Veri Bilimi Uzmanı Emre Durgut, ABD'nin, Devlet Başkanı Nicolas Maduro'yu alıkoymasıyla sonuçlanan Venezuela'ya askeri müdahalesinde sosyal medyanın rolüne ilişkin AA muhabirinin sorularını yanıtladı.
AA'nın WhatsApp kanallarına katılın, önemli gelişmeler cebinize düşsün.
🔹 Gündemdeki gelişmeler, özel haber, analiz, fotoğraf ve videolar için Anadolu Ajansı
🔹 Anlık gelişmeler için AA Canlı
Soru: Bir "savaş odasında" sosyal medya platformu X'i ve ekrandaki hesabı neden görüyoruz, böylesi bir anda bunun anlamı ve işlevi nedir?
Cevap: Bunun anlamı, sosyal medyanın Gerçek Zamanlı Açık Kaynak İstihbaratı'nın omurgası haline gelmesidir. Platformun reklamını yapmak da işin bir parçası. Bir kriz anında (Venezuela'daki son olaylarda gördüğümüz gibi) sahada olan gazeteciler, yerel tanıklar anında fotoğraflar, videolar ve konum verileri paylaşıyor. Bu durum, geleneksel bilgi toplama yöntemlerinin ötesinde, anlık bir pencere açıyor. Buradaki amaç, durumsal farkındalığı artırmaktır. Örneğin, bir hesabın paylaştığı görsel, askeri bir hareketliliği doğrulamak için kullanılabilir. Bu veriler henüz ham bilgi olsa da erken uyarı sağlaması açısından stratejik bir üstünlük kazandırır.
Soru: Geleneksel istihbarat raporları saatler süren analizlerden sonra yöneticilere ulaşırken, artık bir yönetici sahayı bir X kullanıcısıyla aynı anda görebiliyor. Bu durum askeri ve siyasi karar alma hiyerarşisini nasıl değiştiriyor?
Cevap: Bu değişim, istihbarat akışında bir devrim niteliğinde. Eskiden istihbarat, katman katman analiz edilip özetlenerek üst kademeye ulaşırdı, şimdi ise bir devlet başkanı X üzerinden sahadaki durumu milyonlarca kullanıcıyla aynı anda görebiliyor.
Askeri tarafta, planlar aylar öncesinden çok alternatifli olarak yapıldığı için oluşturulma aşamasında sosyal medyadan etkilendiğini düşünmüyorum. Venezuela örneğinde askeri planların eylül ayında hazır olduğuna dair paylaşımlar var. Ancak bir planın ifşa edilmesi önemli karar değişikliklerine de sebep olabilir. Siyasi tarafta ise liderler kamuoyu baskısını hissederek politikalarını değiştirebiliyor. Ancak bu, hatalı karar riskini artırıyor. Bu yeni düzende liderlerin veri okuryazarlığı kritik hale geliyor.
"Dezenformasyon artık modern savaşın standart bir taktiği"
Soru: Açık istihbaratın bu denli merkeze alınması, rakip aktörlerin X üzerinden "yemleme" veya "yanıltıcı operasyonlar" yapma iştahını nasıl etkiler?
Cevap: Açık istihbaratın merkezileşmesi, rakipleri kesinlikle manipülasyona teşvik ediyor. Bir rakip aktör, sahte hesaplarla "yemleme" yaparak dikkat dağıtabilir veya hedefi tuzağa çekebilir. Etki gücü yüksek ve maliyeti düşük olduğu için bu yöntemlerin kullanımı giderek artıyor.
Dezenformasyon artık modern savaşın standart bir taktiği. Ancak bu kaos, akıllı aktörler için bir fırsata da dönüşebilir. Rakibin ürettiği dezenformasyonun kaynağını ve yayılma biçimini analiz ederek, onların asıl niyetini ve korkularını tespit etmek mümkündür.
Soru: Bu odalarda sadece "ekrana bakılmadığını" biliyoruz. X'ten gelen ham veriyi ayıklamak ve doğrulamak için hangi yapay zeka ve veri madenciliği araçları bu sürece eşlik ediyor?
Cevap: Savaş odaları sadece ekran izlemekten ibaret değil, arka planda sofistike araçlar devrede. X'ten gelen ham veriyi ayıklamak için, yapay zeka tabanlı Doğal Dil İşleme modelleri paylaşımların duygusal tonu ve güvenilirliği değerlendiriliyor. Veri madenciliği tarafında, graph veritabanları hesap bağlantılarını haritalıyor, kümelenme algoritmalarıyla bot ağlarını tespit ediyor. Doğrulama için ise görüntü tanıma araçları fotoğrafların manipüle edilip edilmediğini anlayabiliyor. Bir fotoğraftan açık adresi belirlemek saniyeler sürüyor. Benim deneyimimde, bu araçlar gerçek zamanlı bir istihbarat akışı sunuyor.
"Stratejik olarak çeşitlendirme şart"
Soru: X platformunun kendi algoritmaları, hangi bilginin üstte çıkacağını belirliyor. Devletlerin, kararlarını özel bir şirketin (X gibi) algoritmasına emanet etmesi stratejik bir zafiyet doğurur mu?
Cevap: Devletlerin kararlarını özel bir şirketin algoritmasına emanet etmesi stratejik bir zafiyet yaratabilir. X'in algoritmaları ki bunlar kullanıcı etkileşimine dayalı bir şekilde hangi bilginin öne çıkacağını belirliyor. Devletler bu algoritmalara bağımlı hale gelirse, ticari veya politik kararlar ulusal güvenliği etkileyebilir. Ayrıca bazı devletlerin bu üstünlüğü ele geçirmek için milyonlarca dolar bütçe ayırdığını okuyoruz. Stratejik olarak çeşitlendirme şart: Birden fazla yerli ve milli platform ve kendi yapay zeka araçlarımızla liderlik kurmak zorundayız.
Soru: Savaş odasındaki analiz ekipleri, platformdaki yoğun bot trafiğini ve dezenformasyonu gerçek zamanlı olarak nasıl ayırt ediyor?
Cevap: Analiz ekipleri, botları ayırt etmek için çok katmanlı bir yaklaşım kullanıyor. Gerçek zamanlı olarak, makine öğrenmesi modelleri hesap davranışlarını inceliyor: Paylaşım sıklığı, dil desenleri, konum tutarsızlıkları gibi metrikler kullanılıyor. Hesapların insan mı yoksa otomatik mi olduğu skorlanıyor.
Dezenformasyon için ise,bir haberin bot kümelerinden mi yoksa organik kullanıcılardan mı yayıldığı çeşitli algoritmalarla belirlenebiliyor. Paylaşımın hedef niyeti belirlenmeye çalışılıyor. Sonra bunlar yöneticiler için görselleştiriliyor: Yüksek riskli içerikler kırmızı ile etiketleniyor. Deneyimlerime göre, başarı oranı yüzde 80-90'larda, ama insan gözetimi her zaman kritik.
"Bu yeni bir asimetrik güç"
Soru: Bir mikroblog sitesinin ulusal güvenlik stratejisinin parçası haline gelmesi, platform sahibine (X'in sahibi Elon Musk gibi) devletler üzerinde kontrolsüz bir güç veriyor mu?
Cevap: Evet, devletler bu gücü dengelemek için regülasyonlar yapsa da bu platform sahiplerine jeopolitik bir kaldıraç gücü sağlıyor. Algoritma değişiklikleri, içerik moderasyonu kararları veya erişim kısıtlamaları devlet politikalarını etkileyebilir. Bu yeni bir asimetrik güç: Musk'ın Venezuela krizi sırasında platformu nasıl yönettiği, bilgi akışını şekillendirdi.
Stratejik olarak, bağımsızlık için gerçek anlamda zincirleme yatırımlar yapılarak dünya çapından çeşitlendirme sağlanmalıdır.