Temmuz ayı dış ticaret verileri Ticaret Bakanı Ömer Bolat ve Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) Başkanı Mustafa Gültepe'nin katılımıyla TİM Dış Ticaret Kompleksi'nde düzenlenen toplantıda açıklandı.
Bakan Bolat, burada yaptığı konuşmada, dünya ekonomisinin 2026 yılına artan korumacılık ve jeopolitik risklerle beraber girdiğini, şubat ayının sonunda Körfez'de başlayan ABD/İsrail-İran Savaşı'nın Körfez ülkelerine yayıldığını ve bunun dünya ekonomisini zorladığını kaydederek, başta enerji, petrokimya ürünleri ve gübre gibi temel endüstriyel ham maddelerde ve girdilerde büyük fiyat artışlarının gerçekleştiğini ve arz/tedarik sıkıntılarının baş gösterdiğini söyledi.
Ateşkesin enerji fiyatlarında bir nebze gerileme getirse de temmuzun ilk haftasından itibaren ABD ile İran arasındaki gerilimin yeniden arttığını, Rusya-Ukrayna Savaşı'nın giderek hızlandığını ve Karadeniz'deki gemilere yönelik saldırıların başladığını anlatan Bolat, navlun ve sigorta bedellerindeki artışlara işaret etti.
Bolat, Kızıldeniz'de Husilerin petrol gemilerine yönelik saldırılarından bahsederek, Körfez, Karadeniz ve Kızıldeniz'de sıkıntılı sürecin halen sürdüğünü, bunların bir an önce bitmesini ümit ettiklerini, bu konuda Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın ve Dışişleri Bakanlığının ellerinden gelen gayretleri her yerde gösterdiğini anlattı.
Bakan Bolat, istihdamda geçen hafta açıklanan yüzde 7,6'lık işsizlik rakamının 2005'ten bu yana görülen en düşük oran olarak tarihe geçtiğini belirterek, "Burada sevindirici olan istihdam sayısının 32 milyon 733 bine yükselmesi ve 33 milyon sınırına gelmesi. İşsiz sayısı da artık 2,5 milyona doğru gerileme seyrine girdi." dedi.
Bugün açıklanan enflasyon rakamlarına değinen Bolat, şu değerlendirmelerde bulundu:
"Temmuzda savaşlar nedeniyle artan enerji fiyatlarının ulaştırma sektörüne olumsuz yansıması ile başta Karadeniz ülkeleri olmak üzere bazı endüstriyel ve tarımsal ham maddelerde görülen fiyat artışlarına rağmen gerçekleşme beklenenin altında kalmıştır. TÜFE, aylıkta temmuzda yüzde 1,78'e geriledi. Geçen yılın rakamı yüzde 2,06 idi. Daha iyi bir performans gösterdi. Yıllıkta da yüzde 31,75'e geriledi. O da haziranda yüzde 32,11 idi."
Ticaret Bakanı Bolat, temmuz ayı ihracat rakamları ile ilgili güzel haberler verebildiklerini ifade ederek, sözlerini şöyle sürdürdü:
"Temmuz ayı rekor bir ihracatla 25 milyar 600 milyon dolara yükseldi. Yüzde 2,9, yaklaşık yüzde 3'lük bir artış bu. Tarihteki en yüksek temmuz ihracatı olarak rekor oldu. Yine tüm zamanların en yüksek ikinci aylık ihracatı olarak da rekora bir adım yakın olarak gerçekleşti. Yıllıklandırılmış ihracatta 278,6 milyar dolarla bugüne kadar elde ettiğimiz en yüksek yıllık mal ihracat rakamına ulaştık. Hizmetler ihracatında da tahminlerimize göre temmuz itibarıyla 122,6 milyar dolarlık bir yıllıklandırılmış ihracat gerçekleşeceğini tahmin ediyoruz. Toplamda yıllıklandırılmış 401,1 milyar dolara yükseldi. Geçen ay 400,3 milyar dolardı. Bu ay da 401,1 milyar dolara ulaştık. Bu da rekor. Yani temmuzda 3 rekor rakamı elde edilmiş oldu."
Bolat, temmuzda mal ihracatında 712 milyon dolarlık artış yaşandığını belirterek, "Temmuz ithalatı da yüzde 5,2 artışla 33 milyar dolar gerçekleşti. Burada da tam rakam 32 milyar 989 milyon dolar." dedi.
Bakan Bolat, ocak-temmuz dönemi rakamlarını paylaşarak, 7 ayda ihracatın yıllık bazda yüzde 3,4 artarak 161 milyar 601 milyon dolara ulaştığını, 7 ayda ihracatın 5,3 milyar dolar arttığını söyledi.
Bu dönemde ithalatın yüzde 4,7 artarak 222 milyar 109 milyon dolara yükseldiğini, net artışın 9,9 milyar dolar olarak gerçekleştiğini dile getiren Bolat, "Temmuzda dış ticaret açığımız 7,3 milyar dolar olarak gerçekleşti. Yüzde 14 artış var. Ocak-temmuzda dış ticaret açığımız yüzde 8,2'lik artışla 60,5 milyar dolar oldu." diye konuştu.
Bolat, son bir yılda mal ihracatında 9 milyar 230 milyon dolarlık net artış gerçekleştiğini kaydederek, son bir yılda artış oranının yüzde 3,4 olduğunu bildirdi.
Ticaret Bakanı Bolat, son bir yılda net ithalatın 17,6 milyar dolar arttığını ve artış oranının yüzde 4,9 olarak gerçekleştiğini belirterek, şu ifadeleri kullandı:
"Açık durumuna baktığımızda 96,7 milyar dolarla son bir yılın dış ticaret açık rakamını görüyoruz. Geçen yıl sonu aralığı 92,2 milyar dolarla tamamladığımızı düşündüğümüzde şunu görebiliyoruz, bölgemizde, kuzeyimizde, doğumuzda, güneyimizdeki bu kadar savaşlara, enerji ve ham maddelerdeki olumsuz etkiler, fiyat artışları, navlun, sigorta ve taşımacılıktaki artış maliyetlerine rağmen dış ticaret açığımız son bir yılda sadece ve sadece 4,4 milyar dolarlık artış kaydetti. Aralık ayına göre 4 milyar 550 milyon dolar artış oldu. Bu tolere edilebilir bir durum. Dış ticaret açığı kontrol altında, istikrarlı tablosunu devam ettirmektedir."
Bolat, 7 ayda avro/dolar paritesinin temmuzda ihracatçıların aleyhine çalıştığını belirterek, "Geçen yıl 1,18 iken bu ay 1,14 ortalamayla burada 300 milyon dolar kaybımız oldu. Takvim etkisi olarak ise bir cuma fazlamız vardı. Bir çarşamba eksiğimiz vardı. Bu da yaklaşık 500 milyon dolar lehimize çalıştı. Yani ikisinde artı eksi 200 milyon dolar lehimize çalışan takvim ve parite etkisinden bahsedebiliriz." diye konuştu.
Toplantıda konuşan Bolat, ocak-temmuz dönemi ihracatında Kuzey Amerika pazarında kayda değer artış yaşandığını, AB ihracatının yüzde 2,5 ile istikrarlı bir şekilde yükselmeye devam ettiğini belirterek, OECD ülkelerinde yüzde 2,2, İslam İşbirliği Teşkilatı üyelerinde yüzde 1 ihracat artışı görüldüğünü söyledi.
Savaşın yaşandığı ve 8-9 ülkenin bulunduğu Körfez bölgesine ihracatın ocak-temmuz döneminde yıllık bazda yüzde 9,3 azaldığını anlatan Bolat, sözlerini şöyle sürdürdü:
"İhracatımızda 7 ayda en çok artış gösteren ülkeler, ABD 759 milyon dolarla yüzde 8,1, Çin 633 milyon dolarla yüzde 35, İtalya 607 milyon dolarla yüzde 118, Mısır 522 milyon dolarla yüzde 23, Ukrayna 465 milyon dolarla yüzde 21. Azalış gösteren ülkelere baktığımızda, Körfez'de savaşın yaşandığı bölgede olumsuzluk bariz bir şekilde gözüküyor. Birleşik Arap Emirlikleri'nde (BAE) yaklaşık 1 milyar dolar, Yunanistan'da 925 milyon dolar, Irak'ta 515 milyon dolar, İngiltere'de yaklaşık yarım milyar dolar, Cezayir'de de 286 milyon dolar azalış var."
Bakan Bolat, fasıllar bazında bakıldığında yılın 7 ayında ihracatın en çok arttığı sektörlere işaret ederek, şu değerlendirmelerde bulundu:
"Elektrikli makine ve cihazlarda 1,3 milyar dolar, gemi ihracatımızda yaklaşık 1 milyar dolar, meyve ihracatımızda 801 milyon dolar, savunma sanayisinde 800 milyon dolar, plastik sektöründe de 753 milyon dolar artışımız var. Azalış gösteren sektörlerde ise işlenmemiş ve işlenmiş altın, gümüş, mücevheratta toplamda 1,2 milyar dolar azalış var. Bunun en önemli nedeni BAE ve Irak'taki azalış. İnorganik kimyasallarda 752 milyon dolar, mineral yakıtlarda 546 milyon dolar azalış var. Enerji arz kaygılarının olduğu bir ortamda 'önce eve lazım' anlayışıyla kendi içimizde tedariklerimizi yapmak zorunda olduğumuz için ihracata yönelebilecek ürün de azalıyor. Hububatta 301 milyon dolar, kakaoda da 206 milyon dolar azalış var."
Bolat, ocak-temmuz döneminde ihracatın yıllık bazda tarımda yüzde 3, sanayi ürünlerinde yüzde 2,4, madende yüzde 20,1 arttığını söyledi.
Yılın 7 ayında orta yüksek ve yüksek teknolojili ürünlerin ihracatının net 4 milyar dolar arttığını ve toplamdaki payının yüzde 44'e yükseldiğini belirten Bolat, "Bu da Türk ekonomisi açısından katma değeri yüksek ürünler ihracatı yaptığımızı göstermektedir." dedi.
Ticaret Bakanı Bolat, temmuzda ithalatın geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 5,2 artarak 33 milyar dolara yaklaştığını aktaran, şu bilgileri verdi:
"Burada nispeten dengeli bir artış gerçekleşti. Bölgemizdeki jeopolitik savaşların ve gerilimlerin ekonomiye, enerji maliyetlerine, taşımacılığa yansıması anlamında net artış 1,6 milyar dolarda kaldı. İthalatımızın en fazla arttığı ülkelere baktığımızda Çin yükselmeye devam ediyor. İlk 7 ayda yüzde 10'a yakın ithalat artışı var, 2,8 milyar dolar. Toplamda da 31,5 milyar dolarla ithalatımızda birinci. ABD'de de ilk 7 ayda 1,5 milyar dolar ithalat artışımız var. Bunun ana faktörü LNG ithalatımızda Amerikan kaynaklarında artış gerçekleşmesi. ABD'den ithalatımız 11,5 milyar dolar oldu 7 ayda. Brezilya'dan ithalat 1 milyar dolar arttı. Bu da tarım ham maddelerinden ve cevher ithalatındaki artıştan kaynaklanıyor. AB'den ithalatımız yüzde 2,8 azalmış."
Bolat, ithalatın motorlu kara taşıtlarında 3,3 milyar dolar, altın, gümüş ve mücevheratta 2,1 milyar dolar, kakaoda yaklaşık 500 milyon dolar, hava ve uzay taşıtlarında 350 milyon dolar, elyaf ve iplikte 185 milyon dolar azaldığını söyledi.
Bakan Bolat, "Özellikle hazır giyim ve konfeksiyondaki ihracat kaybımız artık sıfıra doğru yaklaşıyor. Bundan sonra inşallah artışa geçecek. Tekstilde yani iplik ve kumaş sektörlerindeki ihracatlarımızda ise artıya geçtik. Artık yukarı doğru yükseleceğiz." diye konuştu.
İthalatın en çok arttığı sektörlere değinen Bolat, mineral yakıtlarda 2,7 milyar dolar, elektrikli makine ve cihazlarda 2,1 milyar dolar, bakırda 1,3 milyar dolar, kazan ve makinede 1,1 milyar dolar, eczacılık ürünlerinde yaklaşık 1 milyar dolar ithalat artışı yaşandığını anlattı.
Bolat, ithalatın ocak-temmuz döneminde tüketim mallarında 2,8 milyar dolar azaldığını, yatırım mallarında 700 milyon dolar, ham maddede yaklaşık 12 milyar dolar arttığını söyledi.
Bakan Bolat, yılın ikinci yarısında genelde ihracatın hızlandığını belirterek, siparişlerin ağustosun sonundan itibaren arttığını, ihracatta daha çok rekorlar kıracaklarını vurguladı.
Görevde bulundukları son 39 ayın 28'inde ihracatın arttığını dile getiren Bolat, "39 ayın 21'inde hep aylık rekorlar kırdık. Bundan sonra da inşallah rekor kırmaya devam ediyoruz." dedi.
Ticaret diplomasisine verdikleri öneme, yılın geride kalan döneminde gerçekleştirdikleri ziyaretlere, resmi görüşmelere, ağırladıkları heyetlere ve imza attıkları anlaşmalara değinen Bolat, özellikle Suriye ve Iraklı yetkililer ile önemli görüşmeler yaptıklarını, güzel işbirliklerine imza attıklarını anlattı.
Bolat, "Yeni Irak hükümeti ve Başbakanı Türkiye ile her alanda ekonomik, sosyal, kültürel, ulaştırma ve enerji işbirliğine hazır olduklarını sürekli olarak ifade ettiler." diye konuştu.
Türkiye ile Irak arasında Irak-Türkiye Boru Hattı üzerinden Ceyhan Limanı'na günlük en az 750 bin varil ham petrol taşınması ve yüklenmesine ilişkin imzalanan anlaşmadan bahseden Bolat, bu gelişmelerin iki ülke arasındaki ticareti artıracağını vurguladı.
Bolat, temmuzda AB yetkilileri ile "Made in EU" konusunda 2 gün süren temaslarının olduğunu anımsatarak, bu konudaki detayları paylaştı.
Bakan Bolat, "Çarşamba günü İspanya, perşembe günü ise Polonya'nın ekonomi ve ticaret bakanları ile görüşmek için oraya gideceğiz. Türkiye adına önemli bir dönüm noktası olan Sanayi Hızlandırma Yasası ile ilgili gelişmelerde ülkemizin pozisyonu adına kritik ziyaretler ve görüşmeler yapıyoruz." şeklinde konuştu.
Ticaret Bakanı Bolat, ihracatçı firmalara sunulan destekleri anlatarak, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının (TCMB) döviz dönüşüm desteğinde temel oranın yüzde 3 olarak uygulanması kararını 6 ay daha uzattığını söyledi.
Bolat, "İkinci bir hayırlı gelişme de bu döviz dönüşüm desteğinden daha fazla firmanın ve özellikle emek yoğun işçi çalıştıran firmaların da faydalanabilmesi için yeni bir çalışma düzenine geçecekler. Bunun da uygulama tebliğini 1 Ekim itibarıyla açıklayacaklarını ifade ettiler."dedi.
İhracat bedeli satış yükümlülüğünün daha önce yüzde 35'e düşürüldüğünü anımsatan Bolat, "O da 6 ay süreyle yine yüzde 35 olarak 31 Ocak 2027'ye kadar uzatıldı." dedi.
Bolat, reeskont kredilerinde günlük limitin artırıldığından ve bu konuda sağlanan desteklerden bahsederek, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, TCMB, Türk Eximbank, İhracatı Geliştirme AŞ (İGE) tarafından sunulan teşvik ve hibelerle ilgili bilgiler verdi.
Bakan Bolat, sözlerini şöyle sürdürdü:
"Cumhurbaşkanımızın 'Türkiye Yüzyılı'nı ticaretin yüzyılı yapalım' hedefi doğrultusunda yatırım, üretim, ihracat, istihdam konusundaki büyük hedeflerimize ulaşmak için özel sektörümüzle, ihracatçılarımızla, ilgili finans kuruluşlarımızla, diğer bakanlıklarımızla yorulmadan, yılmadan, canla başla çalışmaya devam edeceğiz. Türkiye'mizi yatırımlar için cazibe merkezi transit ticaret, lojistik merkez, tedarik merkezi alanında önemli bir dünya üssü ve merkezi haline getireceğiz."
Konuşmasının ardından gazetecilerin sorusu üzerine Bolat, döviz dönüşüm desteğinin uzatılmasını "iyi ve hayırlı bir gelişme" olarak nitelendirerek, bu konuda yapılacak herhangi bir çalışmanın Hazine ve Maliye Bakanlığı ile TCMB'nin konusu olduğunu söyledi.
Toplantıda konuşan Mustafa Gültepe, ihracatta yılın ikinci yarısına artışla başladıklarını, temmuzda bugüne kadarki en yüksek ikinci aylık ihracatın gerçekleştiğini kaydetti.
Her artışın ihracatçıları motive ettiğini dile getiren Gültepe, "Her artış, daha yüksek hedeflere ulaşma azmimizi güçlendiriyor. Ama bir gerçeği de unutmuyoruz. İhracatta elde ettiğimiz sınırlı artışlar, işlerin yolunda gittiğini göstermiyor. Üç yıldır yüksek maliyet sorunuyla mücadele ediyoruz. Birçok sektörümüzün rekabetçiliği zayıfladı." açıklamalarında bulundu.
Gültepe, temmuz ayı ihracatında artış olsa da ilk kez ihracat yapan firma sayısının azaldığını, ihracatı tüm sektörlere ve tabana yayamadıklarını ifade etti.
Türkiye'nin küresel ihracattan aldığı payın düştüğünü söyleyen Gültepe, "Sanayimiz üç yıldır gittikçe güç kaybediyor. Erken sanayisizleşme riski büyüyor. Böyle bir dönemde uygun maliyetle finansmana erişimde de zorlanıyoruz. Reeskont kredisinde limit 5 milyar liraya çıkarıldı. Sayın Cumhurbaşkanımıza bir kez daha şükranlarımı sunuyorum. Ancak bu kredilerde çok büyük yığılma var. Piyasadan borçlanmanın maliyeti ise yüzde 45-50'den başlıyor. Dolayısıyla ihracatçı daha uygun maliyetli kredi kullanmak için reeskont kredilerini kullanmak istiyor." diye konuştu.
Gültepe, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının yüzde 3'lük döviz dönüşüm desteğinin süresinin 6 ay daha uzatılmasını memnuniyetle karşıladıklarını ifade etti.
Gültepe, temmuzda 25,6 milyar dolarlık ihracatla bugüne kadarki en yüksek temmuz ayı ihracatını gerçekleştirdiklerini hatırlatarak, "Aralık 2025'ten sonra en yüksek ikinci aylık ihracat hacmimize ulaştık." dedi.
7 aylık ihracatın 161,6 milyar dolara yükseldiğini hatırlatan Gültepe, 12 aylık ihracatın 279 milyar dolara yaklaştığını, hem 7 aylık hem de 12 aylık ihracatta yüzde 3,4 artıda olduklarını belirtti.
Temmuzda 19 sektörün ihracatı artarken, 7'sinde düşüş yaşandığını kaydeden Gültepe, "İlk 5 sektöre baktığımızda, otomotiv sektörümüz 3,6 milyar dolarla birinci, kimya sektörümüz 3 milyar dolarla ikinci, elektrik ve elektronik sektörümüz 1,8 milyar dolarla üçüncü, hazır giyim ve konfeksiyon 1,58 milyar dolarla dördüncü ve uzun zamandan sonra ilk kez demir ve demir dışı metaller sektörümüz ise 1,4 milyar dolarlık ihracat gerçekleştirerek ilk beşte yer aldı." bilgilerini verdi.
Gültepe, otomotiv ve kimya sektörünün temmuzda da yine ilk iki sırayı paylaştığını belirterek, söz konusu iki sektörü ihracatta lokomotif güç olarak tanımladı ve temmuz ayında bu sektörlerin daraldığını gördüklerini kaydetti.
Otomotiv sektörünün yüzde 6,5, kimya sektörünün ise yüzde 11,4 gerilediğini ifade eden Gültepe, "Temmuzda ihracatı en fazla artış gösteren ilk üç sektörümüz, yüzde 144 ile yaş meyve ve sebze, yüzde 18,4 ile demir ve demir dışı metaller ve yüzde 15,4 ile elektrik ve elektronik oldu. Bu üç sektördeki toplam ihracat artışı 633 milyon dolar oldu." değerlendirmesini yaptı.
TİM Başkanı Gültepe, temmuzda 47 ilin ihracatını artırdığını belirterek, "1108 firmamız ilk kez ihracat yaptı. Bu firmalarımızın ihracatımıza katkısı 166 milyon doları aştı. Parite hazirandan sonra temmuz ayında da ihracatımızı negatif etkiledi. Yaklaşık 290 milyon dolarlık parite kaynaklı kayıp yaşadık." dedi.
İhracatta yaşanan zorlukların sadece maliyetlerle sınırlı olmadığına işaret eden Gültepe, Uluslararası Para Fonu'nun (IMF) verilerine göre küresel ticarete müdahalelerin tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştığını, IMF ile Dünya Bankasının birlikte açıkladığı Ticaret Politikası Aktivite Endeksi'nin tarihi zirvede olduğunu kaydetti.
Gültepe, benzeri görülmemiş bir korumacılık dalgasıyla karşı karşıya olunduğunu dile getirerek, "Dünya hızla serbest ticaretten uzaklaşıyor. ABD’nin geçen hafta açıkladığı tarifelerden de görüleceği üzere gümrük duvarları her geçen gün daha da yükseliyor. Biz tüm zorluklara rağmen, üretmeye, ihracat yapmaya, firmalarımız için yeni pazarlar aramaya devam ediyoruz." açıklamalarında bulundu.
Temmuz ayında TİM ve İhracatçı Birlikleri olarak 2 ticaret heyeti, 17 fuar katılımı ve 1 UR-GE faaliyeti gerçekleştirdiklerini aktaran Gültepe, bu ay Brezilya, Polonya ve Suriye'de heyetler düzenleyeceklerini de sözlerine ekledi.
PODCASTTÜMÜNÜ GÖR
PODCAST
