Okuma alışkanlığının gerilediği ABD'de yetişkinlerin yüzde 40'ı 2025'te hiç kitap okumadı

Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütünün (UNESCO) 1995'te aldığı kararla 23 Nisan, "Dünya Kitap ve Telif Hakkı Günü" olarak kabul edildi.

İngiliz edebiyatının önde gelen isimlerinden William Shakespeare ile Batı edebiyatının mihenk taşlarından sayılan Don Kişot'un yazarı Miguel de Cervantes'in 23 Nisan'da hayatını kaybetmiş olması nedeniyle bu tarih, dünya edebiyatında sembolik anlam taşıyor.

Kitaplara erişimin önemine dikkati çekmek ve okuma alışkanlığını yaygınlaştırmak amacıyla kutlanan bu günde, dünya genelinde düzenlenen etkinliklerle kitapseverler bir araya geliyor.

UNESCO, 2001'den bu yana her yıl yeni bir "Dünya Kitap Başkenti" belirliyor ve seçilen şehirde, okuma kültürünü toplumun tüm kesimlerine yaymayı amaçlayan etkinlikler düzenleniyor.

Bu kapsamda, Fas'ın başkenti Rabat bu senenin "Dünya Kitap Başkenti" seçildi.

ABD'de okuma alışkanlıklarında düşüş yaşanıyor

Florida Üniversitesi ile University College London tarafından yürütülen ve iScience dergisinde yayımlanan çalışmada, son 20 yılda keyif amaçlı günlük kitap okuma oranının yüzde 40'tan fazla azaldığı ortaya konuldu.

Araştırmada, okuma alışkanlıklarındaki düşüşün özellikle düşük gelirli gruplar, kırsal bölgelerde yaşayanlar ve siyahi ABD vatandaşları arasında daha belirgin olduğu tespit edildi.

Uzmanlar, dijital medyanın yaygınlaşması, artan ekonomik baskılar, boş zamanın azalması ve kitap ile kütüphanelere erişimdeki eşitsizliklerin bu düşüşte etkili olabileceğine işaret etti.

Yetişkinlerin yüzde 40'ı 2025'te hiç kitap okumadı

Kamuoyu araştırma şirketi YouGov'un "Amerikan Okuma Alışkanlıkları 2025" adlı araştırmasına göre, ABD'de yetişkinlerin yüzde 40'ı, 2025 boyunca hiç kitap okumadığını belirtirken yüzde 19'u, 10 ve daha fazla kitap okuduğunu ifade etti.

Araştırmaya katılanların yüzde 46'sı basılı kitapları tercih ederken, yüzde 24'ü dijital kitap, yüzde 23'ü ise sesli kitap kullandığını belirtti.

Kitap türleri arasında en çok tercih edilen türün yüzde 21 ile polisiye ve suç olduğu, bunu yüzde 18 ile tarih kitaplarının izlediği kaydedildi. Şiir ise yüzde 4 ile en az tercih edilen tür oldu.

65 yaş ve üzerindeki bireylerin ise diğer yaş gruplarına kıyasla daha fazla kitap okuduğu tespit edildi.

Amerikan Yayıncılar Derneği verilerinde de ABD'de kitap satışlarının genel olarak istikrarlı seyrettiği, 2025'te yaklaşık 707 milyon adet basılı kitap satıldığı belirtildi.

Yetişkin kurgu kitaplara talep artarken, e-kitapların yayıncılık gelirlerindeki payının son yıllarda gerilediği, sesli kitap gelirlerinin ise uzun vadede belirgin şekilde arttığı ifade edildi.

Çocuklarda okuma alışkanlığı

National Literacy Trust'ın verilerine göre, 8-18 yaş grubundaki çocuk ve gençlerin yalnızca yüzde 32,7'si kitap okumaktan keyif aldığını belirtirken, bu oran 2005'ten bu yana en düşük seviyeye geriledi.

Aynı yaş grubunda her gün kitap okuyanların oranı da yüzde 18,7 ile yine son 20 yılın en düşük düzeyinde kaydedildi.

Öte yandan, 5-18 yaş aralığındaki çocuk ve gençlerin yüzde 89,7'sinin evinde kendisine ait bir kitabı bulunduğu ancak her 10 çocuktan birinin (yüzde 10,3) kendi kitabına sahip olmadığı belirlendi.

Kitap sahipliğinin 5-8 yaş grubunda yüzde 92,2 ile daha yüksek olduğu görülürken, 8-18 yaş grubunda bu oran yüzde 89,4'e geriledi. Özellikle 8-18 yaş grubunda kitap sahipliğinin son on yılın en düşük seviyesine indiği tespit edildi.

Yapay zekada telif hakları tartışması sürüyor

Yapay zeka sistemlerinin eğitilmesinde kullanılan kitaplar ve diğer içeriklerin telif hakları ise "adil kullanım" çerçevesinde tartışılmaya devam ederken, bu alandaki belirsizlikler gündeme geliyor.

Uzmanlar, özellikle kitapların ve yazılı eserlerin izinsiz şekilde veri setlerine dahil edilmesinin yazarlar ve yayıncılar açısından hak kayıplarına yol açtığını, bu durumun yaratıcı üreticiler ile teknoloji şirketleri arasında güven sorununu derinleştirdiğini belirtiyor.

Mevcut düzenlemelerin hızla gelişen yapay zeka teknolojisi karşısında yetersiz kaldığına işaret edilirken, şeffaf veri kullanımı, lisanslama mekanizmaları ve uluslararası kuralların oluşturulmasının gerekliliği vurgulanıyor.

Uzmanlara göre, yapay zekanın gelişimi büyük ölçüde yüksek kaliteli içeriklere, özellikle kitaplara dayanırken, bu içeriklerin sahiplerinin haklarının korunması hem sektörün sürdürülebilirliği hem de kültürel üretimin devamı açısından kritik önem taşıyor.