Gökhan Çeliker
29 Nisan 2026•Güncelleme: 29 Nisan 2026
NUN Eğitim ve Kültür Vakfı Yönetim Kurulu Başkanı Albayrak, The Jakarta Post gazetesi için bir yazı kaleme aldı.
Nisan 1955'te Endonezya'da düzenlenen Bandung Konferansı'na atıfta bulunan Albayrak, konferans katılımcısı ülkelerin "kendi gündemlerini belirlemek" amacıyla toplandığını hatırlattı.
Albayrak, söz konusu konferansa Batılı güçlerin davet edilmediğine dikkati çekerek bunun, bilinçli bir tercih olduğunu vurguladı.
Batı'nın olmadığı toplantıların "önemsiz sayıldığı bir dünyada" Bandung'un insanlığın çoğunluğunun kendi yolunu çizebileceğini ilan ettiği değerlendirmesini yapan Albayrak, ortaya çıkan Bağlantısızlar Hareketi ile bunun gerçekleştirildiğini kaydetti.
Albayrak, Bağlantısızlar Hareketi'nin yalnızca diplomatik bir duruş olmadığını; dünyanın, kendisine dayatılan çerçevelerden daha geniş olduğunu ilan eden bir çıkış olduğunu belirtti.
Bu iddianın hala tamamlanmadığını kaydeden Albayrak, "Bandung kuşağının karşı karşıya kaldığı şey, yalnızca siyasi bağımlılık değildi; aynı zamanda adlandırılması daha zor, bu yüzden de ortadan kaldırılması daha güç bir durumdu: Bilme biçimlerinin bağımlılığı." ifadelerini kullandı.
Albayrak, sosyolog Syed Hussein Alatas'ın buna "esir zihin" ismini verdiği değerlendirmesini yaparak bunu kendi toplumunu yalnızca dışarıda üretilmiş kategorilerle inceleyen, ödünç alınmış araçları evrensel doğrular gibi kabul eden entelektüel olarak nitelendirdi.
Esir zihnin, esaretinin farkında olmadığının altını çizen Albayrak, "Zaten sömürgeciliğin entelektüel mirası tam da bunu sağlamak üzere tasarlandı." değerlendirmesini yaptı.
Albayrak, Bandung Konferansı'nın siyasi bağımsızlık mücadelesinde bir dönüm noktası olduğunu kaydederek buna rağmen düşüncenin, bilginin ve hayal gücünün bağımsızlığının ulaşılmasındaki güçlüklere işaret etti.
"Bu anlamda sömürgecilik 1960'larda sona ermedi, biçim değiştirdi." diyen Albayrak, şunları kaydetti:
"Finansal sistemler, eğitim modelleri ve hukuki çerçeveler, sömürge düzenini doğal ve kaçınılmaz gösterecek şekilde yeniden yapılandırıldı. Bugün 'post-kolonyal dünya' dediğimiz şey, aslında yeni bir dil altında işleyen ve kesintisiz bir sürekliliği koruyan sömürgeciliğin devamı."
Mevcut durumunun en doğru şekilde "yeniden sömürgeleşme" çağı olarak okunması gerektiğini aktaran Albayrak, "Fakat bu Batı merkezli düzen artık sadece tartışılmıyor; gözle görülür biçimde çözülüyor; bunun en çarpıcı örneği Gazze'dir. Gazze'nin ortaya çıkardığı şey, modern dünyayı yönetmesi beklenen normatif mimarinin çöküşüdür." ifadelerine yer verdi.
İstanbul'da "Dünya Sömürgecilikten Arınma Forumu" yapılacak
Geçmişin sömürgeci miraslarını anlamak ve bilginin daha adil bir şekilde üretildiği bir gelecek inşa etmek amacıyla yola çıkan Dünya Sömürgecilikten Arınma Forumu 11-12 Mayıs'ta İstanbul'da yapılacak.
Farklı coğrafyaların seslerini ve birikimlerini İstanbul'da buluşturacak olan forum, akademik dünyada yeni bir ortak akıl inşa etmeyi amaçlıyor.
Forumun akademik çerçevesi, sosyolog Esra Albayrak’ın "Bandung'un Ötesi: Zihni Sömürgecilikten Arındırmanın Acil Görevi" başlıklı analiziyle şekilleniyor.
İstanbul’da düzenlenecek bu buluşmanın ana teması "Bilgi Üretimi ve Dolaşımının Sömürgecilikten Arındırılması" olarak belirlendi.
Forumla ilgili detaylı bilgiye, decolonizationforum.org adresinden ulaşılabiliyor.
