Sudan'da yeni kriz merkezi El Ubeyd için uluslararası toplumdan peş peşe "insani felaket" uyarısı

Birleşmiş Milletler (BM), Arap Birliği, Avrupa Birliği (AB), ABD ve BM Çocuklara Yardım Fonu (UNICEF) başta olmak üzere çok sayıda uluslararası kuruluş, 500 binden fazla sivilin bulunduğu kentte yaşanan gelişmelerin, geçen yıl HDK'nin kontrolüne geçen Kuzey Darfur'un merkezi Faşir'de yaşanan ağır insan hakları ihlallerinin benzerine dönüşebileceği uyarısında bulunuyor.

Elektrik santralleri, yakıt depoları, su altyapısı, hastaneler, okullar ve pazar yerlerini hedef alan İHA saldırılarının ardından kentte insani durum hızla kötüleşirken, uluslararası toplum olası kitlesel ihlallerin önlenmesi amacıyla acil harekete geçilmesini istiyor.

El Ubeyd neden kritik?

Kuzey Kurdufan eyaletinin merkezi El Ubeyd, Hartum'u Darfur eyaletlerine bağlayan kara yollarının kesişim noktasında bulunuyor.

Kent, Sudan ordusunun batı bölgelerine yönelik askeri ikmal hatlarının önemli merkezlerinden biri olmasının yanı sıra Darfur, Hartum ve Güney Kurdufan arasında insani yardımların ulaştırıldığı başlıca lojistik merkezlerden biri olarak öne çıkıyor.

Yaklaşık iki yıldır devam eden çatışmalar boyunca ülke içinde yerinden edilen yüz binlerce kişi de El Ubeyd'e sığındı. Resmi olmayan tahminlere göre çatışmalar öncesinde yaklaşık 500 bin olan kent nüfusu, son dönemde birkaç kat artmış durumda.

BM'den "yeni Faşir" uyarısı

BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk, El Ubeyd'de yeni bir insan hakları felaketinin yaşanabileceği uyarısında bulunarak kentte sivillerin yaklaşık 18 aydır kuşatma benzeri koşullar altında yaşam mücadelesi verdiğini söyledi.

BM İnsan Hakları Ofisinin 6-28 Haziran döneminde kent ve çevresinde düzenlenen 15 İHA saldırısını belgelediğini belirten Türk, saldırılarda en az 45 sivilin yaşamını yitirdiğini, 41 kişinin yaralandığını, gerçek can kaybının ise daha yüksek olabileceğini ifade etti.

Türk, saldırılarda pazar yerleri, okullar, akaryakıt istasyonları, su altyapısı ve sivil araçların hedef alındığını, son haftalarda El Ubeyd ile Er Rahad'da 13 akaryakıt istasyonunun zarar gördüğünü kaydetti.

BM Sudan Bağımsız Uluslararası Gerçekleri Araştırma Misyonu da Faşir'de yaşanan toplu katliamlar, sistematik cinsel şiddet ve zorla yerinden etmelerin ardından benzer risklerin El Ubeyd için de oluştuğunu bildirerek uluslararası topluma acil önlem alma çağrısı yaptı.

Misyon üyeleri, kentlerin kuşatılması, sivil altyapının hedef alınması, insani yardımların engellenmesi ve sivillere yönelik sistematik saldırıların daha büyük suçların habercisi olduğuna dikkati çekerek, "El Ubeyd bir sonraki suç mahalli olmamalı." uyarısında bulundu.

500 binden fazla sivil risk altında

Arap Birliği Genel Sekreteri Nebil Fehmi, El Ubeyd'de aralarında on binlerce yerinden edilmiş kişinin de bulunduğu 500 binden fazla sivilin kuşatma altında bulunduğunu açıkladı.

Fehmi, HDK'nin İHA saldırılarıyla hastaneler, okullar, pazar yerleri ile su ve elektrik altyapısını hedef aldığını belirterek uluslararası ve bölgesel aktörleri insani felaketin önlenmesi için çabalarını artırmaya çağırdı.

UNICEF de kentte yaklaşık 500 bin sivilin, özellikle çocukların öldürülme, yaralanma, yerinden edilme ve ağır hak ihlallerine maruz kalma riskiyle karşı karşıya bulunduğunu bildirdi.

Kuruluş, bu yılın ilk altı ayında Sudan genelinde 300'den fazla çocuğun çatışmalarda öldüğünü veya yaralandığını açıkladı.

BM İnsan Hakları Konseyinden soruşturma kararı

BM İnsan Hakları Konseyi, El Ubeyd'de sivillere yönelik ihlal ve suistimallerin araştırılması amacıyla uluslararası soruşturma başlatılmasını öngören karar tasarısını oy birliğiyle kabul etti.

Kararla birlikte Sudan için oluşturulan Bağımsız Uluslararası Gerçekleri Araştırma Misyonu, kentte uluslararası insancıl hukukun ihlali ile sivillere yönelik işlendiği iddia edilen suçları soruşturmakla görevlendirildi.

Karar, HDK'nin El Ubeyd'i "meşru askeri hedef" ilan etmesinin ardından alındı.

İHA saldırıları altyapıyı çökertiyor

Son haftalarda yoğunlaşan saldırılarda elektrik santralleri, yakıt depoları, su tesisleri ve diğer kritik sivil altyapılar hedef alınırken, kentte elektrik ve yakıt krizinin derinleştiği bildiriliyor.

BM yetkilileri, yakıt yetersizliğinin sağlık hizmetlerini, temiz suya erişimi ve insani yardım faaliyetlerini ciddi şekilde sekteye uğrattığını belirtiyor.

Uluslararası kuruluşlar, güvenlik nedeniyle yardım konvoylarının bölgeye ulaşmakta zorlandığını ifade ediyor.

Kolera salgını ve açlık tehdidi

Sudan'daki savaş yalnızca güvenlik krizini değil sağlık krizini de derinleştiriyor.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), Batı Kurdufan eyaletinde yeniden kolera salgını ilan edildiğini açıklarken, salgının kısa sürede Kuzey Kurdufan dahil çevre eyaletlere yayıldığını bildirdi.

DSÖ'ye göre Sudan'da 33 milyondan fazla kişi insani yardıma, 21 milyon kişi ise sağlık hizmetlerine ihtiyaç duyuyor.

Yaklaşık 13,4 milyon kişinin yerinden edildiği ülkede kolera, dang humması, sıtma, kızamık ve menenjit salgınları da yayılmaya devam ediyor.

Uluslararası toplumdan peş peşe çağrılar

AB Dış İlişkiler Servisi, HDK'ye El Ubeyd'e yönelik saldırıları derhal durdurma çağrısında bulunurken sivillerin güvenli şekilde tahliyesi ve insani yardım kuruluşlarının engelsiz erişiminin sağlanmasını istedi.

ABD Dışişleri Bakanlığı da HDK ve müttefik güçlerin El Ubeyd çevresindeki askeri yığınağından ciddi endişe duyduklarını bildirerek, bunun kitlesel zulüm riskini artırdığı uyarısında bulundu.

Washington yönetimi, tarafları ön koşulsuz müzakerelere dönmeye çağırırken, Arap Birliği de Sudan'ın egemenliği ve toprak bütünlüğünün korunması gerektiğini vurgulayarak siyasi çözüm çabalarının hızlandırılmasını istedi.

Ateşkes arayışları sürüyor

Sudan'da Nisan 2023'ten bu yana ordu ile HDK arasında devam eden çatışmalarda on binlerce kişi yaşamını yitirirken milyonlarca kişi yerinden edildi.

Hartum yönetimi, ABD'nin sunduğu barış önerisini, HDK'nin kontrol ettiği tüm kentlerden çekilmesi ve silahsızlandırılması şartıyla kabul edebileceğini açıkladı.

Sudan Egemenlik Konseyi Başkanı Abdulfettah el-Burhan ise ülkenin güvenliği ve istikrarını sağlamayan hiçbir öneriyi kabul etmeyeceklerini belirterek siyasi çözümün ancak ülkenin birliği korunarak mümkün olacağını ifade etti.