Azerbaycan Hava Yollarına (AZAL) ait, Bakü-Grozni seferini gerçekleştiren Embraer 190 tipi yolcu uçağı, 25 Aralık 2024 tarihinde Kazakistan'ın Aktau kenti yakınlarında düştü. 67 yolcu ve mürettebatın bulunduğu uçak iniş için piste yaklaşmaya çalıştığı esnada sağ kanadının üzerine yan yatarak zeminde sürüklendi. Kazanın ardından Kazakistan Başbakan Yardımcısı Kanat Bozumbayev, düzenlediği basın toplantısında "uçaktaki 67 kişiden 38'inin hayatını kaybettiğini, 29'unun kurtulduğunu, ölenlerden 23'ünün Azerbaycan, 7'sinin Rusya, 6'sının da Kazakistan vatandaşı olduğunu" bildirdi. 

Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, kaza sonrası gerçekleştirdiği basın açıklamasında "Bana verilen bilgiye göre Bakü-Grozni seferini gerçekleştiren AZAL şirketine ait uçak, hava koşullarının kötüleşmesi sonucu rotasını değiştirerek Aktau Havalimanı yönüne doğru uçmaya başlamıştır ve iniş esnasında kaza meydana gelmiştir." ifadelerini kullandı.

Anadolu Ajansı'nın ulaştığı Azerbaycanlı yetkililer ise bugün yaptıkları açıklamada yolcu uçağının Rus hava savunma sistemleri tarafından hedef alındığını açıkladı.

Kazaya giden süreç ve havada son saniyeler

Embraer 190 tipi yolcu uçağının havadaki son hareketleriyle ilgili detayları uçuş takip firması "Flightradar 24" resmi X (eski adıyla Twitter) hesabı üzerinden takipçileriyle paylaştı. Uçağın, seferin son 74 dakikasında 100'den fazla irtifa değişimi yaşadığı ve bazı haritalarda uçuş rotasında yer yer sinyal kesilen bölgelerin olduğu ifade edildi. Uçaktan 06:07'da yeniden sinyal alındığı ve 21 dakika sonra kazanın gerçekleştiği bildirildi.

Yolcu uçağının iniş için piste yaklaştığı son saniyeler yerdeki bir kişinin cep telefonu kamerasına yansıdı. Görüntülerde, uçağın birkaç kez dalışa geçtikten sonra, pilotların müdahalesiyle yeniden irtifa kazanarak yükseldiği görüldü. Ancak uçak piste yaklaşmak için manevra yaptığı esnada, sağ kanadın üzerine yan yatarak zemine çarptı. İnfilak eden yolcu uçağı toprak zeminde metrelerce sürüklenip alev aldı ve parçalara ayrıldı.

Uçağın kontrolden çıktığı anlar, kabindeki bir yolcunun cep telefonu kamerasına da yansıdı. Yolcunun uçak düşmeye başladığı anlarda Kelime-i Şehadet getirdiği görüldü. Kabindeki oksijen maskelerinin indiği ve uçaktan motor sesinin gelmeye devam ettiği anlaşıldı. Aynı yolcu tarafından kaydedilen ve kaza sonrası basına yansıyan videolar olayla ilgili çok sayıda detayı ortaya çıkarttı. 

Uçak gövdesi neler anlatıyor?

Embraer 190 tipi yolcu uçağının zemine çarpmasının ardından uçak parçalara ayrıldı. Burun ve gövde kısmı şiddetli çarpışma ve çıkan yangının etkisiyle ağır hasar aldı. Uçağın kuyruk bölümü ise bütünlüğünü korudu.

Kaza sonrası olay yerinden dolaşıma giren videolarda, irtifa dümeninin yer aldığı sağ dengeleyicinin üzerinde onlarca irili ufaklı delik olduğu görüldü. 

Kaza öncesi kabinde kayıt yapan yolcunun cep telefonu kamerasıyla çektiği başka videoda, sol kanattaki flapların hasarlı oluşu dikkat çekti. 

Kaza mı yoksa saldırı mı?

Kazanın ardından çok sayıda sosyal medya kullanıcısı, gövdedeki hasara atıfta bulunarak uçağın saldırıya uğradığını yazdı.

Anadolu Ajansı'na konuşan üst düzey Azerbaycanlı yetkililer, Kazakistan’da düşen Azerbaycan Hava Yolları uçağının, Rus hava savunma sistemi tarafından hedef alındığı iddialarını doğruladı

Ukrayna Ulusal Güvenlik ve Savunma Konseyi Dezenformasyonla Mücadele Merkezi Başkanı Andriy Kovalenko X hesabından yaptığı paylaşımda;

"Bu sabah, Bakü'den Grozni'ye uçan bir Azerbaycan havayoluna ait Embraer 190 uçağı, bir Rus hava savunma sistemi tarafından düşürüldü. Ancak, bunun herkes için sakıncalı olduğunu kabul ederek, uçağın kalan kısımlarındaki delikler dahil, bunu örtmek için çaba gösterilecektir. Ayrıca, uçuş sırasında uçağın içinden delinmiş can yeleklerini ve diğer hasarları gösteren video görüntüleri de var.

Rusya, Grozni üzerindeki hava sahasını kapatmalıydı ancak bunu başaramadı. Uçak Ruslar tarafından hasar gördü ve hayat kurtarmak için acilen Grozni'ye indirilmek yerine Kazakistan'a gönderildi." ifadelerini kullandı.

AZAL yolcu uçağını Rus hava savunma sistemi mi düşürdü?

Azerbaycan Başsavcılığı, kaza sonrası ilk edinilen bilgilerin yolcu uçağının kuş sürüsüne çarptığı yönünde olduğunu açıklamıştı.

Ancak bazı haber kaynakları, Azerbaycan devlet yetkililerine dayandırdıkları haberlerde Bakü-Grozni seferini gerçekleştiren AZAL yolcu uçağının Rus Pantsir Hava Savunma Sistemi tarafından vurulduğunu yazdı. Ayrıca bölgede kullanılan elektronik harp sistemleri nedeniyle, yolcu uçağının haberleşme sistemlerinin havada kullanılamaz hale geldiği belirtildi. Uçağın Hazar Denizi'ne ulaşmasının ardından sistemlerinin yeniden aktif hale geldiği öne sürüldü. 

Haber metinlerinde, Rus yetkililerin hasarlı uçağın Grozni'ye inişine izin vermediği, bu nedenle pilotların rotasını Kazakistan'daki Aktau şehrine çevirdiği belirtildi.