Dezenformasyon, çoğunlukla sosyal etki, eğlence ve bilgi edinme amacıyla kullanılan internette hızla yayılan ve önüne geçilmesi zor bir sorun.

Dezenformasyonla başa çıkmak için sorunu anlamak gerekiyor. Bu amaçla yol-yöntem öğrenmek, dezenformasyona kişisel olarak karşı durabilmenin ilk şartı.

Dezenformasyon nedir, dezenformasyon süreci nasıl işletilir, dezenformasyondan korunmanın yolları neler, dezenformasyon sorununa karşı hangi tepkiler verilmeli gibi sorular, kişisel çözüm yollarınıza ışık tutar.

SORUNUN ADINI KOYUN

-       Dezenformasyon, yanlış bir bilginin kasıtlı olarak yayılması, bir bilginin çarpıtılmasıdır. Dezenformasyon üreten ve yayanın bir hedefi olur. Aldatmak, yönlendirmek ister, manipüle-provoke eder. Hilecidir.

EKSİKLERİNİZİ GÖRÜN

-       Dezenformasyon üreten ve yayan, zaaflarınızdan faydalanmak ister. Kendinizi bilmeniz, zayıf kaslarınızı belirlemeniz ve güçlendirmeniz gerekir.

-       Eleştirel akla sahip olmanız, şüphe etmeniz ve sorgulamanız şarttır. 

GÜNCELLENMEYE HAZIR MISINIZ? 

-       Dünya baş döndürücü hızda değişiyor. Sahip olduğunuz bilgi, yeni dünyayı anlamanız için yetersiz kalıyor olabilir.

-       Kafa karışıklığı, boşluk hissi gibi haller, doğruyla yanlış arasında yalpalamanıza yol açabilir. Güncellenmek ve uyumlanmak önemli.

KİŞİSEL EĞİTİM

-       Dijital medya okuryazarlığı sayesinde hileler öğrenilebilir. Bu öğrenme, dezenformasyonla karşılaşıldığında hileleri fark etmenizi sağlar.

-       Sosyal medya platformlarının işleyişi hakkında bilgi sahibi olmak, dezenformasyon üreten ve yayanların araçlarını ve yöntemlerini gösterir.

TARAF MISINIZ?

-       Size benzeyeni anlar, anladığınızı seversiniz. Sevdiğiniz, tarafınız olur. Tarafsanız, ikna olmaya, inanmaya açık hale gelirsiniz. Dezenformasyona karşı savunmasızlaşırsınız. Kendi eğiliminizi desteklediği için, yanlı olduğunuz için, sizi en kolay tuttuğunuz taraf yanıltır. Duygularınıza hakim olmalısınız.

-       Kendinize yakın gördüğünüz yerlerden gelen bilgileri de eleştiri süzgecinden geçirmek, sizi dezenformasyondan koruyacaktır. Hatta belki de sizin sayenizde yakınlarınızı da…

KENDİNİZE DÜRÜST OLUN 

-       Kişinin kendi köşesini dönmesi mümkün mü? Buna dışadönük bir yanıt vermek zor olacaktır ama içine dönmesi mümkün. Dezenformasyonla kişisel mücadelenizde kendinize dürüst olmanız ve gerçeğin peşine düşmeniz işinizi kolaylaştırır.

-       Kendi düşünme pratiklerinizi gözden geçirin, davranışlarınızı sorgulayın, özgörü önyargılarınızı fark etmenizi sağlayabilir.

BİLGİ KAYNAĞINI DEĞERLENDİRİN 

-       Hayatın olağan akışına aykırı bulduğunuz, şüphelendiğiniz bir bilginin kaynağını sorgulayın. Arkasında kim var? Kaynak nerede doğuyor? Şeffaf mı? Güvenilir mi? Saldırgan mı? Bütünü görmek için çemberin dışına çıkmanız gerekir. Kanaatiniz oluşmadan, ikna olmayın, yorum yapmayın.

-       Dezenformasyon üreten ve yayanların, gerçeğe yakın sahte hesaplar oluşturduğunu unutmayın.

-       Şüphe ettiğinizde bir bilgiyi teyit etmek en doğru yoldur. Yazarı, kaynağı, kuruluşu, içeriği, fotoğrafı vb. doğrulayın. 

ACELE ETMEYİN

-       Yazdınız, fotoğraf-görüntü hazır, az sonra paylaşacaksınız. Son anda ne yaparsınız?

-       Durun, acele etmeyin! Bir içeriği paylaşmadan önce son bir kez düşünün. Doğru mu? Gerçek mi? Değerlerinize uygun mu? İstediğiniz mesajı veriyor mu? Sonuçlarını öngörebiliyor musunuz? Sizce önemli olan neyse o yönüyle kontrol edin.

-       Dezenformasyonun, üzerine çok düşünülmeden paylaşıldığı için hızlı yayıldığı biliniyor. Duygusal tepkiler -özellikle korku, öfke, kalp kırıklığı anlarında- dezenformasyon yayılımını artırıyor, akılcı değerlendirmelerde ise dezenformasyon paylaşımı daha az.

BİR ŞEY YAPIN

-       Dezenformasyon, dezenformasyonu anlayan ve ona karşı duranlar sayesinde gücünü yitirebilir. Bir dezenformasyona, karşılaştığınız ortamda, açık tepki verebilirsiniz. İddianızı argümanlarınızla ortaya koyarsanız etkili olursunuz.

-       Dezenformasyonu, paylaşıldığı platforma bildirebilir, platformun harekete geçmesini sağlayabilirsiniz.

-       Dezenformasyon olduğunu bildiğiniz bir içeriğe karşı çıkan birine destek verebilirsiniz. Bu o kişinin mücadelesine güç katacaktır. Tekrar, ikna eder. Dezenformasyon yayılımına göz kapamayın.

DEZENFORMASYONU ENGELLEMEK HERKESİN SORUMLULUĞU

Bu yazıyla dezenformasyona karşı nasıl tepki verilmesi gerektiği konusunda düşündürmek istedik. Herkesin içinde tek başına olduğu internet, her defasında çeşitli kararlar almanız gereken bir serüvene dönüşebilir. Dezenformasyonla mücadelenizde burada yazılanların yetmediği nice tecrübeniz olabilir. O anlarda bir doğru yol bulmak gerekebilir. Ama unutmayın; dezenformasyon yayılımını engellemek herkesin sorumluluğudur.