İnsanlık tarihinin en ilkel tepkilerinden biri olan "korku", modern dünyada güvenli koltuklarda tecrübe edilen kontrollü bir haz kaynağına dönüşüyor. Gerçek tehdit içermeyen ancak zihni en uç sınırlarına kadar zorlayan kurgusal dehşet unsurları, beynin derinliklerinde birer "ödül mekanizması" olarak işleniyor.
Anadolu Ajansı'nın (AA), "Korkunun Anatomisi" başlıklı dosya haberinin ilk bölümünde, korkunun insan zihni ve bedeni üzerindeki etkileri ile "güvenli bölgede risk" arayışının biyolojik temelleri ele alındı.
Kitaplardan filmlere, video oyunlarından perili ev deneyimlerine kadar milyonlarca insan, gerçek hayatta uzak duracağı durumlara kontrollü bir şekilde maruz kalmayı tercih ediyor.
Bilimsel araştırmalar, insanların korku içeriklerine olan tutkusunun temelinde biyolojik bir denge arayışı olduğunu gösteriyor.
İnsan beyni korku unsuruyla karşılaştığında, duyguların işlenmesinden sorumlu amigdala devreye girerek "tehdit algısı" oluşturuyor ve vücudu adrenalin ile kortizol salgılamaya hazırlıyor. Buna karşılık prefrontal korteks, bu durumun gerçek bir tehlike içermediğini fark ederek korku etkisini heyecana dönüştürüyor.
Araştırmalar, bu durumu "güvenli bölgede risk" olarak tanımlıyor. Bilim insanı Dolf Zillmann'ın 1971 tarihli "Uyarma Transferi Teorisi"ne göre, korku unsuru ortadan kalktığında vücutta kalan yüksek uyarılma seviyesi, yerini rahatlama ve haz hissine bırakıyor. Bu süreç, kişinin gerçek hayatın stresinden kısa süreliğine uzaklaşmasını sağlayan bir ödül mekanizması olarak çalışıyor.
İlginç olan ise bu mekanizmanın yalnızca gerçek tehlikelerde değil, film, kitap ya da oyun gibi tamamen güvenli ortamlarda da devreye girebilmesi. Bu da insan beyninin korkuyu yalnızca hayatta kalma refleksi olarak değil, aynı zamanda gerçekte yaşanmadan da deneyimlenebilen bir duygu olarak işlediğini gösteriyor.
Korku deneyiminin güvenli ortamlarda yaşanmasının psikolojik bazı faydaları da bulunuyor. Araştırmalar, korku içeriklerini tüketen insanların, gerçek dünyadaki belirsizlikler ve travmatik olaylara karşı daha dirençli olabileceğini öne sürüyor.
Arizona State Üniversitesinde psikolog Coltan Scrivner, AA muhabirine yaptığı açıklamada, korku deneyiminin okuyucuda gerçek bir tehlike simülasyonu oluşturduğunu belirtti.
Yazar Scrivner, hikayelerdeki kötü karakterler ve tehlikeli durumların, gerçek hayatta karşılaşılabilecek riskleri taklit ederek okurun empati yoluyla korku deneyimine dahil olmasını sağladığını söyledi.
Kişinin tehlikeli, ürkütücü veya rahatsız edici olana karşı duyduğu doğal ilgi anlamına gelen "Karanlık merak" kavramına değinen Scrivner, bunun, insanların korku içeriklerine bilinçli olarak yönelmesindeki en güçlü psikolojik faktörlerden biri olarak öne çıktığını kaydetti.
Scrivner, "(Güvenli ortamda korku deneyimi) Bunlar, kaygı duyguları için bir boşalma alanı olarak işlev görebilir ve korku ile kaygı gibi zor duyguları nasıl düzenleyeceğinizi öğrenmenize yardımcı olabilir." dedi.
İnsanlar korku filmleri, perili ev deneyimleri, ekstrem aktiviteler ve benzeri deneyimler aracılığıyla bilinçli olarak korkuyu deneyimleyerek hem kendilerini test ediyor hem de duygusal sınırlarını keşfediyor.
Danimarka'daki Aarhus Üniversitesinde Profesör ve Recreational Fear Lab'in Eş Direktörü Mathias Clasen de korku deneyimlerinin yalnızca kaçınılan bir duygu değil, aynı zamanda insanın dünyayı anlama biçimlerinden biri olduğunu belirtti.
Clasen, "korku paradoksu" olarak adlandırılan durumun, insanların neden isteyerek korku içeriklerine yöneldiğini açıkladığını ifade etti.
Korkunun haz vermesi için belirli bir seviyede kalması gerektiğini vurgulayan Clasen, şunları kaydetti:
"Eğlence amaçlı korku deneyiminin zevkli olabilmesi için tatlı noktanızı vurması gerekir. Çok korkutucu ya da çok sıkıcı olmamalıdır. Ancak bu deneyim tatlı noktanızın dışına çıkarsa, insanlar bazen gerçekten olumsuz tecrübeler yaşayabiliyor. Bu yüzden, korku temalı bir ortamda yetişkin insanların korkudan kelimenin tam anlamıyla bayıldığını görmek beni şaşırtan bir şey oldu."
Fizyolojik ölçümlerde orta düzeydeki uyarılmanın en yüksek hazzı verdiğini gördüklerine dikkati çeken Clasen, bu durumdaki kişilerin kalp atış hızları yükselip alçaldığını ancak aşırı bir dalgalanma yaşanmadığını, durumun çok korkutucu olduğunu düşünenlerde kalp atış hızı değişkenliği aşırı seviyeye çıktığını belirtti.
Clasen, sürecin temelinde ayrıca öğrenme ve adaptasyon motivasyonunun bulunduğunu ifade ederek, korkunun kontrollü ortamlarda bir tür "simülasyon" işlevi gördüğünü vurguladı.
"Belirli bağlamlarda korku, öğrenme ve kişinin dünyayla başa çıkmaya hazırlanması için bir araç haline gelir." diyen Clasen, korkuyu, kişinin olası risklere karşı zihinsel hazırlık yaptığı deneyim alanı olarak değerlendirdi.
Clasen, korku deneyimlerinin bağışıklık sistemi üzerine olumlu etkisi olabileceğine dair bulgulara ulaştıklarını anlatarak, kontrollü korkuyu bir tür "aşıya" benzetti.
Profesör Clasen, "Korku filmi izlemek gibi aktiviteler, stresle başa çıkma becerinizi geliştirebilir. Pandemi döneminde yaptığımız araştırmada, korku filmi hayranlarının psikolojik direncinin daha yüksek olduğunu gördük. Korkuyla ilgilenmek dahil eğlence amaçlı korku deneyimlerinin, günlük hayatınızdaki stres faktörleriyle başa çıkma becerinizi geliştirmenin bir yolu olabileceği fikrini hem benimsiyorum." diye konuştu.
PODCASTTÜMÜNÜ GÖR
PODCAST
