Dünya Bankası: Orta Doğu'daki savaş, enerji fiyatlarında son 4 yılın en büyük artışını tetikleyecek

Banka, Emtia Piyasaları Görünüm Raporu'nun nisan sayısını yayımladı.

Raporda, emtia fiyatlarının yükselen enerji ve gübre fiyatları ile bazı kritik metallerin rekor seviyedeki fiyatlarının etkisiyle bu yıl yüzde 16 artmasının öngörüldüğü kaydedildi.

Orta Doğu'daki savaşın küresel emtia piyasalarında ciddi bir şok yaratmasıyla enerji fiyatlarının bu yıl yüzde 24 artacağının tahmin edildiği belirtilen raporda, 2022'de Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinden bu yana en yüksek seviyesine çıkmasının beklendiği aktarıldı.

Raporda, analizlerin bu şokun istihdam yaratma ve kalkınma üzerinde ciddi etkilerinin olacağını gösterdiği ifade edildi.

Kayıtlardaki en büyük petrol arz şoku

Dünya Bankası'nın raporunda, enerji altyapısına yönelik saldırılar ve küresel deniz yoluyla taşınan ham petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 35'inin geçtiği Hürmüz Boğazı'nda taşımacılıkta yaşanan aksamaların küresel petrol arzında başlangıçta günde yaklaşık 10 milyon varillik bir azalmaya yol açarak kayıtlardaki en büyük petrol arz şokunu tetiklediği belirtildi.

Brent petrol fiyatlarının son dönemdeki zirvesinden gerilemiş olsa da nisan ortası itibarıyla yıl başına kıyasla yüzde 50'den fazla yüksek kalmaya devam ettiği kaydedilen raporda, Brent petrolün varil fiyatının 2025'teki ortalama 69 dolar seviyesinden 2026'da ortalama 86 dolara yükselmesinin beklendiği aktarıldı.

Raporda, bu tahminlerin, en şiddetli aksamaların mayıs ayında sona ereceği ve Hürmüz Boğazı üzerinden yapılan sevkiyatın 2026 sonuna kadar kademeli olarak savaş öncesi seviyelere döneceği varsayımına dayandığı notu düşüldü.

Gübre fiyatlarının bu yıl yüzde 31 artması bekleniyor

Gübre fiyatlarının üre fiyatlarındaki yüzde 60'lık sıçramanın etkisiyle 2026'da yüzde 31 artmasının beklendiği belirtilen raporda, bu fiyatları karşılayabilme gücünün 2022'den bu yana en kötü seviyesine gerileyerek çiftçi gelirlerini azaltacağı ve gelecekteki mahsul verimini tehdit edeceği ifade edildi.

Raporda, alüminyum, bakır ve kalay dahil temel metal fiyatlarının veri merkezleri, elektrikli araçlar ve yenilenebilir enerji gibi sektörlerden gelen güçlü talebi yansıtacak şekilde tüm zamanların en yüksek seviyelerine ulaşmasının beklendiği aktarıldı.

Jeopolitik belirsizliğin "güvenli liman" varlıklarına olan talebi artırmasıyla değerli metallerin "fiyat ve dalgalanma rekorları" kırmaya devam ettiğine işaret edilen raporda, ortalama fiyatların 2026'da yüzde 42 artacağının tahmin edildiği belirtildi.

Yükselen emtia fiyatları enflasyonu artıracak ve büyümeyi yavaşlatacak

Raporda, bu şokların emtia fiyatlarında neden olduğu artışın dünya genelinde enflasyonu yükselteceği ve büyümeyi yavaşlatacağı belirtildi.

Gelişmekte olan ekonomilerde enflasyonun temel varsayımlar altında 2026'da ortalama yüzde 5,1 olacağının öngörüldüğü kaydedilen raporda, bunun geçen yılki yüzde 4,7 seviyesinin üzerinde ve savaştan önce beklenen orandan tam bir puan yüksek olduğu bildirildi.

Raporda, temel ihtiyaç maddelerindeki yüksek fiyatların gelirler üzerinde baskı kurması ve Orta Doğu ile yapılan ticaretin keskin kısıtlamalarla karşı karşıya olması nedeniyle, gelişmekte olan ekonomilerde büyümenin de zayıflayacağı ifade edildi.

Gelişmekte olan ekonomilerin 2026'da yüzde 3,6 büyümesinin beklendiği belirtilen raporda, bu oranın ocak ayındaki tahminlere kıyasla 0,4 puanlık aşağı yönlü revizyonu yansıttığı kaydedildi.

Raporda, çatışmadan doğrudan etkilenen ekonomilerin en büyük zararı göreceği, dünya genelinde emtia ithalatçılarının yüzde 70'inin ve emtia ihracatçılarının yüzde 60'ından fazlasının ocak ayında öngörülenden daha zayıf bir büyüme kaydedebileceği aktarıldı.

Emtia fiyatları, çatışmalar tırmanırsa daha da yükselebilir

Çatışmaların tırmanması veya arz kesintilerinin öngörülenden uzun sürmesi durumunda emtia fiyatlarının daha da yükselebileceğine dikkatin çekildiği raporda, kritik petrol ve gaz tesislerinin daha fazla hasar gördüğü ve ihracat hacimlerinin yavaş toparlandığı bir senaryoda Brent petrol fiyatlarının 2026'da ortalama 115 dolara kadar çıkabileceği uyarısında bulunuldu.

Raporda, bu durumun gübre ve biyoyakıt gibi alternatif enerji kaynaklarının fiyatları üzerinde zincirleme etki yaratacağına işaret edilerek, bu senaryoda gelişmekte olan ekonomilerdeki enflasyonun bu yıl yüzde 5,8'e yükselebileceği ve bunun son on yılda yalnızca 2022'de aşılan bir seviye olduğu kaydedildi.