BM raportörleri, AB-İsrail Ortaklık Anlaşması'nın acilen askıya alınması çağrısında bulundu

BM raportörlerince yapılan yazılı açıklamada, AB-İsrail Ortaklık Anlaşması'nın İsrail'e 2000'den bu yana Avrupa pazarına ayrıcalıklı erişim sağladığı hatırlatılarak, İsrail'in soykırım dahil vahşet suçlarına kadar varan ve iyi belgelenmiş insan hakları ihlalleri nedeniyle bu anlaşmanın acilen askıya alınması gerektiği kaydedildi.

Anlaşmanın uluslararası hukukun "asgari şartı" gereği de askıya alınması gerektiği vurgulanan açıklamada, "AB, üye ülkelerin Dışişleri Bakanlarının yarın Lüksemburg'da bir araya gelerek bu anlaşmanın tamamen veya kısmen askıya alınmasını ele alacakları toplantıda açık bir ahlaki sınavla karşı karşıya kalacak. Bu toplantı Avrupa'da hesap verebilirlik konusunda artan kamuoyu talebinin ortasında gerçekleşiyor." ifadeleri kullanıldı.

Açıklamada, İsrail'in insan hakları ihlalleri nedeniyle AB-İsrail Ortaklık Anlaşması'nın tamamen askıya alınmasını talep eden Avrupa Vatandaş Girişimi'nin (ECI) bugüne kadar 1 milyondan fazla imza topladığı anımsatıldı.

"Anlaşmanın tamamen askıya alınması yasal bir zorunluluk"

"AB, davranışları birçok uluslararası kuruluş tarafından soykırım, insanlığa karşı suçlar ve savaş suçları olarak değerlendirilen bir devletle tercihli ticareti sürdürürken insan haklarını savunduğunu inandırıcı bir şekilde iddia edemez." ifadelerinin yer aldığı açıklamada, Uluslararası Adalet Divanı'nın (UAD), Gazze'de soykırım riski olduğuna karar veren ve İsrail'in insani yardım sağlamasını ve Filistinlilere onarılamaz zarar verilmesini önlemesini gerektiren bağlayıcı emirler veren geçici tedbir kararları hatırlatıldı.

Açıklamada, UAD'nin bu emirlerinin defalarca göz ardı edildiğinin altı çizilerek, "AB, 2,5 yıldır Filistinlilere karşı artan vahşete tanık olurken uluslararası hukuku korumak için etkili bir önlem almadı. Soykırım Sözleşmesi ve Cenevre Sözleşmelerine taraf olan tüm AB üye devletleri, soykırımı önlemek ve insani hukuka saygı gösterilmesini sağlamak için tüm makul araçları kullanmakla yükümlü. Yasadışı bir duruma katkıda bulunan veya onu sürdüren ticari ilişkilerin devam etmesi bu yükümlülükle bağdaşmaz." ifadeleri kullanıldı.

Öte yandan İsrail'in belgelenen insan hakları ihlallerinin ciddiyeti ve ölçeği göz önüne alındığında anlaşmanın tamamen askıya alınmasının "siyasi bir takdir meselesi" olmadığı ve AB'nin yerine getirmesi gereken "yasal bir zorunluluk" olduğu vurgulanan açıklamada, bu durumun, AB'nin eylemlerini uluslararası hukuk kapsamındaki yükümlülükleriyle uyumlu hale getirmek için gereken asgari önlemi temsil ettiğine de değinildi.

AB-İsrail Ortaklık Anlaşması

AB ile İsrail arasında Tel Aviv yönetimine ticari ayrıcalıklar tanıyan Ortaklık Anlaşması, 7 Ekim 2023'ten bu yana artan tepkilerin merkezinde yer alıyor.

Uzun süre kamuoyundan yükselen çağrılara kulak tıkayan AB yönetimi, anlaşmanın askıya alınması taleplerine ancak geçen yıl AB Komisyonu tarafından başlatılan incelemeyle karşılık vermişti.

Hollanda'nın Mayıs 2025'te öncülük ettiği ve Belçika, Danimarka, Estonya, Finlandiya, Fransa, İrlanda, Lüksemburg, Malta, Polonya, Portekiz, Romanya, Slovakya, Slovenya, İspanya ve İsveç tarafından desteklenen inceleme neticesinde İsrail'in Gazze'de uluslararası hukuku ihlal ettiği tespit edilse de Brüksel bu bulguları somut bir siyasi iradeye dönüştürememişti.

Aradan geçen iki yılın ardından gündeme gelen sınırlı yaptırımlar ise ateşkes süreci gerekçe gösterilerek rafa kaldırılmıştı.

BM özel raportörleri

BM özel raportörleri, "İnsan Hakları Konseyinin özel mekanizmaları" diye tanınan sürecin parçası olarak biliniyor.

BM İnsan Hakları sistemindeki bağımsız özel mekanizmalar, Konsey'in belirli bir ülkenin durumunu veya dünyanın herhangi bir yerindeki tematik sorunları ele alan bağımsız bilgi toplama ve izleme mekanizmaları olarak öne çıkıyor.

Kurumun bünyesinde bulunmayan özel mekanizmaların uzmanları, gönüllülük esasına göre ve bağımsız şekilde çalışmalarını yürütüyor.