EPDK ilk nesil lisanssız GES'lerde veriş yönlü dağıtım bedelini yüzde 68 düşürdü

Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK), 2019 öncesinde işletmeye giren ilk nesil lisanssız güneş enerjisi santrallerinin (GES), 10 yıllık alım garantisi süresinin sona ermesinin ardından uygulanan veriş yönlü dağıtım bedelinde yüzde 68 indirime gitti.

AA muhabirinin yaptığı derlemeye göre, yeni düzenleme kapsamında, 2019 öncesi mevzuata tabi bu üreticilerin daha önce kilovatsaat başına ödediği 208 kuruşluk eski dağıtım bedeli, yapılan düzenlemeyle yaklaşık 65 kuruş seviyesine geriledi.

İndirimle birlikte özellikle elektrik fiyatlarının düştüğü öğle saatlerinde, ilk nesil GES'lerin maliyet baskısı nedeniyle üretimi durdurma ihtiyacının azaltılması ve üretimin sürdürülebilirliğinin desteklenmesi amaçlanıyor.

Söz konusu karar, 5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanun kapsamında, ilgili Cumhurbaşkanı Kararı yayımlanıncaya kadar yürürlükte kalacak.

Eski lisanssız GES yatırımcılarının ekonomik yükünü azaltması beklenen düzenleme, bu santrallerin işletme maliyetlerinde önemli rahatlama sağlayacak.

Düzenlemeden yaklaşık 800 tesis yararlanacak

EPDK'den edinilen bilgiye göre, veriş yönlü dağıtım bedeli indirimini içeren bu geçici düzenleme kapsamına, 10 Mayıs 2019 öncesindeki mevzuata göre işletmeye girip 10 yıllık yasal süresini tamamlayan yaklaşık 800 tesis giriyor.

Söz konusu karardan yararlanan ve pazarın ilk neslini oluşturan bu santrallerin toplam kurulu gücü ise 500 ila 550 megavat arasında değişiyor.

Türkiye'de Mayıs 2019'da yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı ile uygulamaya konulan yeni nesil lisanssız üretim modeli pazarda önemli bir dönüm noktası teşkil etti. Özellikle sanayi tesisleri ve konut çatılarında kendi elektrik ihtiyacını karşılamaya yönelik mevzuat altyapısını oluşturan bu adım, öz tüketime dayalı lisanssız üretim yatırımlarının önünü açtı.

Mevzuat düzenlemelerinin yarattığı bu ivmeyle Türkiye'nin toplam lisanssız elektrik kurulu gücü, EPDK verilerine göre Mart 2026 itibarıyla 24 bin 580 megavat seviyesine ulaştı.

Sektör temsilcileri, işletme süresini tamamlayan 500-550 megavatlık kapasite için hayata geçirilen bu son indirim hamlesinin, toplamda 24 bin 580 megavatı bulan lisanssız pazarın genel dengesi ve arz güvenliğinin sürdürülebilirliği açısından önem taşıdığına dikkati çekiyor.

Hem yatırımcı hem de arz güvenliği için kazan-kazan niteliğinde

Enerji Yatırımcıları Derneği (GÜYAD) Başkanı Cem Özkök, dağıtım bedelinin düşürülmesine ilişkin yaptığı değerlendirmede, kararın sektörün uzun süredir dile getirdiği bir soruna somut cevap niteliği taşıdığını ve destek süresi biten tesislerde oluşabilecek ekonomik baskıyı belirgin biçimde azalttığını vurguladı.

Özkök, lisanssız üretim tesislerinin Türkiye'nin yenilenebilir enerji kapasitesinin gelişmesinde öncü rol üstlendiğini belirterek, "Bu tesisler yatırımcıların kendi öz kaynakları ve finansman imkanlarıyla devreye aldığı, yerli ve milli enerji arzına doğrudan katkı sunan yatırımlardır. Dolayısıyla bu tesislerin ekonomik ömürleri boyunca sistemde kalabilmeleri ve üretime devam etmeleri, hem yatırımcı hem de ülke enerji arz güvenliği bakımından son derece önemlidir." ifadelerini kullandı.

GES'lerde üretimin öğle saatlerinde yoğunlaştığını ve artan yenilenebilir kapasiteyle piyasa takas fiyatlarının bazen çok düştüğünü hatırlatan Özkök, "Dağıtım bedelinin yüksek kaldığı bir yapıda, sisteme enerji vermek bazı saatlerde ekonomik olmaktan çıkıyor ve santrallerin üretimi durdurma riski doğuyordu. EPDK'nin kararı bu riski azaltıyor. Düşük dağıtım bedeli sayesinde yatırımcı daha fazla saatte üretime devam edebilecek, sistem de yerli üretimi kaybetmeyecektir. Bu, hem yatırımcı için hem de arz güvenliği için 'kazan-kazan' niteliğinde bir sonuçtur." değerlendirmesinde bulundu.

Özkök, kararın tek başına bütün sorunları çözmese de umut verdiğini ve ciddi rahatlama sağladığını aktararak, yeni dönemde lisanssız üretim tesisleri açısından en kritik konunun artık sadece dağıtım bedeli değil, üretim ve tüketim profilinin saatlik bazda uyumu olduğunu belirtti.

Saatlik mahsuplaşma sistemiyle her saatin kendi içinde değerlendirileceği temel bir paradigma değişikliği yaşandığına işaret eden Özkök, şunları kaydetti:

"Saatlik mahsuplaşma yatırımcıya yeni bir finansman disiplini getiriyor, artık 'ortalama üretim' yaklaşımı yerini 'saatlik profil yönetimi'ne bırakmaktadır. Bu karar üretimi kolaylaştıran önemli bir eşik ancak yeni dönemde tesislerin fiyat sinyallerine duyarlı ve veri temelli yönetilmesi gerekecektir. Türkiye'nin 2035 ve 2053 yenilenebilir enerji hedeflerine ulaşması için mevcut yatırımların korunması ve yatırımcı güveninin güçlendirilmesi şarttır. Bu olumlu adımın ardından lisanssız tesislerin sürdürülebilirliğini güvenceye alacak kalıcı ve öngörülebilir bir çerçevenin oluşturulmasını son derece önemli görüyoruz."

Maliyet kaynaklı üretim durdurmalarının önüne geçilecek

Güneş Enerjisi Sanayicileri ve Endüstrisi Derneği (GENSED) Genel Sekreteri Hakan Erkan da yaptığı değerlendirmede, 10 yıllık işletme süresini dolduran lisanssız projelerin sürdürülebilirliğini sağlamak adına sundukları düşük bedel önerisinin EPDK tarafından kabul görmesini büyük bir memnuniyetle karşıladıklarını ifade etti.

Söz konusu santrallerin, piyasa takas fiyatının dağıtım bedelinin altında kaldığı dönemlerde zarar etmemek adına üretime ara vermek zorunda kaldığını hatırlatan Erkan, "Eski teknolojiye sahip bazı santrallerdeki invertörlerin uzaktan açma-kapama işlemine uygun olmaması nedeniyle, sahada fiziki personel bulundurma zorunluluğu doğuyordu. Bu durum yatırımcıyı hem enerji üretimi kaybı hem de ilave personel maliyetiyle karşı karşıya bırakarak ciddi bir yük oluşturuyordu. Önerimizin hayata geçirilmesi, bu kapsamdaki santraller adına çok olumlu bir gelişmedir. Yeni düzenleme sayesinde, maliyet kaynaklı üretim durdurmalarının ve sahada yaşanan bu operasyonel kayıpların önüne geçilmiş olacaktır." diye konuştu.

Erkan, atılan bu olumlu adımı sektörün önünü görebilmesi açısından kıymetli bir başlangıç olarak nitelendirerek, 10 yılını dolduran tesislerin yola "lisanslı" veya "lisanssız" olarak devam etmelerine ilişkin süreçlerin, Anayasa Mahkemesi kararı da dikkate alınarak net bir takvimle kalıcı çözüme kavuşturulmasını beklediklerini vurguladı.