Çocuklar, oyun için teknolojiyi sıklıkla kullanıyor ve başta dijital oyunlar olmak üzere sosyal medya ve çeşitli internet sitelerinde dezenformasyonla karşı karşıya kalabiliyor.

Dijital oyunlar, bilgisayarda veya akıllı telefonda uzun zaman geçiren çocukların eğlendiği ve öğrendiği yerlerden biri. Ne var ki çocukların odaklandığı bazı oyunlar, dezenformasyon içerebiliyor ve yanlış bilgi yüklemesine neden olabiliyor. Bir konuda yanlış öğrenmeyi düzeltmek ise o kadar kolay değil.

OYUN İÇİ MESAJLAŞMA VE SOHBET ODALARI

Dijital oyunlar, çocukların dezenformasyona maruz kalma riskini büyütüyor. Eğlence amacıyla geliştirilse de bazı oyunlar, farklı niyetleri içinde barındırabiliyor. Bir çocuğun tarihi bir oyun oynadığını, oyunda tarihi unsurların yanlış bilgiyle aktarıldığını varsayalım. O çocuk, oyunla gerçeği ayrıştıramazsa yanlışı doğru gibi kabul edebilir.

Bazı oyunlarla siyasi, dini, sosyal ve cinsel içerikli mesajlar yayılabilir. Yanlış, eksik, çarpıtılmış veya maksatlı bilgilere dayanan bu mesajlar, çocukların yanlış fikir edinmesine yol açabilir.

Dezenformasyon yaymak için oyun içi mesajlaşma yöntemi ve sohbet odaları kullanılabilir.

Akla gelebilecek hemen her konuda dezenformasyon, oyunlaştırılarak çocuğun bilinçaltına işlenebilir.  

ÇOCUĞUN YENİDEN İNŞASI

Dijital oyunlar, çocuğun kendini keşfetmesi ve yeniden inşası için çok mühim. Oyun, çocuğun zihinsel ve duygusal sürecini yapılandırdığı hayal merkezi. Çocuğun benliğini oluşturduğu, duygu durumunu kontrol ettiği ve kendi hikayesini yarattığı bir faaliyet. Çocuğun sorun çözme kabiliyetini geliştiren oyun, birtakım zorluklarla başa çıkmasına da yardımcı olur. Ancak her oyunun etkisi pozitif tarafta değil. Dezenformasyon ya da şiddet içeren, aşırı rekabetçi oyunların negatif etkileri olabilir. Bunun için ebeveynlerin sorumluluk alması, çocukların zaman geçirdiği dijital oyunları bilmesi, incelemesi ve izlemesi önem kazanır.  

EBEVEYN REHBERLİĞİ VE DENETİMİ

Çocukların korunması ve kişisel gelişimleri için doğru bilgi kaynaklarına erişebilmesi gerek. Yanlış bilgi yayan kaynaklarca beslenmeleri “zararlı virüslerin belleklerine bulaşması” anlamına gelir. Bir çocuğun böyle bir tehdide karşı koyabilmesi için öncelikle riskin farkında olması şart.  Ebeveyn rehberliğiyle çocuğa

-       Dijital oyunlarda -genel kapsamda internette- karşılaştığı her yeni bilgiyi hemen doğru kabul etmemesi gerektiği

-       Dezenformasyonu kolaylıkla tespit edebilmek için kritik düşünme becerilerini geliştirmesi gerektiği

-       Sorgulama, araştırma, doğrulama ve sağlama gibi tekniklerle karşılaştığı her yeni bilgiyi değerlendirmesi gerektiği

-       Dijital oyunlarda dezenformasyonun yaygın olabildiği, herhangi bir konuda şüphe duyduğunda ebeveynleriyle paylaşması gerektiği ve daha fazlası anlatılabilir.

Bireyselliğe saygı çerçevesinde, çocuğa rahatsızlık vermeden ebeveyn denetimi sağlanabilir. Ebeveyn, çocuğun oynadığı dijital oyunların kalitesinden ve çocuğun doğruluk denetimi konusunda farkındalık bilincine sahip olduğundan emin olmalıdır.

Ebeveyn, çocuğun oyunlarda karşılaşabileceği dezenformasyon riskini azaltmak için; çocuğun oynadığı oyunu izleyebilir, çocukla birlikte oynayabilir, oyun içi mesajlaşmaları ve sohbet odalarını kontrol edebilir ve çocuğun yanlış anlamasını ortadan kaldıracak tartışma zemini hazırlayabilir. Çocuğu doğru bilgiye erişebileceği kaynaklar hakkında bilgilendirebilir. 

ÇOCUKLARIN ZAMAN GEÇİRDİĞİ OYUNLAR

İnternet ortamında çocukların zaman geçirdiği birçok dijital oyun var. Bunların içinde öğretici, stratejik, eğlenceli, aksiyon oyunları olduğu gibi negatif etkileri olan oyunlar da bulunabilir. Çocukların çok ilgi gösterdiği bazı oyunlar şöyle:

-       Minecraft: Hayal dünyasını geliştiren bir macera oyunu.

-       Roblox: Programlama becerisini ve tasarımı geliştiren bir oyun platformu.

-       Animal Jam: Hayvanlar hakkında bilgi veren etkileşimli bir oyun.

-       Poptropica: Tarihi olayları öğreten bir macera oyunu.

-       Scribblenauts: Bir bulmaca oyunu.

-       Angry Birds: Puzzle eğlence oyunu.

-       Super Mario Bros: Macera oyunu.

-       ABCmouse: 2-8 yaş grubu öğrenme oyunu.

-       Toca Boca: İnteraktif oyun sunan bir uygulama.

-       World of Goo: Problem çözme becerisi geliştiren eğlence oyunu.

Çevrimiçi dezenformasyon oyunlarından bazıları ise şöyle:

-       Bad News: Kazanmak için dezenformasyon üretmeniz ve yaymanız gereken sahte haber oyunu. Trol, komplo, taklit gibi ödül rozetleri var. Oyuncuya “Benim işim, bir dezenformasyon ve sahte haber kralı olma arayışınızda size rehberlik etmek” deniyor.

-       Fakescape: Yalan haberden kaçış oyunu. Dezenformasyonla gerçek arasında mücadele eden gazeteci rolünü üstlenme fırsatı sunuyor.

-       NewsFeed Defenders: Haber kaynağı savunucuları oyunu, oyunculara dezenformasyonu nasıl tespit edebileceklerini öğretiyor.

-       Fakey: İnsanların yanlış bilgiyle nasıl yönlendirildiğini ve sosyal etkiye itildiklerini gösteren bir oyun.

-       Be Internet Awesome: “İnternot olmaya var mısın?” sorusuyla başlayan oyunda, botlar, tık tuzakları gibi konular işleniyor. İçinde kişinin doğru davranışlar sergilemesi gerektiğini içeren Gerçeklik Nehri öğretisi yer alıyor.

-       Real or Photoshop: Görsel dezenformasyonu ya da görüntü manipülasyonunu yakalama fırsatı veren, gözlem gücünü test eden bir oyun.

-       Escape Fake: Sahte haberlerden kaçabilir misin? Sahte haberleri çürüterek geleceği düzeltmek için oyuncuları dijital bir kaçış odasına götüren artırılmış gerçeklik oyunu.

-       Troll Factory: Oyuncu sahte haber üreten bir trol. Görev, sosyal medya üzerinde etkiyi artırmak.

EBEVEYN DESTEĞİ ŞART

Dezenformasyon içeren oyunlar, doğruyu yanlışı ayırt edemeyen çocuklar için ne kadar tehlikeliyse, ebeveynin sorumluluktan kaçınması da o kadar tehlikeli. Ebeveynin, çocuğun yaşına, bireysel gelişimine, merak duygusuna ve ilgi alanına uygun oyunları seçmesi, oynaması ve dezenformasyona karşı bilinçlenmesi için onu desteklemesi gerek.