İngiliz yazar J.R.R. Tolkien'in "Yüzüklerin Efendisi" üçlemesinden esinlenerek adlandırılan "Palantir Technologies" yapay zekada yenilik ve gelişim vadederken son yıllardaki kurumsal tercihleri şirketin, seride kötülüğü temsil eden Sauron karakterinin tarafında olduğunu gösteriyor.
Anadolu Ajansının (AA) "Teknokrasi ve Teknofaşizm" başlıklı dosya haberinin ilk bölümünde, Palantir şirketinin kurumsal kimliği, geliştirdiği teknolojiler ve kullanım alanları ele alındı.
Teknolojik araçlar, yapay zeka ve veri sistemlerinin kullanımına ilişkin tartışmalar, bu teknolojilerin toplumsal etkileri ve güç dengeleri üzerindeki rolünü yeniden gündeme taşıyor.
Bu kapsamda, özellikle Palantir gibi büyük teknoloji şirketlerinin ortaya koyduğu yaklaşımlar, teknoloji ile hükümetler arasındaki ilişkiye dair soru işaretlerini artırıyor.
Peter Thiel, Alex Karp ve Stephen Cohen tarafından 2003'te kurulan ve büyük ölçekli veri analitiği ile yazılım platformları geliştiren ABD merkezli teknoloji şirketi Palantir, kuruluşundan itibaren ABD Merkezi Haberalma Teşkilatı (CIA), Ulusal Güvenlik Ajansı (NSA) ve ABD Federal Soruşturma Bürosu (FBI) gibi kurumlarla yakın çalıştı.
CIA ve diğer istihbarat teşkilatlarını korumak amacıyla yalnızca yüksek teknoloji şirketlerine sermaye sağlayan In-Q-Tel'den yatırım alan şirketin danışmanları arasında eski ABD Dışişleri Bakanı Condoleezza Rice ile eski CIA Direktörü George Tenet yer aldı.
Son yıllarda İsrail ordusu ile yaptığı işbirlikleri ve tartışma yaratan kurumsal tercihleriyle gündeme gelen Palantir'in nisan ayında sosyal medya hesabındaki paylaşımı ise teknoloji şirketlerinin savunma alanındaki rolüne ilişkin tartışmaları alevlendirdi.
Şirketin kurucu ortağı Karp ile üst düzey yönetici Nicholas Zamiska'nın kaleme aldığı "Teknolojik Cumhuriyet" adlı kitaptan alıntıların yer aldığı paylaşımda, teknoloji şirketlerin askeri faaliyetlerde ne ölçüde yer alması gerektiği tartışıldı.
Silikon Vadisi'nin ABD ordusuyla daha yakın çalışması gerektiği ve yapay zekanın gelecekte güç dengelerinde belirleyici olacağı savunulan paylaşımda şu ifadeler yer aldı:
"Yumuşak gücün ve yalnızca etkileyici söylemlerin sınırları ortaya çıktı. Özgür ve demokratik toplumların ayakta kalabilmesi, sadece ahlaki çağrılardan fazlasını gerektiriyor. Bu, sert gücü gerektiriyor ve bu yüzyılda sert güç yazılım üzerine inşa edilecek. Mesele yapay zeka silahlarının geliştirilip geliştirilmeyeceği değil, bunların kim tarafından ve hangi amaçla geliştirileceği."
Şirketin adı, Tolkien'in "Yüzüklerin Efendisi" kitaplarının geçtiği Orta Dünya'da iletişim ve keşif amacıyla kullanılan, uzak mesafelerdeki olayları ve kişileri görmeye yarayan "palantir" adlı kristal taştan geliyor.
Kitaplarda iyi niyetle tasarlandığı belirtilen bu taşın, ilerleyen zamanlarda bazı karakterlerce "istihbarat aracı" olarak kullanıldığı biliniyor.
Eserde, kitabın başlıca antagonisti Sauron'un, ele geçirdiği taşlardan biri aracılığıyla kişilerin zihnini etkileyebildiği, onlara yalnızca görmek istediği şeyleri göstererek yanıltabildiği anlatılıyor.
Şirketin bu ismi tesadüfen seçmediği değerlendirilirken, şirket tarafından geliştirilen platformların da benzer şekilde büyük veri yığınları içinden anlamlı bilgileri görünür kılmayı, karar vericilere geniş analiz ve istihbarat kapasitesi sunmayı amaçladığı belirtiliyor.
Tıpkı romanlardaki gibi bu gücün kötüye kullanım potansiyeli ve etik sınırları, şirketin en çok tartışılan yönleri arasında yer alıyor.
Şirketin kamu ve ticari olmak üzere farklı müşteri kitlelerine hitap eden ürünleri bulunuyor.
Kamu tarafında, istihbarat servisleri, ordular ve kolluk kuvvetleri tarafından gözetim, terörle mücadele ve saha analitiği amacıyla kullanılan "Gotham" platformu öne çıkarken, ticari alanda ise sağlık, finans ve üretim gibi sektörlerde faaliyet gösteren şirketlerin veri operasyonlarını yönetmesine ve yapay zeka çözümleri geliştirmesine olanak tanıyan "Foundry" platformu yer alıyor.
Bu ürünlere ek olarak şirket, 2023'te Yapay Zeka Platformu'nu (AIP) piyasaya sundu.
Söz konusu platformun, GPT gibi büyük dil modelleri başta olmak üzere yapay zeka araçlarını kurumların kendi veri altyapılarıyla "güvenli, kontrollü ve denetlenebilir" şekilde entegre etmeyi amaçladığı belirtiliyor.
Palantir'in geliştirdiği yazılımlar, yapay zeka desteğiyle çok sayıda kaynaktan veri toplayarak bu bilgileri grafik, tablo ve ısı haritaları halinde analiz etme imkanı sunuyor.
ABD tarafından kurulan Sivil-Askeri Koordinasyon Merkezi'nde (CMCC) kullanılan sistemler arasında, Palantir tarafından geliştirilen ve savaş bölgelerinden elde edilen gözetleme verilerini toplayıp analiz edebilen "Maven" adlı yapay zeka destekli hedefleme platformu da yer alıyor.
Maven platformu, uydular, insansız hava araçları (İHA), telekomünikasyon verileri, keşif uçakları, internet ve açık kaynaklardan elde edilen bilgileri tek bir sistemde bir araya getirebiliyor.
Öte yandan Palantir, hükümetlerle yaptığı gözetim odaklı sözleşmeler nedeniyle tartışmaların odağında bir şirket olarak değerlendirilirken, kurucularının bağlantıları ve istihbarat teknolojilerine ilişkin açıklamaları da zaman zaman kamuoyunda eleştirilere neden oluyor.
Palantir'in müşterileri arasında, İsrail ordusu, ABD Savunma Bakanlığı, ABD Göçmenlik ve Gümrük Muhafaza Dairesi (ICE), düzinelerce büyük şirket ve ülke bulunuyor.
İsrail'in Filistinlilere yönelik soykırıma devam etmesine rağmen Palantir'in Ocak 2024'ten bu yana İsrail ordusuyla yakın işbirliği içinde çalıştığı ve Tel Aviv'deki ofisinin son 2 yılda hızla büyüdüğü biliniyor.
Microsoft'un 50. yılı etkinliğinde, şirketin İsrail'e sağladığı hizmetlere tepki göstermesinin ardından işten çıkarılan yazılım mühendisi Ibtihal Abousaad, AA'ya yaptığı açıklamada, Palantir'in faaliyetlerinin askeri uygulamalar etrafında şekillendiğini söyledi.
Şirketin, ABD'nin "terörle mücadele" politikalarını desteklemek amacıyla istihbarat finansmanıyla kurulduğunu söyleyen Abousaad, şirketin kurulduğu ilk yıllarda özellikle Müslümanlar ve azınlık gruplar üzerinde gözetim faaliyetleri yürüttüğünü aktardı.
Abousaad, "Palantir, İsrail ve ABD gibi savaş suçları işleyen ya da vatandaşlarını yoğun şekilde gözetleyen hükümetlerle yakın işbirliği içinde hareket etmeyi sürdürüyor." dedi.
Palantir'in 13 eski çalışanı, ICE'ın düzensiz göçmenlerin hareketlerini takip etmek amacıyla şirketle 30 milyon dolarlık anlaşma yapmasının ardından, şirketin ABD yönetimiyle yürüttüğü çalışmaları eleştirdi.
Eski çalışanlar, 5 Mayıs 2025'te kaleme aldıkları "Shire'ın (Tolkein'ın eserindeki bir bölge) Temizlenmesi" başlıklı mektupta, şirkete katıldıklarında Palantir'in yazılımlarının savunmasız grupları korumayı ve yapay zekanın sorumlu şekilde geliştirilmesini amaçlayan etik ilkeler doğrultusunda hareket ettiğine inandıklarını belirtti.
Söz konusu ilkelerin zamanla ihlal edildiğini ve şirket yöneticilerinin çeşitlilik, eşitlik ve kapsayıcılık gibi ilkelere karşı daha sert bir dil kullandığını savunan eski çalışanlar, bu değerlerin yalnızca Palantir'de değil, genel olarak Silikon Vadisi'nde de zayıfladığını ifade etti.
PODCASTTÜMÜNÜ GÖR
