ABD'nin New York kentinde genç yaştaki sosyal medya kullanıcılarını kasıtlı olarak bağımlı hale getirdikleri iddiasıyla bazı sosyal medya platformlarına karşı hukuki mücadele başlatıldı.

New York yerel yönetimi, Meta, Google, Snapchat, TikTok ve diğer çevrimiçi platformları çocukları sosyal medyaya bağımlı hale getirerek ruh sağlığı krizini körüklemekle suçlayarak yeni bir dava açtı. Teknoloji şirketlerine yöneltilen suçlamanın kaynağında şu iddia var: Platformların, çocuklara-gençlere ciddi zarar verdiği bilinmesine rağmen, kasıtlı biçimde bağımlılık yaratacak şekilde tasarlanması.

Manhattan'daki federal mahkemede açılan davada, Facebook ve Instagram’ın sahibi Meta, Google ve YouTube’un sahibi Alphabet, Snapchat’in sahibi Snap ile TikTok’un sahibi ByteDance şirketlerinden tazminat talep edildi.

New York Belediyesinin sosyal medya şirketlerine "çocuk-gençlik ruh sağlığı krizi" yarattıkları iddiasıyla açılan davanın 327 sayfalık dilekçesinde şirketler ağır ihmal ve kamu düzenini bozmakla suçlanıyor.

Dilekçede, New York'un tıpkı ülkenin diğer bölgelerinde olduğu gibi gençler arasında benzeri görülmemiş bir ruh sağlığı kriziyle karşı karşıya olduğu belirtildi. Kent yönetimi, sanık şirketlerin bağımlılık yaratan ve tehlikeli sosyal medya platformlarını tasarlayıp teşvik etmesi nedeniyle ciddi bir halk sağlığı sorunuyla mücadele edildiğini ifade etti.

Genç yaştaki kullanıcılar bu sosyal medya platformlarına büyük ölçüde bağımlı hale gelmiş durumda ve bu durum, okul bölgesi faaliyetlerine önemli ölçüde müdahalede bulunuyor. Bu da çocuklara ve gençlere ruh sağlığı hizmetleri sunan şehirler, okul bölgeleri ve kamu hastaneleri sistemleri üzerinde büyük bir yük oluşturuyor.

Son 10 yılda ABD’lilerin ve New Yorkluların sosyal medya etkileşiminin katlanarak arttığına ve en dramatik artışın çocuklarda ve gençlerde görüldüğüne işaret edilen dilekçede platformlara bu yaş grubundaki kullanıcıların  etkileşimini en üst düzeye çıkarmayı amaçlayan bir dizi tasarım özelliğinin kasıtlı olarak yerleştirildiği öne sürüldü.

Dilekçede, "Kullanımdaki bu patlama tesadüf değil. Bu, davalıların çocukları ve gençleri sosyal medya platformlarını (Instagram, Facebook, TikTok, Snapchat ve YouTube) zorunlu olarak kullanmaya teşvik etme yönündeki bilinçli çabalarının bir sonucudur." ve "Davalılar, çocukların ve ergenlerin, bu özelliklerin bağımlılık yapıcı etkilerine karşı özellikle savunmasız oldukları bir gelişim aşamasında olduklarını biliyorlar. Davalılar, ek kar elde etmek amacıyla yine de onları hedef alıyorlar." görüşleri paylaşıldı.

Jürili bir yargılama talep edilen dava dilekçesindeyse iddialar kapsamındaki davranışın kamuya açık bir suç teşkil ettiğine ve davalıların sorumlu olduğuna dair bir karar verilmesi istendi. Davalıların kamu zararını ortadan kaldırması, yeni bir kamu zararının başlamasını engellemesi, önleme eğitimi ve ruh sağlığı tedavisinin finansmanı için acil yardım sağlaması, tazminat ödemesi ve dava masraflarını üstlenmesi gibi taleplerde bulunuldu. 

Veriler bağımlılığı destekliyor

İngiltere merkezli haber ajansı Reuters'ın konuyla ilgili haberinde yayınladığı veriler de, New York yerel yönetiminin açtığı davayı destekler nitelikte.

Haberde, New York'un 8,48 milyonluk nüfusunun yaklaşık 1,8 milyonu 18 yaş altı olduğu ve davalıların platformlarını "gençlerin psikolojisini ve nörofizyolojisini istismar etmek" ve "kar amacıyla kompulsif kullanımı teşvik etmek" için tasarladığı işaret edildi. 

Şikayette, New York City lise öğrencilerinin yüzde 77,3'ünün ve kız öğrencilerin yüzde 82,1'inin televizyon, bilgisayar ve akıllı telefonlar dahil olmak üzere günde üç veya daha fazla saat "ekran başında" zaman geçirdiğini ve bunun uyku kaybına ve kronik okul devamsızlığına yol açtığını itiraf ettiği belirtildi.

Şirketlere açılan davalar tartışma konusu olmaya devam ediyor

New York yerel yönetiminin büyük teknoloji şirketlerine yönelik açmış olduğu dava ilk değil. Daha önce Meta ve TikTok küresel düzeyde suçlamalarla karşı karşıya kalmıştı.

Facebook, Instagram ve WhatsApp'ın sahibi Meta, 2012 yılında gizlilik ihlalleri nedeniyle dava edilmişti. Şirket 2020'de Instagram ve WhatsApp'ı satın aldıktan sonra Federal Ticaret Komisyonu (FTC) tarafından 'rekabeti engellemek' gerekçesiyle dava edildi.

2023'teyse ABD'nin New Mexico eyaleti Meta’ya karşı çocuk güvenliği ve veri ihlalleri gerekçesiyle dava açtı. Bu davalar, Meta'nın genç kullanıcıların gizliliğini koruma yükümlülüklerinin sorgulanmasına neden oldu.

TikTok ise genç kullanıcılar arasında bağımlılık yaratan içerikleri ve veri güvenliği ihlalleri nedeniyle dava edildi. 2024'te ABD'nin çeşitli eyaletleri TikTok'u 'gençlerin ruh sağlığına zarar verdiği' gerekçesiyle dava etti.

Uygulama, aynı yıl Fransa'da da  gençleri kendine zarar vermeye ve yeme bozukluklarına yol açan içeriklere maruz bıraktığı gerekçesiyle dava edilmişti.