaylık ya da imkan getirmemektedir. Amaç; mevzuata aykırı uygulamaların önüne geçmek, standardizasyonu ve denetimi sağlamaktır. Sağlık hizmet sunucuları bilgilendirilmiş, eksik rapor düzenlenmesinin önüne geçilmiştir." ifadeleri yer aldı.