Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Başkanı Fatih Karahan, TBMM Plan ve Bütçe Komisyonuna, TCMB Kanunu gereğince Bankanın faaliyetlerine ilişkin sunum yaptı.
Geçen aylarda jeopolitik gelişmelerin belirleyici olduğuna dikkati çeken Karahan, başta enerji ve ulaştırma hizmet fiyatlarında olmak üzere, savaşın etkilerinin hissedildiğini söyledi.
Fatih Karahan, şubat sonunda başlayan ABD/İsrail ile İran arasındaki savaşın enerji fiyatlarını kesin şekilde artırdığını, Hürmüz Boğazı'nın kapatılmasının küresel enerji arzı açısından risk oluşturduğunu belirterek "Savaş, dezenflasyon sürecini olumsuz etkilese de kararlılığımızı değiştirmiyor. Önümüzdeki dönemde de tüm para politikası araçlarını temel amacımız olan fiyat istikrarı doğrultusunda kullanmaya devam edeceğiz." diye konuştu.
Petrol fiyatlarındaki oynaklığın son dönemde azalsa da halen tarihsel ortalamasının üzerinde olduğunu dile getiren Karahan, endüstriyel metal ve tarımsal emtialar kaynaklı olarak enerji dışı fiyatların da arttığını ifade etti.
TCMB Başkanı Karahan, enerji fiyatlarına bağlı olarak manşet enflasyonun küresel ölçekte yükseldiğine, bu duruma küresel anlamda para politikalarının ilk tepkisinin sınırlı olduğuna işaret ederek "Gelişmiş ülkelerde daha önce beklenen faiz indirimlerinin ötelendiğini görüyoruz. ABD Merkez Bankasının (Fed) yıl boyunca politika faizini değiştirmeyeceği fiyatlanırken Avrupa Merkez Bankasının (ECB) ise yılın ikinci yarısında politika faizini artırması bekleniyor. Bundan sonraki süreçte savaşın gelişimini enerji nakliyatındaki aksamaların boyutu ve süresi belirleyici olacak." değerlendirmelerinde bulundu.
Fatih Karahan, sıkı para politikalarının hedeflenen sonucu olarak, talep kompozisyonunda dengeli seyrin devam ettiğini bildirerek 2025'te tüketimin büyümeye katkısının 2023'e kıyasla belirgin olarak gerilediğini, yatırımların katkısının ise devam ettiğini söyledi.
Türkiye'nin ekonomik göstergelerine ilişkin bilgi veren Karahan, "Küresel ticarette jeopolitik koşullardaki zorluklara rağmen geçen ay ihracatta artış, ithalatta ise azalış gerçekleşti. Yüksek fiyatlar nedeniyle enerji ithalatının artmasına karşın, altın ve enerji hariç ithalatta düşüş gözlendi. Böylelikle dış ticaret açığı nisan ayında ilk çeyreğe kıyasla geriledi." ifadelerini kullandı.
TCMB Başkanı Karahan, cari açığın yılın ilk çeyreğinde, dış ticaret ve hizmetler dengesindeki görünüme bağlı olarak arttığını, milli gelire oran olarak tarihsel ortalamaların altında kalmayı sürdürdüğünü söyledi.
Savaşın enerji fiyatlarında tetiklediği hızlı yükselişin, mart ayındaki enerji ithalatında belirgin artışa neden olduğunu aktaran Karahan, bir önceki çeyreğe göre gerileyen altın ithalatının cari dengeye pozitif katkı verdiğine dikkati çekti.
Fatih Karahan, korumacı önlemlerin halihazırda küresel talep üzerinde oluşturduğu aşağı yönlü risklere, jeopolitik riskler ve enerji fiyatlarındaki artışın faaliyeti sınırlayıcı ikincil etkileri kaynaklı riskler de eklendiğini belirterek, "Bu gelişmeler yılın geri kalanında dış ticaret açığı üzerinde yukarı yönlü baskıyı artırıyor. 2026'da cari açığın milli gelire oranının uzun dönem ortalamasının altında gerçekleşeceğini öngörüyoruz. Bununla birlikte jeopolitik gelişmelerin seyri her iki yönde de belirsizlik içeriyor." diye konuştu.
Nisan itibarıyla yıllık tüketici enflasyonun yüzde 32,4 seviyesinde gerçekleştiğini hatırlatan Karahan, Mayıs 2024'te ulaşılan zirveyle kıyaslandığında, enflasyonda belirgin bir düşüş yaşandığını ancak enflasyonun yüksek seyrini koruduğunu ifade etti.
TCMB Başkanı Karahan, enflasyonun yakın dönemdeki seyrini değerlendirmek için ana eğilim göstergelerine başvurduklarına dikkati çekerek sözlerini şöyle sürdürdü:
"Yıllık enflasyon, geçmiş dönem artışları bünyesinde barındırdığından, yakın dönem görünümü yeterince yansıtmayabiliyor. Göstergelerin son 3 aylık ortalamaları enflasyonun ana eğiliminde bir miktar yükselişe işaret ediyor. Nitekim yılın ilk 4 ayındaki fiyat artışlarına baktığımızda, geçen yıla kıyasla enflasyonun temel mal ve hizmet gibi çekirdek gruplarda yavaşladığını, ancak gıda ve enerjide yükseldiğini görüyoruz."
Nisan ayı tüketici enflasyonunun seyrinde enerji, gıda ve giyim fiyatlarının öne çıktığını dile getiren Karahan, akaryakıt fiyat gelişmeleri etkisiyle ulaştırma hizmetlerinde fiyat artışlarının güçlü seyretmeye devam ettiğini söyledi.
TCMB Başkanı Fatih Karahan, martta görece ılımlı seyreden gıda fiyatlarının nisanda tekrar hızlandığını belirterek temel mal enflasyonu tarafında ise yükselen giyim grubu fiyatlarının öne çıktığını aktardı.
Ayrıca petrol fiyatlarındaki artışın yansımasıyla petrokimya ürünleriyle bağlantısı güçlü olan kalemlerde de fiyat artışları olduğunu ifade eden Karahan, şu değerlendirmelerde bulundu:
"Şubat 2026'nın sonunda Orta Doğu'da başlayan gerilim, negatif arz şoklarına yol açarak enflasyonist baskıları artırdı. Yurt içi enerji fiyatları, petrol ve doğal gaz fiyatları öncülüğünde hızlandı. Yavaşlama eğiliminde olan enerji yıllık enflasyonu son iki ayda 19 puan artış gösterdi. Tetiklenen maliyet artışları sonucunda elektrik ve doğal gaz tarifelerinde güncellemeye gidildi. Özellikle doğal gazda meskenler için fazla tüketim yapan hanelerin daha yüksek ödediği kademeli fiyat uygulamasına geçilmesiyle fiyat artışı belirgin oldu."
Karahan, ham petrol fiyatlarındaki artışların tüketici fiyatlarına olan etkisini sınırlamak üzere akaryakıt ürünlerinde eşel mobil sisteminin devreye alındığını hatırlatarak bu sistemin petrol fiyatlarındaki artışların enflasyona yansımasını önemli ölçüde sınırladığını kaydetti.
Hizmet enflasyonuna ilişkin değerlendirmelerde bulunan Karahan, "2025'te hizmet enflasyonunun yüksek seyrinde kira ve eğitim hizmetleri önemli oldu. Bu iki kalemde de geçmiş enflasyona endeksleme eğiliminin rolü yüksek. Son bir yıllık dönemde her iki kalemde de enflasyonda önemli düşüşler yaşandığının altını çizmek gerekir. Bu durum, hizmetlerde süregelen ataletin güç kaybetmeye başladığını haber veriyor." dedi.
Fatih Karahan, kira ve eğitim dışında kalan hizmet kalemlerinde ise tüketici enflasyonuna daha yakınsamış bir resmin göze çarptığına dikkati çekerek bu bağlamda, hizmet enflasyonu üzerinde gelecek dönemde etkili olabilecek bazı faktörlere değindi.
Kira tarafında, gerek mevsim etkilerinden arındırılmış yakın dönem kira verileri gerekse yeni kiracı kira endeksinin, enflasyonda eğilimin aşağı yönlü olduğuna işaret ettiğini belirten Karahan, eğitim tarafında da fiyat ayarlamalarına dair düzenlemelerde, geçmiş 24 ayın enflasyonu yerine 12 ayın etkisini yansıtacak şekilde değişikliğe gidilmesini önemli bulduklarını vurguladı.
TCMB Başkanı Karahan, bir önceki sunum dönemiyle kıyaslandığına, enflasyon beklentilerinin arzu ettikleri ölçüde gerilemediğini gördüklerini ifade ederek "Beklentiler, halen enflasyon tahminlerimizin üzerinde seyrediyor. Yılın ilk aylarında gıda fiyatları yüksek seyretti. Sonraki dönemde ise Orta Doğu'daki gelişmeler enflasyon görünümü üzerinde belirsizliğe yol açtı. Buna istinaden enflasyon beklentilerinde bozulma gördük. Bu dönemde jeopolitik gelişmelerin olası ikincil etkileri önem taşımakta. Gerilimin ne kadar süreceği enflasyon görünümü açısından kritik bir risk unsuru." değerlendirmesini yaptı.
Fatih Karahan, şubat sonunda Orta Doğu'da başlayan gerilim kaynaklı artan belirsizliklerin, ham petrol, doğal gaz ve emtia fiyatlarında yüksek oynaklıklara ve artışa neden olduğunu dile getirerek söz konusu unsurların enflasyon görünümü üzerinde oluşturabileceği riskleri sınırlamak amacıyla zamanlı bir şekilde bazı tedbirler aldıklarını anlattı.
TL mevduat, kredi büyümesi ve likidite yönetimi odaklı makroihtiyati tedbirleri sıkı para politikası duruşlarını desteklemek üzere uygulamaya devam ettiklerine işaret eden Karahan, "TL mevduat payını artırmayı hedefleyen düzenlemeleri finansal koşullara göre revize ederek uyguluyoruz. KKM hesaplarının açılması ve yenilenmesi uygulamasını 2025'te sonlandırmıştık. Bu hesaplarda çok sınırlı bir bakiye kaldı. Kredi büyümesindeki dalgalanmaları yönetmek için büyüme sınırlarını kullanıyoruz. Son dönem jeopolitik gelişmeler sonrasında olduğu gibi aktif likidite yönetimi politikamız ile parasal aktarım mekanizmasını güçlendiriyoruz." dedi.
TCMB Başkanı Karahan, 2025'in ikinci yarısından itibaren politika faizinde yapılan indirimlerin, şubat sonundaki jeopolitik gelişmelere kadar olan dönemde mevduat ve kredi fiyatlamalarına beklentileri ölçüsünde yansıdığını belirtti.
Geçen yıldan itibaren kıymetli maden fiyatlarındaki hızlı yükseliş ve artan jeopolitik riskler sonucunda TL payının zaman zaman dalgalanmakla birlikte, sıkı para politikası duruşunun yurt içi yerleşiklerin TL mevduat tercihinin korunmasında rol oynadığına dikkati çeken Karahan, "Nitekim TL mevduatın payı yüzde 59 ile tarihsel ortalamasına yakın seviyede kalmaya devam ediyor. Yatırım fonlarını da dahil ettiğimizde bu görünüm değişmiyor." diye konuştu.
Yaşanan jeopolitik gelişmeler sırasında hane halkında döviz talebinin oluşmadığını ifade eden Fatih Karahan, "Mart ayının son haftasında altın fiyatlarında görülen hızlı gerileme, hane halkının altın talebinde bir yükselişe yol açtı. Ancak takip eden dönemde altın fiyatlarının daha dengeli bir patikaya oturmasıyla bu talebin sona erdiğini görüyoruz. Döviz tarafında ise satış eğilimi devam ediyor." değerlendirmelerinde bulundu.
TCMB Başkanı Karahan, savaş döneminde artış kaydeden risk ve oynaklık göstergelerinde ateşkes görüşmeleri sonrasında gerileme yaşandığına işaret ederek şunları kaydetti:
“Jeopolitik gelişmeler sonucu 27 Mart'ta 155 milyar dolara gerileyen brüt rezervler, takip eden dönemde 16 milyar dolar artış göstererek 24 Nisan'da 171 milyar dolara ulaştı. Swap hariç net rezervler ise 17 milyar dolar artışla 36 milyar dolara yükseldi. Jeopolitik gelişmelerin de neden olduğu arz şokları dezenflasyon sürecini olumsuz etkiliyor. Ancak bu durum fiyat istikrarına ulaşma yolundaki kararlılığımızı değiştirmeyecek. Yaşanan gelişmelerin orta vadeli enflasyon görünümü üzerindeki yansımaları, para politikası duruşumuzla şekillenecek. Bu bağlamda, fiyat istikrarı sağlanana kadar sıkı para politikası duruşunu sürdüreceğimizi belirtmek isterim. Çünkü unutmamalıyız ki fiyat istikrarı, sürdürülebilir büyüme ve toplumsal refah artışı için ön koşuldur.”
Karahan, TBMM Plan ve Bütçe Komisyonunda, milletvekillerinin sorularını yanıtladı.
Merkez bankalarının teknik kurumlar olduğunu ve fiyat istikrarı hedefiyle hareket ettiklerini vurgulayan Karahan, talep ve beklenti yönetimi yaparak dezenflasyonu patikayla uyumlu şekilde tesis edecek sıkılığı sağladıklarını söyledi.
Bir süredir yüksek enflasyonun bulunduğunu, bu süre zarfında da yurt içi ve yurt dışı kaynaklı çeşitli şoklar gerçekleştiğini belirten Karahan, yaptıkları işin önemli bir parçasının bu şoklarla baş etmek ve bunlara doğru tepkiyi verebilmek olduğunu, bu süreçte ellerindeki tüm para politikası araçlarını en etkin biçimde kullandıklarını bildirdi.
Karahan, "Enflasyon yılın 4 ayında birikimli olarak yüzde 14'ü geçti. Bu, bizim sene başındaki tahminlerimizin oldukça üzerinde. Son dönem gerçekleşmelerin orta vadeli enflasyon görünümü üzerindeki yansımaları, biraz daha savaş sonrası döneme ilişkin yansımaları bizim para politikası duruşumuzla şekillenecek. Önümüzdeki dönem para politikası kararlarını alırken de bu yansımaları göz önüne alarak hareket edeceğiz. Savaş, dezenflasyon sürecini olumsuz etkiledi ancak kararlılığımızda herhangi bir değişiklik oluşturmadı ve bu doğrultuda politikalarımızı uygulamaya devam edeceğiz." değerlendirmelerinde bulundu.
Merkez Bankasının geçen yılki kar-zarar durumuna ilişkin bilgi veren Karahan, kur korumalı mevduat (KKM) uygulamasının sona ermesiyle döviz kazandırıcı işlem giderlerinin geçen yıla göre azaldığını ifade etti.
Geçen dönemde KKM maliyeti üzerinden raporlanan zararın 1 trilyon 65 milyar lira olduğuna ve rezerv biriktirme stratejisi sonucunda sistemde likidite fazlası oluştuğuna dikkati çeken Karahan, "Bunun sterilizasyonu kaynaklı faiz giderlerinde bir artış oldu, zararın temel kaynağı bu. Merkez bankalarının zarar etmeleri, politikalarını etkili şekilde uygulamalarına engel değildir." ifadelerini kullandı.
Karahan, olası şoklara karşı gerekli döviz likiditesini bulundurmak amacıyla rezerv tuttuklarını anımsatarak, kur politikalarını da TL'deki yüksek oynaklıkları sınırlayacak şekilde yürüttüklerini dile getirdi.
Jeopolitik gelişmeler, küresel sermaye hareketleri ve dış ticaret dengesindeki mevsimsel etkilerin rezervlerde dalgalanmalara neden olabildiğini belirten Karahan, piyasalardaki oynaklığın normalleşmesini takiben rezervlerin olağan seyrine döndüğünü anlattı.
Dezenflasyon sürecinin devamı için sıkı para politikası duruşunu sürdürdüklerini vurgulayan Karahan, petrol fiyatları ve jeopolitik gelişmelerin kısa vadeli risk oluşturduğunu ifade etti.
Karahan, özellikle beklentiler ve fiyatlama davranışları üzerinden oluşabilecek ikincil etkileri yakından izlediklerini ve gerekli politika tepkisini de zamanında verdiklerini belirterek, "Hizmet enflasyonundaki katılık büyük ölçüde geçmişe endeksleme davranışından kaynaklanıyordu. Aldığımız önlemlerle bu alanda bir miktar çözülme olduğunu görüyoruz. Enflasyon ara hedef ve tahminlerimizi enflasyon raporunda gözden geçiriyor ve kamuoyuyla paylaşıyoruz. Son verileri göz önünde bulunduracak ve gerekli değerlendirmeleri yaparak bir sonraki raporumuzu haftaya paylaşacağız." diye konuştu.
Hesap verebilirlik mekanizmalarına değinen Karahan, enflasyonun hedeften belirgin şekilde sapması durumunda açık mektup yazarak durumu hükümetle paylaştıklarını ve yılda iki kez komisyona gelerek bilgilendirme yaptıklarını hatırlattı.
Karahan, nisan ayı enflasyon verilerine ilişkin şu ifadeleri kullandı:
“Enerji fiyatlarında son iki ayda yüzde 20'ye yakın artış görüldü. Buna bağlı olarak ulaştırma hizmetlerinde yüzde 13, petrokimya ürünlerinde yüzde 5 artış yaşandı. Mevsimsel etkilerin üzerinde artan giyim enflasyonu ise aylık bazda yüzde 9 oldu. Hizmet enflasyonunda aylık düşüşün sürmesi ve dayanıklı tüketim mallarının makul seyretmesi ise olumlu taraflar. Enerji ve gıda fiyatlarında bir düzelme yaşanmadığı sürece kısa vadede enflasyonist etkiler devam edebilir.”
Yüksek enflasyonun maliyetinin en çok sabit ve düşük gelirli vatandaşlarca hissedildiğini söyleyen Karahan, "Dezenflasyon süreci dar gelirli vatandaşa maliyet yüklemek için değil, aksine alım gücünü koruyan tek kalıcı çözüm olduğu için uygulanıyor. Amacımız fiyat istikrarını sağlayarak refahın kalıcı olarak artırılmasıdır." dedi.
Karahan, sektörel farklılıkların sürdüğünü belirterek, "Sanayiyi etkileyen birçok faktör var ve en önemlisi dış talepteki zayıf görünümdür. Geçen yıl etkili olan dış ticaretteki korumacı politikaların bu sene de devam ettiğini görüyoruz. Ekonomimiz, yüksek katma değerli ve teknoloji yoğun sektörlere doğru bir dönüşüm içindedir. OECD ülkelerine baktığımızda katma değerin yüzde 70 civarının hizmetten geldiğini, ülkemizde bunun çok daha düşük oranlarda olduğunu görüyoruz. Ülkeler kalkındıkça, büyüdükçe hizmet sektörünün payı artıyor. Bu da aslında sanayi görünümünü etkileyen unsurlardan bir diğeri." şeklinde konuştu.
Para politikası stratejisine ilişkin soruları ise Karahan, şöyle yanıtladı:
“Kararlarımızı hiçbir zaman tek bir değişkene veya varsayımsal bir senaryoya dayanarak almıyoruz. Enflasyon görünümünü etkileyen, hem mevcut verileri hem de geleceğe ilişkin tüm verileri bir arada değerlendirerek kararlarımızı alıyoruz. Yakın dönemde ortaya çıkan unsur, petrol fiyatlarındaki artış. Bunun enflasyon üzerindeki etkisi, ne kadar uzun süreli olacağına bağlı. Dolayısıyla politika tepkimiz de buna göre şekillenecek. Enerji fiyatlarındaki artış kısa vadede enflasyonu yukarı çekecektir ama ikincil etkiler orta vadede belirleyici olacak. Dolayısıyla karar alırken bu iki kanaldan hangisinin baskın çıkacağını görmemiz gerek.”
Karahan, ABD-İsrail ile İran arasındaki savaşta farklı ülkelerin merkez bankalarının tepkilerinin sorulması üzerine, "Politika faizinde gecelik borç alma ve borç verme faizlerinde değişikliğe gitmedik. Sadece gelişmeleri yakından takip ederek proaktif bir adımla birçok tedbirin yanında, hayata geçirilen likidite önlemleriyle gecelik faizin aslında üst bandımızda yani TCMB gecelik borç verme faizi seviyesinde oluşmasını sağladık. Bu bakımdan gidişata göre jeopolitik risklerin sönümlenmesi durumunda hızlı biçimde savaş öncesi operasyonel durumumuza dönebilecek esnekliğe sahibiz." dedi.
Karahan, 2025 yılı sonunda cari açığın 30 milyar dolar seviyesinde olduğuna işaret ederek, bunun milli gelirin yüzde 1,9'una denk geldiğine ve tarihsel ortalamaların oldukça altında kaldığına dikkati çekti.
"Carry trade" konusuna yönelik sorulara ilişkin Karahan, uyguladıkları sıkı para politikasının enflasyonu düşürmeyi amaçladığına işaret etti.
Bunun aynı zamanda hem yurt içi hem yurt dışı yerleşiklerin Türk lirasına güvenini artırdığına dikkati çeken Karahan, bunun sonucu olarak yabancı yatırımcıların "carry trade" pozisyonlarında artış yaşandığını söyledi.
Karahan, bunun "carry trade" pozisyonlarıyla sınırlı olmadığını, tahvillere, hisse gibi daha uzun vadeli nitelendirilebilecek yatırım araçlarına da ilgi olduğunu gördüklerini belirtti.
Artan sermaye girişlerinin rezervlere sağladığı katkının, uluslararası risk primini olumlu yönde etkilediğini, dolayısıyla hazine, bankacılık ve reel sektörlerinin yurt dışı borçlanma maliyetlerini azaltan bir unsur olduğuna işaret eden Karahan, "Carry maliyetini hesaplarken bu hususu da göz önünde bulundurarak düşünmek gerekiyor. Bununla birlikte piyasada oynaklık oluşturabilecek nitelikte olan kısa vadeli, çok kısa vadeli pozisyonların büyüklüğünü yakından takip ediyoruz." diye konuştu.
Karahan, Merkez Bankası olarak hiçbir yatırımcıya kur garantisi vermelerinin söz konusu olmadığını vurgulayarak, "Genel olarak rezerv verimize baktığımızda da bütün olumsuz koşullara rağmen rezervlerimizin güçlü seviyede olduğunu görüyoruz." ifadelerini kullandı.
Altın rezervlerine yönelik soru üzerine Karahan, 24 Nisan itibarıyla 732 ton altın rezervleri olduğunu belirterek, Banka'nın ilgili mevzuat ve geçerli kurallar çerçevesinde yurt içi ve yurt dışı uluslararası piyasalarda çeşitli altın işlemleri gerçekleştirdiğini anlattı.
Karahan, faiz kararlarına ilişkin soruya şu yanıtı verdi:
"Enflasyon görünümü odaklı, toplantı bazlı ve ihtiyatlı bir yaklaşımla kararlarımızı alıyoruz. Son döneme bakacak olursak ocakta, bu olaylar başlamadan çok daha önce aslında para politikası adımlarımızın, indirim adımlarının büyüklüğünü azalttık. Bu adım aslında bir faiz indirimiydi ama para politikasında bir gevşeme değildi. Daha sonra şubat sonunda jeopolitik gelişmelerin enflasyon görünümü üzerinde oluşturabileceği riskleri de değerlendirerek zamanlı bir şekilde tedbirler aldık. Bir süredir de enflasyon üzerindeki savaşın yarattığı belirsizlik ortamını da göz önünde bulundurarak, sabit tutarak devam ediyoruz."
PODCASTTÜMÜNÜ GÖR
PODCAST
