Kadın yüzü ve balık bedeni olduğu varsayılan deniz kızı, tarihi milattan öncesine uzanan bir efsane. İnsansı olarak denizde yaşayabilir ve şarkılar söyler. 

Asur tanrıçası Atargatis, Yunan efsanelerinde geçen Derketo, Büyük İskender'in kızkardeşi Thessalonike ve Bin Bir Gece Masalları'ndaki deniz insanları gibi çeşitli kültürlerde nice hikayeye konu olan doğaüstü yaratıktır. Orta Çağ'da Hristiyanlığın yükselişiyle birlikte günahkar bir imajla "insanları yoldan çıkaran" olarak tasvir edilen deniz kızı, Japon efsanelerinde ise Ningyo adıyla yer alıyor.

NİNGYO BİR İNSAN BALIĞI

Japonya'da hem insan hem de balık benzeri özelliklere sahip "muhteşem bir yaratık" olan Ningyo, genellikle deniz kızı olarak ifade edilse de cinsiyeti belirgin olmayan bir deniz insanı, insan balığı ya da yarı insan tasviri.  

En eskiden günümüze; Japonya'da 7'nci yüzyılda tatlı su balığı, sonrasında deniz varlığı sayıldı. Orta Çağ'da savaşlardan ve felaketlerden sorumlu uğursuz alamet görüldü. Budist inanışta eti yendiğinde uzun ömür veren bir balıktı. İyileştirici yanı vardı. Edo döneminde resmedildi, mumyalaştırıldı ve tapınaklarda korundu. Kürek balığı gibiydi, kırmızı bir horoz iliğine ve kızıl saça sahipti. 1805 tarihli bir habere göre ise dev bir Ningyo, şanslı sayılmasına rağmen vuruldu. 

PASİFİK'TE AĞA TAKILDI

Japonların kutsalı Ningyo, bir süredir Enju-in mumyasıyla gündemde. Pasifik Okyanusu'ndaki Shikoku Adası açıklarında 1736-1741 döneminde yakalandığı ve mumyalandığı kuvvetle iddia edilen bir Ningyo, Okayama şehrinde Asakuchi Enju-in Tapınağı'nda sergileniyor.

Tapınağın başpapazının "Bunu yapan kişi, bunu bulan-kurtaran kişi" dediği Enju-in mumyasıyla ilgili Japon kamuoyunda yerli ve yabancı dilde dolaşan çeşitli rivayetler var:

-      1700’lerin ilk yarısında Köchi-ken açıklarında ağa takıldı. 30 santimetre uzunluğundaydı. Yüzü maymuna benziyordu, balıklara benzer yüzgeçleri vardı.

-      Tapınaktaki bir kutuda bulundu. 300 yıl öncesine ait bir denizkızı. Yanında "Genbun döneminde (1736-1741) Tosa açıklarında bir ağa yakalanmış bir denizkızı olduğu" yazılı bir not çıktı. Bir ibadet nesnesi olarak görüldü.

-      Yapay zeka ürünü sohbet robotuna göre; 2003'te tapınaktaki restorasyon sırasında keşfedildi. 12'nci yüzyılda yaşamış bir kadına ait olabilir. Acı çekerek öldü. Yüzü endişeli.

-      Balık ve maymun karışımı olan Enju-in mumyasının bir Japon balıkçı tarafından eğlence amacıyla yaratılmış olması muhtemel.

BİLİM İNSANLARINDAN RAPOR

Kurashiki Bilim ve Sanat Üniversitesi’nden bilim insanları, Enju-in mumyasını incelemeye aldı. Deniz kızı iddialarının gerçekliğini araştıran bilim insanları, mumyayı çeşitli testlerden geçirdi. Sonuçta da rapor, 7 Şubat'ta kamuoyuyla paylaşıldı.

Detayları hakkında çeşitli haberlere rastlanan rapora göre; inceleme mumyanın yapay olduğunu ve kısmen hayvanlardan oluşturulduğunu ortaya çıkardı. Kafatası ve omurgası yoktu, vücudun üst kısmı kumaş ve kağıttı. Alt gövdesinde pullar vardı. Pullardan anlaşıldığı üzere Japonya kıyılarında yaşayan "nibe-ka no sakana" karakteristiği taşıyordu. Yanak, boyun, kol ve omuzları örtmek için Pasifik’te sık görülen kirpi balığı derisi kullanılmıştı. Radyokarbon tarihleme yöntemiyle yapılan ölçümleme ise 1800'lü yılların sonlarına ait olabileceğine işaret ediyordu.

TAPINMA OBJESİ DEĞİL EĞLENCE ÜRÜNÜ

Anadolu Ajansı Türkiye Dış Haberler Editörlüğü'ne bağlı Tokyo muhabiri Ahmet Furkan Mercan, konuyla ilgili Japon kamuoyunda yer alan bilgileri araştırdı. Mercan, halkbilim analizlerine göre Enju-in mumyasının bir tapınma objesi değil de 19'uncu yüzyıl eğlence malzemesi ürünü olduğu ve tapınağa getirilmiş olabileceği sonucuna varıldığını aktardı.

Açık verilerde Kurashiki Bilim ve Sanat Üniversitesi Yaşam Bilimleri Fakültesi’nden Prof. Dr. Kato Takafumi'nin bir değerlendirmesine rastlanıyor. Hem Japonya'da hem de yurtdışında çok sayıda deniz insan mumyası bulunduğunu ancak çok azı üzerinde araştırma yapıldığını belirten Takafumi, "Gelecekte sayı artacak ve kıyaslama başlayacak. Bu da bizim şimdi anlamadığımız üreticiyi anlayabilmemize olanak sağlayacak." görüşüne sahip.

YENİ BİR ŞEHİR EFSANESİ

Mevcut durumda "Japonya'da deniz kızı mumyası gerçek mi?” sorusu, sadece Enju-in mumyasının bir şehir efsanesine dönüşmesine yardım edecek gibi görünüyor. Bir gün biri gerçekten bir deniz kızına rastlayana dek sürecek yeni bir versiyonla karşı karşıyayız.