Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu, kıtaların gerçek yüzölçümü oranlarını doğru yansıtan "Equal Earth" (Eşit Dünya) harita projeksiyonunun eğitim, kamu kurumları ve uluslararası platformlarda kullanımını teşvik eden karar tasarısını kabul etti.

BM üyesi 54 Afrika ülkesini temsil eden diplomatik blok adına hareket eden Togo, küresel haritalardaki yüzölçümü orantısızlığına karşı "Correct the Map" (Haritayı Düzelt) girişimini Genel Kurul gündemine taşıdı.

Kıtaların gerçek boyutlarını koruyan "Equal Earth" (Eşit Dünya) projeksiyonunun yaygınlaştırılmasını hedefleyen tasarı, BM Genel Kurulu'nda 164 ülkenin desteğiyle kabul edildi. Oylamada yalnızca ABD ret oyu kullanırken Estonya, Gürcistan, Litvanya, Moldova, Sırbistan ve Ukrayna olmak üzere 6 ülke çekimser kaldı.

Equal Earth projeksiyonu kıtaların yüzölçümlerini gerçeğe uygun oranlarda korurken yüzyıllardır kullanılan Mercator haritaları kutuplara yaklaştıkça karasal alanı olduğundan katbekat büyük gösteriyordu.

Asya: 2 katı fark

Dünyanın en büyük kıtası olan Asya, Equal Earth haritasında yaklaşık 44,6 milyon kilometrekarelik gerçek alanını koruyor. Buna karşın Mercator projeksiyonunda Sibirya ve Rusya'nın kuzey enlemlerinin aşırı esnemesi sebebiyle kıtanın kapladığı alan görsel olarak neredeyse 90 milyon kilometrekareye ulaşıyor.

Afrika: 10 milyon kilometrekare fark

Yaklaşık 30,4 milyon kilometrekare büyüklüğündeki Afrika, Ekvator hattının iki yanına yayılması sebebiyle Mercator projeksiyonunda kutup bölgelerine kıyasla çok daha az bozulmaya uğruyor. Kıtanın Akdeniz kıyıları ile en güney ucu enlem farkından ötürü haritada genişleyerek yaklaşık 40 milyon kilometrekarelik bir alana yayılsa da kuzeyindeki Avrupa ve Kuzey Amerika'nın katbekat fazla şişirilmesi nedeniyle Afrika küresel haritalarda gerçek ağırlığının aksine görsel olarak "küçülmüş ve ezilmiş" algısı yaratıyor.

Kuzey Amerika: Gerçekte Afrika'dan küçük

Gerçek yüzölçümü yaklaşık 24,7 milyon kilometrekare olan Kuzey Amerika, Equal Earth projeksiyonunda olması gereken oranda yer alırken Mercator haritasında Kanada, Alaska ve Grönland’ın etkisiyle 50 milyon kilometrekarenin üzerinde devasa bir alana yayılıyor. Bu bozulma nedeniyle Kuzey Amerika, gerçekte kendisinden yaklaşık 6 milyon kilometrekare daha büyük olan Afrika kıtasından çok daha heybetli algılanıyor.

Güney Amerika: Boyutunu koruyor

Yaklaşık 17,8 milyon kilometrekarelik yüzölçümüne sahip Güney Amerika, Ekvator çizgisine yakınlığı nedeniyle Mercator haritasında belirgin bir büyüme yaşamayarak yaklaşık 19 milyon kilometrekarelik bir boyutta kalıyor. Bu durum, yalnızca 2,1 milyon kilometrekare büyüklüğündeki Grönland ile neredeyse aynı genişlikte görünmesine yol açıyor.

Antarktika: Beyaz set

Yaklaşık 14,2 milyon kilometrekarelik yüzölçümüyle dünyanın en büyük beşinci kıtası konumundaki Antarktika, Equal Earth projeksiyonunda sınırları belirli bir kara parçası olarak temsil ediliyor. Mercator sisteminde ise kutup noktası harita sınırının altına sonsuz bir hat şeklinde yayılarak kıtayı 100 milyon kilometrekareyi aşan devasa beyaz bir sete dönüştürüyor.

Avrupa: Gerçekte Afrika'nın 3'te1'i

Yüzölçümü yaklaşık 10,2 milyon kilometrekare olan Avrupa, Equal Earth haritasında orantılı yerini alırken, yüksek enlemlerdeki konumu sebebiyle Mercator projeksiyonunda iki katından fazla genişleyerek 20 ila 25 milyon kilometrekarelik bir boyuta ulaşıyor. Bu yapay genişleme, gerçekte Afrika’nın yalnızca üçte biri büyüklüğünde olan kıtayı haritalarda Afrika ile yarışır bir hacme taşıyor.

Okyanusya: Mercator ile %40 yapay genişleme

Anakara Avustralya'nın yanı sıra Papua Yeni Gine, Yeni Zelanda, Tazmanya ve Pasifik'teki mikro ada devletlerini kapsayan yaklaşık 8,6 milyon kilometrekarelik Okyanusya, güneydeki adaların enlem etkisiyle Mercator haritasında yaklaşık yüzde 40 genişleyerek 12 milyon kilometrekareye ulaşıyor. 

Mercator neden hatalı?

Flaman coğrafyacı ve haritacı Gerardus Mercator tarafından 1569 yılında geliştirilen Mercator projeksiyonu, aslen denizcilik rotalarını kolaylaştırmak amacıyla tasarlandı. Küre şeklindeki Dünya'yı silindirik bir yüzeye aktarırken yön ve açıları koruyan bu sistem, gemicilerin pusulayla düz bir çizgi takip ederek yol alabilmesini sağlıyordu.

Denizde büyük bir kolaylık sunan bu model, kutuplara yaklaştıkça karasal alanı orantısız biçimde büyüterek coğrafi yanlışlıklara yol açtı.

Mercator haritalarının yüzyıllar boyunca küresel siyasette, eğitim sistemlerinde ve uluslararası basında standart kabul edilmesi, Avrupa ve Kuzey Amerika’nın olduğundan çok daha büyük, Ekvator çevresindeki Küresel Güney ve Afrika ülkelerinin ise olduğundan çok daha küçük algılanmasına neden oldu.

Kartograflar Bojan Savric, Tom Patterson ve Bernhard Jenny tarafından 2018 yılında geliştirilen Equal Earth projeksiyonu ise kıtaların ve ülkelerin birbirine göre olan gerçek coğrafi boyutlarını ve alan oranlarını koruyor.