Şüpheli içeriklerin doğruluk kontrollerini analiz eden teyit platformları, Filistin - İsrail gerilimi nedeniyle revaçta. Teyitçilerin kamu yararına üstlendiği sorumluluk çoğu zaman övgüyle karşılansa da yerli ve yabancı ölçekte teyit platformlarına yönelik eleştirel değerlendirmeler de göze çarpıyor.

GÜVENİLİR TEYİT İÇİN KRİTERLER
Teyit platformları; yanıltıcı ve şüpheli içerikleri tespit eden, doğruluk kontrolünden geçiren ve ispatlarla gerçeği ortaya koymaya çalışan ekiplerden oluşuyor. Bu platformlar, genel olarak dezenformasyonu, sahte haberleri, komplo teorilerini ya da söylentileri analiz eder ve çürütme-doğrulama amacıyla faaliyette bulunur. Çalışanları, yöntemleri, kaynakları ve tarafsızlıkları gibi faktörler, bu araçların güvenilirliğini ve saygınlığını belirler. Bu noktada öne çıkan kriterler şöyle özetlenebilir:
- GAZETECİLİK İLKELERİ: Teyit araçlarının temel gazetecilik ilkelerine bağlı kalması gerekir.
- METODOLOJİ: Bir teyit aracı, doğrulama metodolojisini açıkça paylaşmalıdır. Araştırma, kontrol etme, sağlama ve sonuca varma süreçleri hakkında net bilgi verilmelidir.
- ŞEFFAFLIK: Teyit aracı, kendi gerçekliğini (ne olduğunu) paylaşırken açık davranmalıdır.
- TARAFSIZLIK/BAĞIMSIZLIK: Güvenilirlik ve saygınlık için bir teyit aracının politik ya da ekonomik etki altında olmaması gerekir.
- KAYNAK: Doğrulama sürecinde kaynak çeşitliliği, teyide olan güveni artırır.
- TEYİTÇİ: Bilgi birikimi, tecrübesi ve geçmiş performansı, çalışmalarına olan güveni artırır.
- KALİTE: İçerik sunumu, dil, editöryel standart ve bilgi sunumu açısından profesyonelse teyitçiye duyulan güven artar.
Peki bir teyit aracına hangi durumlarda güvenilmez? Bu noktada pek çok kriter sayılabilir. Fakat bir teyit platformu tarafsızlık ilkesine uymuyorsa, doğrulama işleminde yeterli ve çeşitli kaynak kullanmıyorsa, siyasi veya ticari bir ajandayla hareket ediyorsa, hızlı yayın baskısıyla özenli ve titiz çalışmıyorsa, öznel değerlendirme içeriyorsa güvenilebilir mi?

Filistin-İsrail gerilimi nedeniyle gözlerin yurt içinde ve yurt dışında teyit platformlarına çevrildiği bu dönemde, bu soruların önemi de arttı. Her kriz döneminde olduğu gibi bugünlerde de teyit platformlarına kamu yararı için dezenformasyon akımına set çekme görevi düşüyor.
Teyit platformlarının bu dönemde en sık karşılaştığı sorunlar ise şu başlıklar altına sırlanabilir:
- Bir tarafın ürettiği dezenformasyonu görürken, diğer tarafın ürettiği dezenformasyonu görmezden gelmek.
- Finansman kaynaklarının çıkarına uygun hareket etmek.
- Bir ideolojiye bağlı kalmak, hizmet etmek.
- Belirli amaçlar doğrultusunda proaktif davranmak. Etki ajanlığına soyunmak.
- Bir olayda aktif davranırken, benzer başka bir olayda idare etmek.

BBC VERIFY ÖRNEĞİ
Bir sosyal medya kullanıcısı bu bağlamda İngiltere'nin kamu yayın kuruluşu BBC'nin teyit birimi BBC Verify'ın analizlerine mercek tuttu. BBC Verify tarafından yayımlanan Gazze'deki el-Ehli Baptist Hastanesi saldırısıyla ilgili analize yönelik paylaşım sosyal medya uygulaması X'te (eski adıyla Twitter) ilgi uyandırdı. Kullanıcının tespitlerine göre; analizde 3 uzmana hastane saldırısı soruluyor. Ne var ki uzmanlardan biri, bir silah şirketinin finanse ettiği enstitüyle bağlantılı. İkincisi, İsrail destekli bir düşünce kuruluşunun dergisinde editör. Üçüncü uzman ise, yönetim kurulunu ABD'li silah şirketi ve banka başkanlarının oluşturduğu bir düşünce kuruluşunda öğretim üyesi. Paylaşımın mesajı ise çarpıcı: Tarafsız olduğu varsayılan kaynaklar aracılığıyla devlet propagandasının aklanmasına yardımcı olmak!

EN SAĞLAM YOL
Sonuç olarak; bolca üretilen ve hızla yayılan şüpheli ve yanıltıcı içeriklerle dolu bir çağdayız. Türkiye'de ve yurt dışında var olan teyit araçlarının kimliğini oluşturan kodları bilmek sosyal medya kullanıcısının işini kolaylaştıracaktır.